240px|thumb|Plan jaskini według Ólafssona i Pálssona Surtshellir – jaskinia lawowa w polu lawowym Hallmundarhraun w zachodniej Islandii.
Nazwa Nazwa jaskini Surtshellir pochodzi od Surtra, mitycznego olbrzyma, boga ognia, którego ogień zniszczy światy na koniec Ragnarök.
Opis Surtshellir leży w polu lawowym Hallmundarhraun w regionie Borgarfjörður w zachodniej Islandii, w Zachodniej Strefie Wulkanicznej (ang. West Volcanic Zone, WVZ). Hallmundarhraun – największe pole lawowe w zachodniej Islandii – powstało wskutek wypływu lawy z kraterów na krańcach Langjökull. Erupcja ta miała miejsce w pierwszych dziesięcioleciach X wieku. Na terenie pola znajduje się 20 jaskiń lawowych.
Surtshellir jest częścią systemu Surtshellir-Stefánshellir-Hulduhellir, który rozciąga się na ok. 5 km. Surtshellir liczy ok. 1,6 km długości, tworząc pojedynczy tunel wysoki na 10–15 m i szeroki na 9-13 m. Po ok. 90 m w sklepieniu jaskini znajduje się otwór. Po 250 m tunel, na wysokości ok. 5–6 m, przecinają dwa korytarze – Beinahellir i Vígishellir – gdzie znaleziono ślady bytności wikingów.
Historia Według Stefánssona i Stefánsdóttr (2016) Surtshellir jest po raz pierwszy wzmiankowana w poemacie Hallmundarkviða w sadze Bergbúaþáttur. Następnie także w sagach Hellismannasaga i Sturlunga. Inne źródła podają, że pierwsza wzmianka o jaskini pochodzi z Landnámabók.
Surtshellir została po raz pierwszy zbadana w 1753 roku przez islandzkich przyrodników Eggerta Ólafssona (1726–1768) i Bjarniego Pálssona (1719–1779), którzy odnotowali w jaskini obecność połamanych kości, ułożonych w stos i opisali kryształy lodowe w jej dolnej części.
W 1818 roku Surtshellir odwiedził szkocki misjonarz Ebenezer Henderson (1784–1858). W latach 1835–1836 rysownik francuskiej wyprawy Josepha Paula Gaimarda (1796–1858) – Auguste Mayer (1805–1890) – wykonał cztery szkice jaskini.
W 1860 roku dokładny opis jaskini sporządzili Wilhelm Thierry Preyer (1841–1897) i Ferdinand Zirkel (1838–1912), którzy odnotowali występowanie stalaktytów lawowych i pobrali próbki kosci.
Na przestrzeni XIX i XX wieku jaskinia była regularnie odwiedzana, a odwiedzający zabierali ze sobą na pamiątkę kości i fragmenty formacji. Według Stefánssona i Stefánsdóttr (2016) z szacunkowych ok. 750–800 stalagmitów żaden się nie ostał.
Archeologia Pierwsze badania archeologiczne przeprowadzili w 2001 roku Kevin P. Smith, kustosz Haffenreffer Museum of Anthropology na Uniwersytecie Browna i Guðmundur Ólafsson, archeolog z Narodowego Muzeum Islandii. Przebadano wówczas stos kości w Vígishellir i odkryto pozostałości kamiennego muru z okresu Wikingów w korytarzu głównym. Kolejne prace prowadzono w latach 2012–2013, odnajdując koraliki w kolorach zielonym, niebieskim i żółtym, oraz ołowiane odważniki. W korytarzu Vígishellir odkryto również kamienną strukturę, kształtem przypominającą łódź.
Według Smitha w jaskini przeprowadzano rytuały mające na celu trzymanie Surtra z daleka lub też oddawanie czci bogu Frejrowi, oponentowi Surtra. Według Ólafssona natomiast jaskinia mogła być schronieniem dla banitów, jednakże nie ma jeszcze jasnej odpowiedzi do czego służyła.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jaskinie na Islandii