Bieliny – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Bieliny.

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa Bieliny Kapitulne i Bieliny Poduchowne.

Wieś leży u podnóża najwyższych szczytów Gór Świętokrzyskich – Łysicy, Agaty i Łysej Góry.

+Integralne części wsi Bieliny SIMC Nazwa Rodzaj1016894 Dajlonka część wsi0227590 Dąbrówki część wsi1016902 Kierków część wsi1016919 Podchełmie część wsi0227608 Podlesie część wsi1016925 Skrzetle część wsi1016931 Stara Wieś część wsi1016948 Za Skałą część wsi

Miejscowość jest siedzibą gminy Bieliny.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bieliny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego. Historycznie położone w Małopolsce (ziemia sandomierska), od początku swego istnienia związane z dobrami biskupów krakowskich.

Bieliny należą do obszaru Staropolskiego Okręgu Przemysłowego - niegdyś najbardziej uprzemysłowionego regionu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. centruj|mały|300x300px|Centrum Tradycji, Turystyki i Kultury Gór Świętokrzyskich w Bielinach Nazwa Bieliny obowiązuje od 1 stycznia 2003 roku, zastępując nazwy Bieliny Poduchowne i Bieliny KapitulneRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (). Nazwy Bieliny Poduchowne i Bieliny Kapitulne pozostały jako nazwy sołectw i nieoficjalne nazwy części wsi. Wody kilku potoków przecinających teren Bielin należą, poprzez Belniankę i Czarną Nidę, do zlewiska Wisły.

Przez miejscowość przechodzi Główny Szlak Świętokrzyski z Gołoszyc do Kuźniaków, niebieski szlak turystyczny z Wału Małacentowskiego do kapliczki św. Mikołaja, zielony szlak rowerowy Duża Pętla Bielińska, mierzący 40 km oraz 2 biegowe trasy narciarskie. Ważnym szlakiem także przecinającym Bieliny jest Świętokrzyska Droga Świętego Jakuba biegnąca z Warszawy do Kotuszowa. Toponimia Nazwa Bieliny według prof. Danuty Kopertowskiej pochodzi od staropolskiej nazwy osobowej „Bielin”, bądź nazwy osobowej i nazwy herbu Belina.

Stanisław Rospond sugeruje, że Bieliny u Długosza w XV w. to Byelyni, czyli. Biełynia, nazwa topograficzna przyrostkiem słowotwórczym -ynia, -yni. Pod wpływem wyrazu bielina oznaczającego to samo co biel, bielica (teren podmokły, torfowisko) zmieniono Biełynię na Bieliny. Możliwe, iż nazwa Bieliny wywodzi się od mokradeł, gdyż do tej pory między obecnymi ulicami: Kielecką, Stawową i Starowiejską istnieje teren zwany Stawem, podmokłym przez cały rok, a w czasie wiosenno-jesiennej aury wręcz bagiennym.

Ludowe przekazy lokalne sugerują zaś, iż nazwa pochodzi od czynności bielenia lnu czy drzew. Inna wskazuje na powiązanie ze sztuką bielenia domostw, stosowaną przed laty.

Historia Początki osady Badania archeologiczne wykazały, że pierwsze ślady osadnictwa człowieka w Bielinach i okolicach pochodzą z epoki kamienia i neolitu. Analiza licznych skupisk żużla żelaznego, znajdującego się na polach wiąże początki miejscowości ze starożytnym hutnictwem żelaza.

Obok archeologicznych prac wykopaliskowych zespołu Kazimierza Bielenina prowadzone były intensywne analizy laboratoryjne. Według nich ustalono chronologię żużla na tzw. okres wpływów rzymskich, a ówczesnych hutników powiązano z przedstawicielami kultury przeworskiej (III w. p.n.e - V w.n.e).

Rozwój regionu starożytnego, świętokrzyskiego hutnictwa żelaza nastąpił dzięki obecności dwóch czynników: licznych i łatwo dostępnych rud oraz lasów, które dostarczały opału w postaci węgla drzewnego. Wielkość produkcji zagłębia świętokrzyskiego (ok. 5 tys. ton żelaza między I-III w. n.e.) świadczy, że nie była ona przeznaczona na potrzeby miejscowe, ale na eksport. Na początku naszej ery istniała w pobliżu Nowej Słupi faktoria rzymska pośrednicząca w handlu żelazem.

Zanik najstarszego hutnictwa świętokrzyskiego i związanego z nim górnictwa związany był z inwazją plemion Gotów i późniejszą wędrówką ludów spowodowaną najazdem Hunów.

Po pojawieniu się Słowian na terenie Gór Świętokrzyskich, przez kilka kolejnych wieków produkcja żelaza ustała. Wznowienia działalności górniczo-hutniczej nastąpiło ok. X w.n.e. Z tego okresu pochodzą znaleziska żużla, zanotowane przez archeologów na polach w południowej części sołectwa Bieliny Kapitulne.

Średniowiecze Miejscowość od średniowiecza należała do dóbr biskupów krakowskich. Na przełomie XI i XII wieku w rękach biskupich znalazły się tzw. klucz bodzentyński i najobszerniejszy klucz kielecki, który obejmował miasto Kielce i 29 wsi. Bieliny należały do klucza kieleckiego, na terenie prepozytury kieleckiej. Ta wchodziła w skład diecezji krakowskiej stanowiąc uposażenie biskupów krakowskich. Czas jej powstania określany jest różnie – między XII a XIV wiekiem – po raz pierwszy udokumentowany w 1326 dzięki spisom dziesięciny papieskiej.

Jedną z parafii prepozytury kieleckiej był parafia w Daleszycach (ufundowana w 1221 roku przez Iwo Odrowąża), w skład której wchodziły Bieliny.Według Liber Beneficiorum Jana Długosza w ówczesnej wsi było 14 łanów kmiecych, 2 łany sołeckie i 1 karczma z rolą.mały|Ziemia sandomierska i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnychW 1459 król Kazimierz Jagiellończyk przeniósł Kielce (ponownie) wraz z wsiami: Bieliny, Bilcza, Bobrza, Brzeziny, Daleszyce, Górno, Kostomłoty, Kowale, Nida, Niewachlów, Skorzeszyce z prawa polskiego na średzkie (niemieckie) i zagwarantował tym miejscowościom własny samorząd sądowniczy. I Rzeczpospolita Udokumentowane wzmianki o Bielinach z w. XIV i XV w wiążą się z klasztorem na Świętym Krzyżu, z ustalaniem granic między dobrami opactwa benedyktynów, a ziemiami biskupstwa krakowskiego i biskupstwa włocławskiego.

W 1464 roku miało miejsce rozgraniczenie terenu przy udziale podkomorzego sandomierskiego Piotra Dunina z Prawkowic i komornika Jana Płaczkowskiego. Usypano kopce graniczne pomiędzy wsiami Bieliny i Lechów należącymi do biskupa krakowskiego Jana Rzeszowskiego, a posiadłościami opactwa świętokrzyskiego. Granica prowadziła przez Przełęcz Hucką i rozdzielała dzisiejsze miejscowości Hutę Szklaną i Bartoszowiny, leżące po stronie klasztornej, od Huty Starej, Huty Starej Koszary i Lechowa.

Między XVI a XVII w. nastąpił w okolicy znaczący rozwój młynarstwa – zarówno kuźnicy, jak i hutnicy, w przywilejach na lokację swych zakładów otrzymywali prawo do zakładania młynów. W Bielinach młynarstwem zajmowała się rodzina Zawadów i Cedrów, później słynna rodzina Teligów, z której pochodził m.in. żeglarz Leonid Teliga czy teolog i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego Karol Boromeusz Teliga. Obok młynów wodnych pojawiały się drewniane, nieskomplikowane technicznie wiatraki, zwane koźlakami. W 1533 roku w dokumentach z wizytacji biskupa Piotra Tomickiego w Bodzentynie znajduje się informacja o tym, że młynarz z Bielin płaci dziesięcinę w postaci czterech garnców wina.mały|Podział administracyjny I RzeczypospolitejW 1625 roku biskup krakowski Marcin Szyszkowski wydał przywilej Krzysztofowi Jóźwikowi na założenie huty pod Kakoninem na południowym stoku Łysogór. Na prośbę Krzysztofa Jóźwika, zwierzchnika warsztatu hutniczego i okolicznych mieszkańców dnia 30 października 1637 powstała parafia bielińska wydzielona z parafii w Daleszycach. Wzniesiono murowany kościół z fundacji biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika.

W źródłach znajdują się informacje, że Krzysztof Jóźwik pracował przy wznoszeniu murów oraz troszczył się o wyposażenie nowo postawionej świątyni w odpowiednie sprzęty. W inwentarzu kościoła sporządzonym w 1638 r., czyli tuż po erygowaniu parafii, podano informację, że zakupił on monstrancję i kilka innych cennych srebrnych paramentów. Zabiegał także o zainstalowanie organów, a gdy już instrument pojawił się w kościele, przeznaczył pieniądze na utrzymanie organisty.

Budowa świątyni trwała niespełna sześć lat - 14 czerwca 1643 r. biskup krakowski, sufragan Tomasz Oborski dokonał jej konsekracji.

Przy nowym kościele powstała szkoła (Schola Bielinen) – zachowały się akta metrykalne z nazwiskami nauczycieli (Gymnasii Bielinensis Director) oraz wielu uczniów, miejscowych parafian.

W kwietniu 1657 roku sprzymierzeńcy wojsk szwedzkich – hordy kozaków Rakoczego – złupiły i spaliły rozwijającą się wieś oraz zamordowały pierwszego proboszcza parafii w Bielinach – Jana Słopieckiego. mały|Galicja i Nowa Galicja - cyrkuły 1805 r

Okres zaborów W 1795 r. Bieliny przeszły na własność skarbu państwa (wcześniej ich właścicielem były władze kościelne). Bieliny w wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej znalazły się w zaborze austriackim (Galicja Zachodnia), zaś od 1809 r. – w Księstwie Warszawskim (departament krakowski). Za rządów austriackich powstała w 1805 r. po raz pierwszy diecezja kielecka (w 1818 r. przeniesiona do Sandomierza, przywrócona ostatecznie w 1883 r.). Zgodnie z dekretem z dnia 23 lutego 1809 roku zapoczątkowano istnienie rad wiejskich z wójtami na czele, zaś wójtem danej wsi lub dóbr był ich właściciel lub dzierżawca (w przypadku Bielin – Dzierżawca Dóbr Kapituły Krakowskiej Napęków). Po kongresie wiedeńskim, w 1815 r. Bieliny znalazły się w Królestwie Polskim (zabór rosyjski).

Mieszkańcy Bielin brali czynny udział w polskich zrywach niepodległościowych XIX w. W 1831 proboszcz bieliński, Jędrzej Poniewierski, oddał Rządowi Narodowemu srebrny krzyż i kielich z paterą z przeznaczeniem na wsparcie powstania listopadowego. W 1844 tutejsi chłopi spiskowali w Krajnie wraz z ks. Piotrem Ściegiennym. 14 września 1861 roku odbyła się wielka manifestacja patriotyczna z udziałem mieszkańców parafii Bieliny na Świętym Krzyżu, która zgromadziła ok. 30 tysięcy ludzi. Na wieży kościelnej powiewał biało-czerwony sztandar z orłem i odśpiewano hymn „Boże, coś Polskę”, zaś organizator manifestacji ks. Ignacy Zakrzewski wzywał do przeciwstawiania się władzom carskim i „walki za wolność ojczyzny do ostatniej kropli krwi”.

W latach 1846–48 na mocy porozumienia z Kapitułą Katedralną Krakowską przeprowadzono regulację gruntów w Bielinach Kapitulnych połączoną ze zniesieniem pańszczyzny i wieczystym oczynszowaniem włościan. Po oczynszowaniu włościanie posiadali ziemię o powierzchni 1522 mórg i 32 prętów, a także pastwiska (do wspólnego użytkowania) o łącznej powierzchni 396 mórg i 189 prętów. Podział nie był jednakowy – jedni włościanie otrzymali 20 mórg, inni 15 i mniej. Wytyczono nową linię zabudowy (dzisiejsza ul. Kielecka) i wyznaczono osady po obu stronach ulicy. W środku wsi znajdowały się dwie karczmy, zaś nad rzeką Belnianką osada młynarska Józefa Teligi.mały|Królestwo Polskie (rok 1825)W 1865 roku powstaje w Bielinach państwowa szkoła elementarna. Nauka odbywa się w języku rosyjskim. Szkoła mieściła się w domu składającym się z czterech izb: izby dla chłopców, dla dziewcząt, pokoju nauczycielki i kuchni. Mieszkańcy wnosili opłaty na działalność szkoły w wysokości 75 kopiejek od jednego gospodarstwa oraz dostarczania 75 fur drewna na ogrzewanie. Inwentarz biblioteki szkolnej liczył 106 pozycji, w tym 12 pomocy naukowych (tablice, mapy, globusy). Ludność Bielin w XIX wieku, oprócz wytwórczości (ważny ośrodek stolarstwa) i handlu, zajmowała się rolnictwem (głównie upraw zbóż). Wędrujący często po okolicy Stefan Żeromski tak opisywał po latach miejscowość:

„(...) ogrodnictwo, wysoko postawione na południowem zboczu gór świętokrzyskich (w Bielinach, Porąbkach, Słupi, Krajnie)(...) U podnóża Łysej góry w Bielinach i Porąbkach zaprowadzone zostały przez mnichów benedyktyńskich najrzadsze i najpiękniejsze drzewa owocowe przy chatach. Kwitną tam również najpiękniejsze zapewne w Polsce dziewczęta i kobiety, o oczach połyskujących, jak u Włoszek, kruczych włosach i regularnych rysach”

27 lutego 1913 w Bielinach urodził się Kazimierz Sabbat – polski działacz emigracyjny, premier i prezydent RP na Uchodźstwie.

I wojna światowa