mały|Państwa członkowskie Unii Europejskiej mały|Państwa członkowskie Mercosur. Zielony ciemny: pełni członkowie. Czerwony: członkowie zawieszeni Umowa UE-Mercosur, umowa o wolnym handlu pomiędzy Unią Europejską a Mercosurem – podpisana 17 stycznia 2026 umowa o wolnym handlu między Unią Europejską a Mercosur, której wstępne porozumienie osiągnięto w 2019 roku. Została ogłoszona 28 czerwca 2019 podczas po 20 latach negocjacji.
Obecne ramy relacji między UE a Mercosur opierają się m.in. na Interregional Framework Cooperation Agreement podpisanym w 1995 roku, który wszedł w życie w 1999 roku.
Negocjacje dotyczące umowy rozpoczęły się w 1999 roku, ale były przez lata wstrzymywane z powodu oporu europejskich producentów wołowiny, zwłaszcza małych rolników, którzy obawiali się konkurencji cenowej ze strony importu z Brazylii, największego producenta wołowiny na świecie. Negocjacje handlowe rozpoczęto formalnie w 2000 roku na podstawie dyrektyw negocjacyjnych Rady z 1999 roku, jako część szerszego układu stowarzyszeniowego (handel + dialog polityczny + współpraca). Rokowania zawieszono w 2004 roku po wymianie ofert rynkowych, a następnie wznowiono w 2010 roku; w 2012 roku proces ponownie wyhamował. Wznowiono je w 2016 roku, częściowo z powodu wzrostu protekcjonizmu na świecie. Po wymianie ofert w maju 2016 roku negocjacje ponownie nabrały tempa.
Chociaż porozumienie zostało osiągnięte w zasadzie, finalne teksty umowy nie zostały jeszcze ukończone, podpisane ani ratyfikowane, przez co umowa nie weszła w życie. W przypadku ratyfikacji będzie to jedna z największych umów handlowych zarówno dla UE (449 milionów mieszkańców), jak i państw Mercosur (260 milionów mieszkańców). Projekt umowy handlowej jest częścią szerszego układu stowarzyszeniowego między tymi blokami, obejmującego również współpracę i dialog polityczny. Negocjacje w tych dwóch obszarach zakończono 18 czerwca 2020 roku. 6 grudnia 2024 roku ogłoszono porozumienie w sprawie umowy o wolnym handlu, które nadal wymaga zatwierdzenia przez wszystkie 27 państw członkowskich UE. W opracowaniach Parlamentu Europejskiego porozumienie UE–Mercosur opisywane jest jako obejmujące obszar odpowiadający za ok. 25% światowego PKB oraz rynek ok. 780 mln konsumentów. mały|Konferencja prasowa po spotkaniu, na którym omawiano porozumienie Unii Europejskiej z Mercosurem W latach 2023–2024 uzgodniono „dodatkowe elementy” do wynegocjowanego wcześniej filaru handlowego, w szczególności aneks do rozdziału o handlu i zrównoważonym rozwoju (m.in. wzmocnione zobowiązania dotyczące wylesiania) oraz zmiany dające Mercosurowi większą elastyczność w części zobowiązań związanych z polityką przemysłową (m.in. w obszarze zamówień publicznych).
Wynik negocjacji ma postać dwóch instrumentów prawnych: umowy partnerskiej UE–Mercosur (filar polityczny i współpracy oraz filar handlowo-inwestycyjny) oraz równolegle negocjowanej tymczasowej umowy o handlu (Interim Agreement on Trade), która może wejść w życie wcześniej, a po wejściu w życie umowy partnerskiej wygasa i zostaje przez nią zastąpiona.
UE jest największym partnerem handlowym i inwestycyjnym Mercosuru. Na przykład w 2018 r. aż 20 proc. (42,6 mld euro) eksportu Mercosuru było kierowane do krajów UE, podczas gdy eksport z UE do Mercosuru wyniósł 45 mld euro. Ponadto oczekuje się, że porozumienie pozwoli europejskim przedsiębiorstwom zaoszczędzić ponad 4 mld euro na cłach. Dotyczy to w szczególności samochodów (35% stawki celnej), części samochodowych (14–18%), maszyn (14–20%), chemikaliów (do 18%), farmaceutyków (do 14%), odzieży i obuwia (35%) czy dzianin (26%). Żywność obejmuje czekoladę i słodycze (20%), wino (27%) i napoje bezalkoholowe (20 do 35%). Umowa zapewni również bezcłowy dostęp w ramach kontyngentów na produkty mleczarskie z UE (obecna stawka celna wynosi 28%), głównie ser.
Strony porozumienia Stronami negocjowanego porozumienia po stronie Mercosur są: Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj. Wenezuela pozostaje zawieszona w Mercosur, a Boliwia jest w procesie akcesji; nie są one stronami umowy UE–Mercosur.
Główne postanowienia Eliminacja 91% ceł Mercosur na towary z UE oraz preferencyjne traktowanie dla pozostałych 7%: w analizie PISM Mercosur ma znieść cła na ok. 91% importu z UE (ok. 13% natychmiast), przy czym część stawek ma być wygaszana stopniowo nawet do 15 lat. Zniesienie 92% ceł UE na towary z Mercosur: w analizie PISM wskazano, że UE ma znieść cła na ok. 92% importu z Mercosur (w tym ok. 76% natychmiast po wejściu w życie), a pozostałą część w okresach przejściowych do 10 lat. Ochrona europejskich produktów regionalnych oznaczeniami geograficznymi (GI). Komisja Europejska w materiałach informacyjnych wskazuje m.in. 344 produkty rolno-spożywcze i napoje z UE objęte ochroną na rynkach Mercosur. Liberalizacja handlu usługami i inwestycjami, uproszczenie procedur celnych oraz poprawa dostępu do zamówień publicznych. Stopniowe wprowadzanie zmian w ciągu 15 lat; PISM wskazuje także na rozwiązania przejściowe w sektorze motoryzacyjnym, w tym kontyngent taryfowy dla 50 000 samochodów rocznie oraz dłuższy, do 18 lat, okres znoszenia ceł na samochody elektryczne (przy jednoczesnym obniżeniu stawki do 25% w momencie wejścia w życie).
Zakres filaru handlowego (poza cłami) Filar handlowy porozumienia obejmuje nie tylko liberalizację taryf, ale także m.in. reguły pochodzenia, środki ochrony handlu, środki sanitarne i fitosanitarne (SPS), bariery techniczne w handlu (TBT), liberalizację usług i inwestycji, politykę konkurencji, subsydia oraz zasady dotyczące przedsiębiorstw państwowych, rozdział „handel i zrównoważony rozwój” (TSD), dostęp do zamówień publicznych, ochronę praw własności intelektualnej (w tym oznaczeń geograficznych) oraz uproszczenia proceduralne w obszarze ceł.
Komisja Europejska wskazuje, że porozumienie ma także wspierać handel i inwestycje w obszarze surowców krytycznych istotnych dla transformacji energetycznej i przemysłu UE; w materiałach informacyjnych wymienia m.in. niob, grafit, lit, tantal, krzem metalurgiczny, mangan i wanad. W briefingu EPRS (Parlament Europejski) podkreślono, że zacieśnianie relacji politycznych i handlowych z Ameryką Łacińską ma znaczenie dla dywersyfikacji i wzmacniania łańcuchów dostaw surowców krytycznych, a Ameryka Południowa dysponuje m.in. największymi rezerwami pierwiastków ziem rzadkich. W ujęciu statystycznym USGS (Mineral Commodity Summaries 2025) Brazylia jest jedynym państwem Mercosur z wykazanymi krajowymi „rezerwami” metali ziem rzadkich (21 mln ton w przeliczeniu na REO), podczas gdy dla pozostałych członków Mercosur USGS nie publikuje w tej tabeli porównywalnych oszacowań rezerw (brak pozycji/„NA”).
Tymczasowa umowa o handlu (iTA) obejmuje łącznie 14 rozdziałów, w tym m.in. handel towarami, reguły pochodzenia, ułatwienia celne, SPS i TBT, zamówienia publiczne, usługi i ustanawianie działalności, ochronę własności intelektualnej (w tym GI), MŚP, przejrzystość oraz mechanizm rozstrzygania sporów.
Według PISM w uzgodnionym filarze handlowym nie przewidziano klasycznego mechanizmu ISDS (arbitrażu inwestor–państwo); spory w obszarze ochrony inwestycji mają być rozstrzygane w ramach mechanizmów między państwami, a porozumienie ma również rozszerzyć dostęp do zamówień publicznych (w tym na poziomie centralnym w państwach Mercosur).
Kontyngenty taryfowe i zabezpieczenia rynku UE (wybrane liczby) W odniesieniu do produktów „wrażliwych” stosowane są kontyngenty taryfowe oraz klauzule ochronne (w tym dwustronna klauzula safeguard obejmująca także import w ramach kontyngentów).
Wołowina – do 99 000 ton rocznie przy stawce 7,5% (55% świeża/chłodzona; 45% mrożona); według opracowania EPRS kwota ta odpowiada ok. 1,2% rocznej konsumpcji wołowiny w UE (ok. 8 mln ton). Wieprzowina – kontyngent 25 000 ton rocznie. Drób – kontyngent 180 000 ton duty-free, wprowadzany stopniowo przez 5 lat. Cukier – w ramach istniejącego kontyngentu: 180 000 ton surowego cukru trzcinowego do rafinacji duty-free; dodatkowo 10 000 ton duty-free dla Paragwaju. Etanol – 450 000 ton duty-free (przemysł chemiczny) oraz 200 000 ton z obniżoną stawką (1/3 pełnego cła) dla pozostałych zastosowań; wdrażanie stopniowe przez 5 lat. Miód – 45 000 ton duty-free (stopniowo przez 5 lat). Ryż – 60 000 ton duty-free (stopniowo przez 5 lat). Sery – kontyngent 30 000 ton. Mleko w proszku – kontyngent 10 000 ton. Mleko modyfikowane dla niemowląt – kontyngent 5000 ton. W grudniu 2025 r. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej uzgodniły treść rozporządzenia ustanawiającego mechanizm stosowania dwustronnej klauzuli ochronnej (bilateral safeguard clause) w odniesieniu do importu części produktów rolnych z Mercosur w ramach porozumienia, w tym m.in. wołowiny, drobiu, cukru, etanolu, ryżu i miodu.
Zwolennicy Zwolennicy porozumienia wskazują na jego znaczenie geostrategiczne, dywersyfikację powiązań gospodarczych i wzmocnienie odporności łańcuchów dostaw, w tym w obszarze surowców krytycznych.
W grudniu 2025 prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva apelował o „polityczną odwagę” po stronie UE w sprawie finalizacji porozumienia.
Krytyka W 2020 r. rząd Francji opublikował raport niezależnej komisji ekspertów pod przewodnictwem Stefana Ambeca, oceniający projekt porozumienia pod kątem rozwoju zrównoważonego (m.in. klimat, bioróżnorodność, ryzyka związane z wylesianiem oraz wpływ na wybrane sektory rolne UE).
Planowana umowa została skrytykowana przez naukowców, związki zawodowe, organizacje pozarządowe, europejskich hodowców bydła, aktywistów ekologicznych i obrońców praw ludności rdzennej.
Protesty przeciwko umowie odbywały się w wielu krajach. Rządy i parlamenty państw członkowskich UE również wyraziły sprzeciw wobec porozumienia. W październiku 2020 roku Parlament Europejski oraz komisarz ds. handlu Valdis Dombrovskis uznali, że porozumienie w obecnym kształcie nie może zostać zatwierdzoneRezolucja Parlamentu Europejskiego z 7 października 2020 r. w sprawie realizacji wspólnej polityki handlowej – sprawozdanie roczne za 2018 r. (2019/2197(INI))..
Europejscy rolnicy mały|Protest rolników we Francji w 2024 Umowa ma doprowadzić do znacznego wzrostu eksportu wołowiny z Argentyny i Brazylii do państw członkowskich UE. Przewiduje się, że rolnicy z UE, szczególnie mniejsi, będą mieli trudności z konkurowaniem cenowym. COPA-COGECA, organizacja reprezentująca 23 miliony rolników w UE, ostrzegła, że umowa może zostać zapamiętana jako „bardzo ciemny moment” w historii. Irlandzkie Stowarzyszenie Rolników określiło porozumienie jako „haniebną i słabą kapitulację”. W debacie w Irlandii często przywoływano znaczenie eksportu wołowiny: według irlandzkiego urzędu statystycznego (CSO) w 2021 r. wyeksportowano 542 tys. ton wołowiny i cielęciny (carcass weight equivalent). 5 listopada 2024 w Dublinie organizacje rolnicze zorganizowały protest przeciwko umowie UE–Mercosur.
Wizja podpisania umowy była jedną z przyczyn protestów rolników w Unii Europejskiej w 2024 roku.
W grudniu 2025 roku w kilku państwach UE nasiliły się protesty rolników przeciwko planowanej umowie UE–Mercosur, m.in. w kontekście debat na forum Rady Europejskiej. 18 grudnia 2025 roku w Brukseli odbyła się duża demonstracja (ok. 7 tys. uczestników i ok. 1 tys. ciągników), podczas której doszło do starć z policją; użyto m.in. gazu łzawiącego i armatek wodnych. W tym samym okresie rząd Francji zabiegał o opóźnienie głosowania/rozstrzygnięć na poziomie UE, wskazując na presję społeczną i postulując m.in. wzmocnione zabezpieczenia rynku rolnego oraz tzw. „mirror clauses”.