Władysław Ksawery Chodźkiewicz, w języku francuskim również Ladislas Xavier Chodzkiewicz, ps. „Józef Szczygielski”, „Max Berthaud”, „W.Ch.”, „γ”, „λ” (ur. ok. 1820 (?)W źródłach pojawiają się rozbieżności dotyczące daty urodzenia Władysława Chodźkiewicza. Polski Słownik Biograficzny podaje datę ok. 1820, Bronisław Gubrynowicz datę 1818, a w archiwach francuskich figuruje data 4 maja 1813, w latach 80. XIX wieku zmieniona w dokumentach zawodowych na 1818. Wiadomo, że w 1881, by uniknąć konieczności przejścia na emeryturę, uzyskał fałszywą metrykę z wpisaną późniejszą datą urodzenia, korzystając z pośrednictwa i znajomości Józefa Ignacego Kraszewskiego. Zob. w Tulczynie, zm. 15 marca 1898 w Neuilly-sur-Seine) – polski prozaik, dramaturg, tłumacz, krytyk literacki i artystyczny, inżynier i urzędnik kolejowy działający we Francji.
Życiorys Kształcił się w Humaniu, Berdyczowie i prawdopodobnie w Krzemieńcu. Ukończył studia inżynieryjne, zapewne w Kijowie. Od 1851 czasowo przebywał we Francji. W latach 1854–1856, w okresie wojny krymskiej, tłumacz wojskowy w sztabie Napoleona III. W 1870 osiadł na stałe we Francji, gdzie pracował jako inspektor dyrekcji Kolei Wschodniej, a później inspektor generalny Kolei Zachodnich.
Twórczość i działalność literacka Zadebiutował jako literat w 1845. Opublikował m.in. tragedię Haman (1846), powieść historyczną Zamek w Czarnokozińcach (1847), satyrę Nasza ziemia (1859); pośmiertnie ukazała się powieść współczesna Pamiętniki włóczęgi (1903). Tłumaczył m.in. z języka perskiego. W okresie paryskim publikował prace z zakresu literatury, archeologii i lingwistyki po polsku i po francusku. Angażował się w życie naukowo-literackie polskiej emigracji, działał w Towarzystwie Historyczno-Literackim, był asesorem Czytelni Polskiej w Paryżu. Opracował rękopiśmienne wspomnienia powstańca listopadowego Jerzego Ręczyńskiego (1805–1899) Moja wojaczka, 1825–1831, które ukazały się w 1908 we LwowieBolesław Orłowski, Jerzy (George) Ręczyński (Renczynski), [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [dostęp 2025-01-19]. Wersja drukowana: Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI, Instytut Historii PAN, 1988–1989.. Znał Adama Mickiewicza, utrzymywał bliskie kontakty m.in. z Cyprianem Kamilem Norwidem, Cyprianem Godebskim i Józefem Ignacym Kraszewskim, z którym przyjaźnił się, współpracował i korespondował. Kraszewski zadedykował mu powieść Król chłopów (1881).
Rodzina i życie prywatne Syn Ignacego Chodźkiewicza herbu Kościesza i Róży z d. Szymanowskiej. Pozostawał w związku z Adèle Hubert de Fonteny (1809–1862), właścicielką atelier fotograficznego i drukarni. Miał córkę.
Odznaczenia Kawaler francuskiej Legii Honorowej (14 września 1855)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Władysława Chodźkiewicza w bibliotece cyfrowej Polona
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu Kategoria:Kościeszowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Tulczynie Kategoria:Ludzie związani z Paryżem Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy prozaicy XIX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury perskiej i tadżyckiej Kategoria:Polscy uczestnicy wojny krymskiej 1853–1859 Kategoria:Urodzeni w 1820 Kategoria:Urzędnicy kolei żelaznej Kategoria:Zmarli w 1898