Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (wym. [], ur. 10 października 1813 w Le Roncole koło Busseto, zm. 27 stycznia 1901 w Mediolanie) – włoski kompozytor romantyczny. Jeden z najwybitniejszych kompozytorów operowych w historii.
Życiorys Giuseppe Verdi urodził się w wiosce Le Roncole w okolicach Busseto w ówczesnym Księstwie Parmy i Piacenzy. Gdy Verdi był dzieckiem, rodzina przeprowadziła się do Busseto – to tam Verdi zaczął pobierać pierwsze, nieregularne lekcje muzyki od miejscowego organisty. Przyjacielem rodziny był miejscowy kupiec i miłośnik muzyki, Antonio Barezzi, który objął Verdiego mecenatem. W wieku 18 lat Verdi próbował dostać się na studia do konserwatorium w Mediolanie, jednak jego kandydatura została odrzucona z powodu niewłaściwej pozycji dłoni podczas grania oraz wieku. Dzięki wsparciu finansowemu Barezziego, Verdi nawiązał kontakty z muzykami La Scali: był obecny na występach oraz pobierał prywatne lekcje od klawesynisty, Vincenzo Lavigna.
W 1836 wrócił do Busseto, gdzie podjął pracę nauczyciela muzyki, tego samego roku ożenił się z córką swojego mentora, Margheritą Barezzi. Z tego związku urodziło się dwoje dzieci: Virginia (1837–1838) i Icilio (1838–1839). Z przyczyn finansowych Verdi zdecydował się ponownie przenieść się do Mediolanu. Po śmierci żony, w 1840 Verdi ukończył swoją drugą operę, Un giorno di regno, wystawioną w tym samym roku w La Scali.
W 1842 impresario La Scali, Bartolomeo Merelli przedstawił Verdiemu libretto Nabucco, do którego w krótkim czasie Verdi skomponował muzykę. Opera odniosła sukces przynosząc Verdiemu popularność, zaś chór z trzeciego aktu, Va, pensiero stał się nieoficjalnym hymnem Włoch. W tym samym roku Verdi poznał Giuseppinę Strepponi, z którą ożenił się w 1859.
W 1843 odbyła się premiera kolejnej opery Verdiego, I Lombardi alla Prima Crociata, która jednak została ocenzurowana ze względu na możliwą interpretację patriotyczną. Kolejne dzieła kompozytora, tworzone w latach 1843–1849 również były dobrze przyjmowane przez publikę. Szczególną popularnością cieszyły się Ernani (1844), I due foscari (1844), Macbet (1847), I Masnadieri (1847) oraz Luisa Miller (1849). W 1845 Verdi przeniósł się do Paryża. Dla tamtejszej Opery skomponował Jerusalem, będącą francuską adaptacją I Lombardi.
W 1851 kompozytor przeniósł się do miejscowości Villanova sull’Arda, gdzie skomponował kolejne utwory: Rigoletto (1851), Il Trovatore (1853) oraz La Traviata (1853). W 1861 Verdi zaangażował się w życie polityczne: został wybrany do parlamentu, zaś w 1874 został senatorem. W tym okresie skomponował trzy następne opery, do dziś cieszące się uznaniem: Moc przeznaczenia (1862), Don Carlos (1867) oraz najsłynniejszą z nich – Aidę (1871), zamówioną dwa lata wcześniej przez Ismaila Paszę, Kedywa Egiptu, na uroczyste otwarcie Kanału Sueskiego.
W wieku 74 lat, w roku 1887 Verdi skomponował Otella, zaś sześć lat później kompozytor napisał muzykę do swej ostatniej opery, Falstaff. Verdi nie był tylko kompozytorem operowym. Wykonywane są jego Kwartet smyczkowy z 1873 roku czy Requiem, które napisał w związku ze śmiercią Alessandro Manzoniego. W 1897 roku zmarła druga żona Verdiego. Po jej śmierci skomponował Quattro pezzi sacri: Ave Maria, Stabat Mater, Laudi alla Vergine oraz Te Deum (1898).
Zmarł 27 stycznia 1901 w hotelu „Grand Hotel” w Mediolanie, gdzie mieszkał zimą. Jego pogrzeb odbył się, zgodnie z jego wolą, bez honorów i bez muzyki. Miesiąc po śmierci ciała Verdiego i jego drugiej żony przy akompaniamencie Va, pensiero w wykonaniu chóru La Scali zostały złożone w kaplicy Casa di Riposo per Musicisti.
Był odznaczony we Włoszech Orderem Sabaudzkim Cywilnym, Orderem Świętych Maurycego i Łazarza V i I klasy oraz Orderem Korony Włoch II klasy, a także tureckim Orderem Medżydów III klasy, austro-węgierskimi Orderem Franciszka Józefa II klasy i Odznaką Honorową za Dzieła Sztuki i Umiejętności (9 lutego 1900), francuską Legią Honorową I i V klasy, rosyjskim Orderem Świętego Stanisława oraz pruskim cywilnym Pour le Mérite.
thumb|Pomnik Giuseppe Verdiego w Mediolanie
Opery Tytuł (tytuł włoski) Libretto Premiera Miejsce premiery UwagiOberto (Oberto conte di San Bonifacio) Antonio Piazza i Temistocle Solera 17 listopada 1839Mediolan, Teatro alla Scalapierwsze dzieło sceniczne kompozytoraDzień królowania (Un giorno di regno, ossia Il finto Stanislao) Felice Romani 5. Września 1840Mediolan, Teatro alla Scalaedycja libretta przez Temistocle SoleraNabucco Temistocle Solera 9 marca 1842Mediolan, Teatro alla ScalaLombardczycy na pierwszej krucjacie (I Lombardi alla prima crociata) Temistocle Solera 11 lutego 1843Mediolan, Teatro alla ScalaErnani Francesco Maria Piave 9 marca 1844Wenecja, Teatro La FeniceDwaj Foskariusze (I due Foscari) Francesco Maria Piave 3 listopada 1844Rzym, Teatro ArgentinaJoanna d’Arc (Giovanna d’Arco) Temistocle Solera 15 lutego 1845Mediolan, Teatro alla ScalaAlzira Salvadore Cammarano 12 sierpnia 1845Neapol, Teatro San CarloAttyla (Attila) Temistocle Solera i Francesco Maria Piave 17 marca 1846Wenecja, Teatro La FeniceMakbet (Macbeth) Francesco Maria Piave, dodatki do libretta Andrea Maffei 14 marca 1847Florencja, Teatro della Pergolanowa wersja 1865Zbójcy (I masnadieri) Andrea Maffei 22 lipca 1847Londyn, Queen’s TheatreJerusalem Alphonse Royer i Gustave Vaëz 26 listopada 1847Paryż, Académie Royale de Musiqueprzeróbka opery Lombardczycy na pierwszej krucjacieKorsarz (Il corsaro) Francesco Maria Piave 25 października 1848Triest, Teatro GrandeBitwa pod Legnano (La battaglia di Legnano) Salvadore Cammarano 27 stycznia 1849Rzym, Teatro ArgentinaLuisa Miller Salvadore Cammarano 8 grudnia 1849Neapol, Teatro San CarloStiffelio Francesco Maria Piave 16 listopada 1850Triest, Teatro Grandenowa wersja jako Aroldo 1857Rigoletto Francesco Maria Piave 11 marca 1851Wenecja, Teatro La FeniceTrubadur (Il trovatore) Salvadore Cammarano 19 stycznia 1853Rzym, Teatro ApolloTraviata (La traviata) Francesco Maria Piave 6 marca 1853Wenecja, Teatro La FeniceNieszpory sycylijskie (Les vêpres siciliennes) Eugène Scribe i Charles Duveyrier 13 czerwca 1855Paryż, Théatre Impérial de L’OpéraSimon Boccanegra Francesco Maria Piave, odnowiona przez Arrigo Boito 12 marca 1857Wenecja, Teatro La Fenicedruga wersja 1881Aroldo 16 sierpnia 1857Rimini, Teatro Nuovoprzeróbka StiffelioBal maskowy (Un ballo in maschera) Antonio Somma 17 lutego 1859Rzym, Teatro ApolloMoc przeznaczenia (La forza del destino) Francesco Maria Piave 10 listopada 1862Sankt Petersburg, Cesarski Teatr Wielkipoprawiona wersja 1869Makbet (Macbeth) 21 kwietnia 1865 Paryż, Théâtre-Lyrique wersja druga, nowa wersja libretta w języku włoskim, premiera w tłumaczeniu na język francuskiDon Carlos Joseph Méry i Camille du Locle 11 marca 1867Paryż, Opera Paryskawersja francuska w pięciu aktachMoc przeznaczenia (La forza del destino) Antonio Ghislanzoni 27 lutego 1869Mediolan, Teatro alla Scalawersja poprawionaAida Antonio Ghislanzoni 24 grudnia 1871Kair, Khedivial-Operaskomponowana na otwarcie Kanału SueskiegoSimon Boccanegra Arrigo Boito 24 marca 1881Mediolan, Teatro alla Scaladruga wersjaDon Carlos korekta libretta Camille du Locle, tłumaczenie na język włoski Achille de Lauzières i Angelo Zanardini 10 stycznia 1884Mediolan, Teatro alla Scalawersja w czterech aktachOtello Arrigo Boito 5 lutego 1887Mediolan, Teatro alla ScalaFalstaff Arrigo Boito 9 lutego 1893Mediolan, Teatro alla Scala
Zobacz też La Scala Francesco Maria Piave La donna è mobile
Przypisy
Linki zewnętrzne
Giuseppe Verdi – nuty tego kompozytora w bibliotece cyfrowej Polona.pl
Dzieła Verdiego
Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Dzieła Sztuki i Umiejętności Kategoria:Odznaczeni Orderem Sabaudzkim Cywilnym Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Odznaczeni Orderem Medżydów Kategoria:Odznaczeni Orderem Franciszka Józefa Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętych Maurycego i Łazarza Kategoria:Włoscy kompozytorzy Kategoria:Włoscy kompozytorzy operowi Kategoria:Urodzeni w 1813 Kategoria:Zmarli w 1901
Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)