Tuman Soʻx (; ; ) – tuman z siedzibą w miejscowości Ravon, wchodzący w skład wilajetu fergańskiego w Uzbekistanie. Stanowi dwie eksklawy wewnątrz Kirgistanu.
Według danych z 2022 r., liczba ludności wnosi 80 600. Absolutną większość populacji stanowią Tadżycy.
Nazwa tumanu wywodzi się z nazwy rzeki Soch.
Historia Wraz z Kokandem, So‘x stanowił jedno z centrów powstania basmaczy w latach 1918–1924. Wówczas nie był eksklawą.
Tuman So‘x utworzono w 1955 roku. Zgodnie z miejscową legendą, wysoko postawiony członek Kirgiskiej Partii Komunistycznej przegrał teren w grze karcianej ze swoim uzbeckim odpowiednikiem. Inni twierdzą, że decyzja o włączeniu terenu w skład Uzbeckiej SRR miała sens, ponieważ główne drogi na tym obszarze łączą się z Uzbekistanem, gdyż otaczający teren kirgiski jest za bardzo górzysty.
Geografia Tuman So‘x jest odizolowany od reszty Uzbekistanu przez teren Kirgistanu, względem którego jest enklawą. Co więcej, składa się z dwóch niepołączonych ze sobą części:
Soʻx właściwy (inaczej: południowy, górny), zajmujący większość terenu tumanu;
Chon Qora-Qalacha (inaczej: Qalacha, So‘x pónocny/dolny), mający znacznie mniejszą powierzchnię.
Obie części leżą w dolinie rzeki Soch.
Sytuacja językowa Edukacja w enklawie So‘x odbywa się w języku tadżyckim, który jest ojczysty dla niemal całości miejscowej ludności. Wielojęzyczność jest powszechna, a większość ludzi potrafi dodatkowo mówić po kirgisku i uzbecku. W ciągu wielu dekad mieszkańcy enklawy tradycyjnie zdobywali wykształcenie wyższe w uniwersytetach Tadżykistanu, ale z powodu znacznego pogorszenia się stosunków między Uzbekistanem i Tadżykistanem, dyplomy tadżyckie nie są już uznawane na terenie Uzbekistanu. Po zerwaniu stosunków w obrębie kultury i edukacji, miejscowe biblioteki przestały otrzymywać literaturę i publikacje w języku tadżyckim z Duszanbe.
Miejscowe media, w tym telewizyjne kanały rozrywkowe oraz tygodnik „Głos So‘xu” (), są w języku tadżyckim.
Potencjalne korekty granic mały|Eksklawy Uzbekistanu, Tadżykistanu i Kirgistanu Kiedy w kwietniu 2001 r. stało się jawne, że rząd Kirgistanu rozważa przekazanie Uzbekistanowi korytarza lądowego, łączącego Uzbekistan z enklawą Soʻx, niezależna prasa kirgiska i opozycja zareagowały wielkim oburzeniem, ponieważ odcięłoby to de facto południowo-zachodnią część Kirgistanu od reszty kraju.
Aktualnie rząd Kirgistanu jest generalnie niechętny do stworzenia takiego korytarza, gdyż nie jest to zgodne z ich interesem narodowym, ponieważ wówczas Uzbekistan kontrolowałby rzekę Soch.
Przypisy
Kategoria:Podział administracyjny Uzbekistanu