Malarstwo naiwne z Kovačicy (, Kovačičko naivno slikarstvo; ) – rodzaj sztuki naiwnej zapoczątkowany w latach 30. XX wieku i praktykowany przez społeczność słowacką zamieszkującą okolice miasta Kovačica w okręgu południowobanackim, w Wojwodinie, w północnej Serbii.
W 2024 roku tradycja wpisana została na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Historia
Początki malarstwa naiwnego w rejonie Kovačicy sięgają końca lat 30. XX wieku. W 1939 roku i zaczęli tworzyć obrazy, nie posiadając formalnego wykształcenia akademickiego w tym kierunku. Wkrótce dołączyli do nich Mihal Bireš, Vladimir Boboš, i Martin Jonaš. Tematyka ich prac początkowo była zupełnie niezwiązana z regionem Banatu i obejmowała np. weneckie gondole, romantyczne zamki czy afrykańskie zwierzęta. Kopiowali oni również pocztówki oraz prace znanych malarzy. Od 1953 roku, dzięki radom , artyści zaczęli przedstawiać lokalne krajobrazy, życie wiejskie i miejscowy folklor.
Z czasem praktyka stopniowo rozprzestrzeniła się na inne zamieszkiwane przez mniejszość słowacką miasta i wsie Wojwodiny, do których należą m.in. Padina, Pančevo, Stara Pazova, Gložan, Janošik i Aradac. Dzieła zaczęło tworzyć coraz więcej artystów, w tym kobiet, spośród których jedną z najbardziej znanych była Zuzana Halupova (określana przydomkiem Mama Zuzana). W maju 1955 roku w domu kultury w Kovačicy otwarto galerię poświęconą miejscowej sztuce naiwnej, przeniesioną w 1989 roku do wyremontowanego domu wiejskiego w centrum miasta. W drugiej połowie XX wieku tradycja została zauważona i zyskała uznanie zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Rozkwit i szczyt popularności malarstwa naiwnego z Kovačicy przypadł na lata 60. i 70. XX wieku. Dzieła banackich artystów były wówczas prezentowane na licznych wystawach w Jugosławii oraz za granicą.
W 2024 roku podczas odbywającej się w Asunción 19. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego tradycja wpisana została na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Charakterystyka thumb|Obrazy w galerii w Kovačicy (2020) Lokalna praktyka malarska nawiązuje do tradycji malowania różnych przedmiotów i zdobienia ich motywami przedstawiającymi życie codzienne i życie kulturalne miejscowej ludności wiejskiej oraz jej obrzędy. Tematy wykonywanych w Kovačicy obrazów są więc związane głównie z wsią, rolnictwem, pasterstwem, myślistwem, lokalną historią i krajobrazami oraz ulicami, domami, podwórkami, przedmiotami, strojami, uroczystościami rodzinnymi i dorocznymi rytuałami czy starymi rzemiosłami. Zdarzają się także prace poruszające motywy mitologiczne i biblijne oraz zwierząt, roślin i czterech pór roku. Dzieła miejscowej sztuki naiwnej odzwierciedlają również relacje między jednostką a społecznością oraz środowiskiem naturalnym.
Pierwotnie dekorowaniem mebli, zastawy stołowej czy tekstyliów zajmowały się wyłącznie kobiety, ale z czasem tworzyć zaczęli również mężczyźni i współcześnie liczba malarzy i malarek jest dość wyrównana. Artyści są samoukami, a malowane głównie na płótnie obrazy charakteryzują się zastosowaniem jasnych i żywych odcieni farb olejnych. Dzieła starszych i bardziej doświadczonych twórców cechuje większa ekspresja i przywiązanie do tradycyjnych tematów, natomiast młodsi twórcy w swoich pracach chętnie sięgają do nowoczesnych motywów, inspirowanych coraz bardziej zurbanizowanym otoczeniem, przy jednoczesnym zachowaniu tradycyjnych technik i form.
Transmisja tradycji odbywa się w sposób nieformalny oraz formalny. Wiedza o malarstwie przekazywana jest z pokolenia na pokolenie w rodzinach, a starzy mistrzowie również dzielą się z młodzieżą swoimi umiejętnościami i technikami malarskimi. W sposób formalny tradycja jest dokumentowana, promowana i przekazywana przez miejscowe galerie i instytucje kultury, takie jak np. w Bačkim Petrovacu, otwarta w połowie lat 70. XX wieku , , czy (której kolekcja zawiera ponad 800 dzieł autorstwa 46 malarzy), przez organizacje zrzeszające Słowaków w Serbii, a także dzięki odbywającym się szkoleniom, warsztatom i wystawom, które jednocześnie integrują lokalną społeczność.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Obiekty z listy niematerialnego dziedzictwa UNESCO Kategoria:Kultura w Serbii Kategoria:Prymitywizm Kategoria:Słowaccy artyści