Franciszek Janeczko (ur. 26 lipca 1906 w Sporyszu, zm. 24 lutego 1942Lorenc M., 2012: Franciszek Janeczko (1906-1942) - żywiecki Nikifor. Rocznik Małopolska Regiony - Regionalizmy - Małe ojczyzny, nr 14 s. 138. tamże) (starsze źródła podawały rok 1945Kunczyńska-Iracka 1979, s. 212Lorenc 2012, s. 138) – jeden z czołowych polskich malarzy ludowych, samouk.
Syn Jana i Katarzyny z d. DrewniakStrona Muzeum Etnograficznego w Krakowie . Całe życie spędził w swej rodzinnej wsi, gdzie był bezrolnym chłopem, zarabiającym jako najemny pracownik rolny i pasterzKunczyńska-Iracka 1979, s. 212. Pod koniec lat 30. XX w. niewielkie sumy otrzymywał także ze sprzedaży swoich prac miłośnikom sztuki ludowejLorenc 2012, s. 139. Już jako nastolatek cierpiał na choroby nerwowe, w tym na padaczkęKunczyńska-Iracka 1979, s. 212. Zmarł na gruźlicęStrona Muzeum Etnograficznego w Krakowie lub z głoduLorenc 2012, s. 138, 140. Spoczął na Cmentarzu Komunalnym w Żywcu, ale jego grób nie zachował sięLorenc 2012, s. 140.
W wieku ok. 30 lat nauczył się malować. Tworzył techniką akwareliKunczyńska-Iracka 1979, s. 212 na tekturze lub papierzeLorenc 2012, s. 139, głównie obrazy religijne, ale też przedstawiające zbójcówKunczyńska-Iracka 1979, s. 212. Wykonywał także karty do gry dla miejscowej ludnościLorenc 2012, s. 139. Zdaniem Anny Kunczyńskiej-Irackiej był jednym z najwybitniejszych polskich malarzy ludowych, a jego twórczość można tez zaliczyć do nurtu sztuki naiwnejKunczyńska-Iracka 1979, s. 212. Po raz pierwszy na talent Janeczki zwrócił uwagę w połowie lat 30. XX w. Tadeusz SewerynLorenc 2012, s. 138 i wraz ze Stanisławem Szczotką wspomagał go finansowo przez zakup materiałów malarskich. Dorobek artysty prezentowany był pośmiertnie na licznych krajowych oraz zagranicznych wystawach sztuki ludowej, w tym Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie w 1965Kunczyńska-Iracka 1979, s. 212Lorenc 2012, s. 140. O twórczości artysty pisali m.in. Roman Reinfuss (w: "Malarstwo ludowe", 1962) przyrównując jego dzieła do dorobku Nikifora, i Mariusz Lorenc w 2012Lorenc 2012, s. 137-141.
Obrazy Janeczki znajdują się w zbiorach krakowskiego Muzeum Etnograficznego, Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Muzeum Miejskiego w ŻywcuKunczyńska-Iracka 1979, s. 212.
Przypisy
Bibliografia Kunczyńska-Iracka A., 1979: Janeczko Franciszek. W: Bartnicka-Górska H. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom III. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, strona 212.
Kategoria:Ludzie związani z Żywcem Kategoria:Polscy malarze ludowi Kategoria:Polscy malarze prymitywiści Kategoria:Urodzeni w 1906 Kategoria:Zmarli w 1942