Jerzy Cerazyn (ur. prawd. ok. połowy XVI wieku, zm. po 1612) – polski duchowny katolicki, kapelan królowej Konstancji Habsburżanki (drugiej żony Zygmunta III Wazy), autor siedemnastowiecznego traktatu apologetycznego Przyczyn kilkadziesiąt, które katolika każdego w powszechnej Kościoła chrześcijańskiego wierze zatrzymać mają, a jeśliby z niej wypadł, do niej go za łaską Bożą zaś przywrócić mogą (Kraków 1612). Jego działalność przypada na okres kontrreformacji; znany jest przede wszystkim z próby nawrócenia na katolicyzm królewny Anny Wazówny (protestanckiej siostry Zygmunta III) poprzez dedykowanie jej wspomnianego dzieła.
Życiorys O początkach życia Jerzego Cerazyna wiadomo niewiele. Przypuszcza się, że urodził się w połowie XVI wieku i odebrał wykształcenie teologiczne prawdopodobnie w jednym z kolegiów jezuickich działających w Rzeczypospolitej w okresie potrydenckim. W źródłach nie zachowały się szczegółowe informacje o jego rodzinie ani miejscu urodzenia. Pewne jest jedynie, że na przełomie XVI i XVII stulecia związał się z dworem królewskim. Około 1605 roku, po ślubie Zygmunta III z Konstancją Habsburżanką, został kapelanem nowej królowejW.A. Maciejowski, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, t. 3, Warszawa 1852, s. 580..
Kulminacją jego działalności duszpasterskiej była publikacja traktatu Przyczyn kilkadziesiąt... w 1612 roku. Dzieło ukazało się w Krakowie, nakładem drukarza Wojciecha Kobylińskiego, za zgodą biskupa krakowskiego Piotra TylickiegoK. Estreicher, Bibliografia polska, cz. III, t. 14, Kraków 1896, s. 120.. Cerazyn podpisał je jako „Królowej Jej Mości kapelan”, wskazując na swą funkcję przy królowej Konstancji. Po 1612 roku ślad o nim w dokumentach urywa się. Nieznana jest data jego śmierci; przypuszcza się, że zmarł nie wcześniej niż po wydaniu dzieła.
Twórczość Jedynym znanym dziełem Jerzego Cerazyna jest traktat religijny wydany w 1612 r. w Krakowie, noszący rozbudowany tytuł: Przyczyn kilkadziesiąt, które katolika każdego w powszechnej Kościoła chrześcijańskiego wierze zatrzymać mają, a jeśliby z niej wypadł, do niej go za łaską Bożą zaś przywrócić mogą. To utwór apologetyczny, broniący wiary rzymskokatolickiej w obliczu ekspansji protestantyzmu w Rzeczypospolitej początku XVII wiekuS. Orgelbrand (red.), Encyklopedya Powszechna, t. 5, Warszawa 1861, s. 62–63..
Dzieło liczy 111 stron w formacie quarto (plus dwie karty nieliczbowane) i opatrzone zostało dedykacją dla królewny Anny Wazówny (siostry Zygmunta III), wyznającej luteranizm. Cerazyn apelował w nim o „zatrzymanie się” przy katolickiej wierze albo o powrót do niej, jeśli ktoś „z niej wypadł”F. Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III. króla polskiego i szwedzkiego [...], cz. I, Lwów 1828, s. 60–61.. Próba ta miała wpisywać się w szerszy nurt wysiłków dworskich na rzecz konwersji Anny Wazówny na katolicyzmG. Kurkowska, Anna Wazówna 1568–1625. Polskie losy szwedzkiej królewny, Toruń 1995, s. 25.. Utwór wyrasta z gorliwego ducha kontrreformacji na dworze Zygmunta III Wazy i jest przykładem ówczesnego piśmiennictwa polemicznego w języku polskim.
Działalność na dworze Jako kapelan królowej Konstancji, Cerazyn pełnił posługę religijną, odprawiając msze i wygłaszając kazania w otoczeniu dworskim. Współtworzył tym samym środowisko sprzyjające działaniom kontrreformacyjnym w Rzeczypospolitej. W swoich kazaniach, jak i w wydanym dziele, kładł nacisk na obronę „prawdziwej wiary” i ukazywanie protestantyzmu jako poglądu nietrwałego, tracącego zwolenników w Europie.
Dedykacja dla Anny Wazówny nadawała jego publikacji charakter polityczny, bowiem dotyczyła kwestii ewentualnego zjednoczenia wyznaniowego dynastii Wazów. Działania te nie przyniosły jednak zamierzonego skutku – królewna do końca życia pozostała przy luteranizmie.
Znaczenie i upamiętnienie O Cerazynie wspominały liczne XIX-wieczne opracowania, m.in.: Encyklopedya Powszechna Orgelbranda (1861), W.A. Maciejowski w Piśmiennictwie polskim od czasów najdawniejszych aż do roku 1830 (1852), Karol Estreicher w Bibliografii polskiej (t. 14, 1896), Franciszek Siarczyński w Obrazie wieku panowania Zygmunta III (1828).
We współczesnej historiografii jest on zaliczany do grona katolickich polemistów czasów potrydenckich, choć pozostaje postacią mało znaną. Zachowane egzemplarze jego dzieła (m.in. w Bibliotece Narodowej i w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich) stanowią dziś świadectwo kontrreformacyjnej literatury religijnej epoki WazówM. Czujko, Przyczyn kilkadziesiąt [...]. Jerzego Cerazyna — edycja krytyczna ze wstępem, praca magisterska, Uniwersytet Łódzki, 2019..
Przypisy
Bibliografia Wojciech Maciejowski, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, t. 3, Warszawa 1852. Karol Estreicher, Bibliografia polska, cz. III, t. 14, Kraków 1896. Franciszek Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III [...], cz. I, Lwów 1828. S. Orgelbrand (red.), Encyklopedya Powszechna, t. 5, Warszawa 1861. G. Kurkowska, Anna Wazówna 1568–1625. Polskie losy szwedzkiej królewny, Toruń 1995. M. Czujko, Przyczyn kilkadziesiąt [...]. Jerzego Cerazyna — edycja krytyczna ze wstępem, praca magisterska, Uniwersytet Łódzki, 2019.
Kategoria:Polscy duchowni katoliccy Kategoria:Urodzeni w XVI wieku