Historyczna dzielnica Kumajri (ormiańska: Կումայրի պատմական թաղամաս), znana również jako Muzeum-Rezerwat Historyczno-Kulturalny Kumajri, jest najstarszą częścią Giumri z własną unikalną architekturą. Znajduje się tu ponad tysiąc budynków pochodzących z XIX i XX wieku. Dzielnica jest jednym z niewielu miejsc w Armenii i na świecie, z autentyczną miejską architekturą ormiańską. Prawie wszystkie budynki w dystrykcie Kumajri przetrwały dwa duże trzęsienia ziemi odpowiednio w 1926 i 1988 roku. Historyczna dzielnica Kumajri zajmuje centralną i zachodnią część współczesnego Giumri.
Historia thumb|left|Orontydzka osada Kumajri, V–II w. p.n.e. thumb|Trzęsienie ziemi w Spitaku w 1988 roku Pierwsza wzmianka o tym obszarze została opisana jako Kumayri w historycznych inskrypcjach urartyjskich pochodzących z VIII wieku p.n.e. Historycy uważają, że Ksenofont przeszedł przez Kumajri podczas swojego powrotu nad Morze Czarne, podróż uwiecznioną w jego Anabaza.
Kumajri został ponownie wspomniany w 773 r. w relacjach o buncie przeciwko arabskiej dominacji pod wodzą Artawazda Mamikonjana, który doprowadził do odrodzenia państwowości ormiańskiej. Później, w trakcie i po panowaniu Bagratydów, Kumajri rozwinęło się w dobrze zbudowane, nowoczesne miasto, które było centrum handlu regionu.
W 1804 roku wojska rosyjskie kontrolowały region Sziraku na początku wojny rosyjsko-perskiej w latach 1804–1813. Kumajri stało się oficjalnie częścią Imperium Rosyjskiego na mocy traktatu w Gulistanie.
W okresie panowania rosyjskiego Kumajri stało się jednym z rozwijających się miast na Zakaukaziu. W 1829 roku, w następstwie wojny rosyjsko-tureckiej, nastąpił duży napływ ludności ormiańskiej, ponieważ około 3000 rodzin, które wyemigrowały z terytoriów Imperium Osmańskiego – w szczególności z miast Kars, Erzurum i Doğubayazıt – osiedliło się w Kumajri i okolicach.
W tym miejscu w 1837 roku zbudowano główną rosyjską twierdzę. Giumri zostało ostatecznie utworzone jako miasto w 1840 roku, stając się centrum nowo utworzonego Aleksandropola Uezdu, który w pierwszej dekadzie przeżywał szybki rozwój. W 1849 roku Ujzd Aleksandropolski stał się częścią guberni Erywan. Miasto było ważnym przyczółkiem sił zbrojnych Imperium Rosyjskiego na Zakaukaziu, gdzie urządzano ich koszary wojskowe (m.in. w Poligonach, Siewierskim, Kazachi Post). Rosjanie zbudowali twierdzę Sew Berd na zachodnim skraju miasta w latach trzydziestych XIX wieku w odpowiedzi na wojnę rosyjsko-turecką w latach 1828–1829.
Aleksandropol został szybko przekształcony w jeden z głównych ośrodków wojsk rosyjskich podczas wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1877–1878. Po wybudowaniu dworca kolejowego w 1899 roku, Aleksandropol doświadczył znacznego rozwoju i stał się największym miastem we wschodniej Armenii. Pod koniec XIX wieku w Aleksandropolu znajdowało się 430 sklepów handlowych, a także kilka warsztatów i instytucji kulturalnych.
Większość zabytkowych budynków w Kumajri pochodzi z XIX i XX wieku. Zabytki, takie jak domy ważnych ormiańskich osobistości kultury i bogatych rodzin z okresu przedsowieckiego, a także kilka kościołów, w tym rosyjska kaplica, nadal stoją.
Dzielnica przetrwała niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1988 roku, zachowując znaczną część dziedzictwa kulturowego Giumri. Obejmuje kilka kościołów, starych domów z uroczymi dziedzińcami i brukowanymi uliczkami, które opowiadają historie z przeszłości.
Zabytki W historycznej dzielnicy znajduje się około 1600 zabytków o znaczeniu kulturowym, które znajdują się na ulicach Gorkiego, Abovyan, Rustaweli i Vardapets.
Obiekt Zdjęcie OpisMuzeum Architektury Narodowej w Dzitoghtsyanthumb|left|Muzeum Architektury Narodowej w Dzitoghtsyan Słynny dom rodziny Dzitoghtsyan został zbudowany w 1872 roku przez czterech braci, którzy wyemigrowali z zachodnioormiańskiej wioski Dzitogh do miasta Aleksandropol. Jest zbudowany ze słynnego czerwonego tufu z kamienia Shirak.
Dom-muzeum prezentuje kolekcję cech życia społecznego Aleksandropola, od XIX wieku do 1920 roku. Znajdują się w nim również kulturalne, architektoniczne i religijne aspekty miasta.Galeria sióstr Mariam i Yeranuhi Aslamazyanthumb|left|Galeria sióstr Mariam i Yeranuhi AslamazyanGaleria znajduje się przy centralnym placu Giumri. Budynek został zbudowany jako prywatna rezydencja w 1880 roku przez rodzinę Qeshishyan, która była znana jako bogaci kupcy. Po trzęsieniu ziemi w 1988 r. budynek galerii został przekazany bezdomnym i został ponownie otwarty w 2004 r. Jest to jedyne muzeum nazwane na cześć artystek i poświęcone artystkom w Armenii. Budynek ten jest chroniony przez rząd od 1980 roku jako zabytek dziedzictwa historycznego i kulturowego.Kościół Zbawiciela w Giumrithumb|left|Kościół ZbawicielaOrmiański Kościół Apostolski w centrum Kumajri. Został ukończony w 1872 roku i konsekrowany w 1873 roku. Budowa została zrealizowana dzięki darowiznom ludności Kumajri i rodziny Drampyan.
Projekt kościoła został zaczerpnięty z architektury katedry w Ani. Jednak kościół Najświętszego Zbawiciela jest znacznie większy niż katedra w Ani.Dom-muzeum Hovhannes Shirazthumb|left|Dom-muzeum Hovhannes ShirazBudynek został zbudowany w 1886 roku, z czerwonego tufu z prowincji Shirak i był domem bogatego kupca o imieniu Qeshishyan. Przez większą część okresu sowieckiego służył jako magazyn. W lipcu 1983 roku, nie chcąc czekać do śmierci Sziraza, aby go uhonorować, urzędnicy rządowi zaoferowali Szirazowi dom, w którym mógłby zamieszkać. Poeta mieszkał jednak w tym domu tylko przez rok, gdyż zmarł w marcu 1984 roku.
Aby zachować jego dziedzictwo, budynek stał się później domem-muzeum na mocy uchwały rządu Armenii.Sev Berdthumb|left|Sev BerdCzarna twierdza, która została zbudowana na szczycie wzgórza po rosyjskiej kontroli nad regionem. Pełne obwarowanie zajęło dekadę od położenia pierwszych kamieni węgielnych w 1834 roku. Twierdza to okrągła konstrukcja o 360 stopni wykonana z czarnego kamienia, od którego wzięła swoją nazwę. Po przegranej Rosji w wojnie krymskiej Sew Berd został zmodernizowany i wyznaczony na twierdzę "pierwszej klasy". Nigdy nie przeszedł oblężenia, ale miał strategiczne znaczenie w zwycięstwach nad Turkami w kolejnych wojnach, które trwały do 1878 roku. Twierdza została zdegradowana do statusu "drugiej klasy" w 1887 roku, po ostatniej wojnie rosyjsko-tureckiej w latach 1877–1878, w której Rosja zdobyła twierdze w Kars i Batumi.Katedra Matki Bożej (Giumri)thumb|left|Katedra Matki Bożej (Giumri)Zbudowany w 1884 roku kościół Matki Bożej należy do stylu krzyżowego kościołów ormiańskich o zewnętrznym kształcie prostokąta. Dzwonnica znajduje się w szczycie głównego wejścia po zachodniej stronie budynku. Kościół zwieńczony jest dużą kopułą pośrodku otoczoną 2 mniejszymi kopułami. W przeciwieństwie do innych ormiańskich kościołów, ołtarz Matki Bożej jest wyjątkowy ze względu na swoją wieloikoniczną dekorację.Piwiarnia Poloz Mukuchthumb|left|Piwiarnia Poloz MukuchRestauracja i znana piwiarnia w Giumri. Został otwarty w latach 60. w radzieckiej Armenii i znajduje się w historycznej dzielnicy Kumajri. Mieści się w starej rezydencji zbudowanej w 1860 roku. Piwiarnia została nazwana na cześć humorysty Mkrticha Melkonyana (1881-1931), pochodzącego z Giumri, lepiej znanego jako Poloz Mukuch. Obecnie piwiarnia jest jednym z najważniejszych zabytków miasta Giumri.Hotel Paryżthumb|left|Hotel ParyżDom Raphaelyana, zbudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku przez zamożną rodzinę o tym nazwisku jako budynek mieszkalny na wynajem. Później budynek stał się Hotelem Paryskim, a w okresie radzieckim służył jako szpital położniczy. Obecnie budynek jest w trakcie przebudowy przez prywatnych właścicieli.Kościół św. Michała Archanioła (Giumri)thumb|left|Kościół św. Michała Archanioła (Giumri)Kościół został zbudowany w południowej części miasta. W pierwszej połowie XIX wieku wzgórze służyło jako cmentarz chrześcijański, na którym chowano ludność cywilną i żołnierzy. W 1853 roku kompleks otrzymał nazwę "Wzgórza Honoru". Kościół ten jest żywym przykładem małego klasycznego rosyjskiego kościoła zbudowanego z ormiańskiego czarnego kamienia tufowego i nosi imię św. Michała Arkhistratiga. Ze względu na materiał, z którego wykonany jest dach, mieszkańcy Aleksandrapola byli przyzwyczajeni do używania słowa plplan (co oznacza lśniący lub błyszczący) do opisania kopuły kościoła. W czasie zaboru sowieckiego kościół pełnił funkcję skarbca.
Galeria
Zobacz też Kościół Zbawiciela w Giumri
Przypisy
Kategoria:Giumri Kategoria:Architektura Armenii