Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Czeboksarach ( – trb. Wwiedienskij sobor; – trl. Vvedeni čirkĕvĕ) – sobór katedralny będący siedzibą eparchii czeboksarskiej Rosyjskiego Kościół Prawosławnego, znajdujący się w Czeboksarach, stolicy Republiki Czuwaskiej, w Rosji.
Sobór stanowi dominantę architektoniczną historycznego centrum miasta. Znajduje się w centrum dawnego kremla czeboksarskiego, na terenie między ulicami Konstantina Iwanowa i Michaiła Siespiela. Jest najstarszym zabytkiem architektury sakralnej nie tylko w Czeboksarach, ale i w całej Czuwaszji. Budynek figuruje w rejestrze o znaczeniu federalnym.
Historia thumb|left|Budynek soboru od strony zachodniej (2022) Pierwsza, płócienna cerkiew w Czeboksarach została ufundowana na mocy przywileju cara Iwana IV Groźnego z 26 maja 1555 roku; wkrótce świątynia została zastąpiona budynkiem drewnianym. Miasto w owym czasie było twierdzą położoną na wschodnich rubieżach Carstwa Rosyjskiego, którą zamieszkiwali m.in. strzelcy moskiewscy. Cerkiew konsekrował Guriasz, pierwszy prawosławny arcybiskup założonej w 1555 roku eparchii kazańskiej. Świątynię wybudowano na szczycie wzniesienia w obrębie czeboksarskiego kremla, w miejscu, w którym według legend znajdował się pogański (; miejsce święte lub święty gaj należący do ludów pierwotnie zamieszkujących tereny Powołża). Cerkiew otrzymała wezwanie Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni (, trb. Wwiedienije wo chram Prieswiatoj Bogorodicy). Arcybiskup Guriasz umieścił w niej kopię Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, która z czasem zaczęła być czczona zarówno przez miejscową ludność rosyjską, jak i przez schrystianizowanych do końca XVIII wieku Czuwaszów jako cudowna i słynąca z wielu łask i nazywana przez nich Toramusz (, z czuwaskiego Турă амăшě, trl. Tură amăšě – Matka Boża).
Drewniana świątynia spłonęła w pożarze w 1649 roku. Około 1657 roku poświęcono nową, kamienną cerkiew krytą dachem namiotowym z pięcioma kopułami, obok której wybudowano dzwonnicę (również zwieńczoną dachem namiotowym). Obiekt był inspirowany starożytnymi greckimi świątyniami. Budowa wnętrza przebiegała zgodnie z klasycznymi kanonami; ołtarz umieszczono na wschodzie, obraz Matki Boskiej na ścianie północnej, obrazy sądu ostatecznego na ścianie zachodniej, a wizerunek Jezusa Chrystusa na ścianie południowej.
thumb|left|Sobór w Czeboksarach na okolicznościowej monecie z 2013 roku Budynek przetrwał do czasów współczesnych w stanie niemal nienaruszonym, choć np. w 1773 roku w wyniku pożaru uszkodzony został dach. W latach 20. XIX wieku gruntownie odnowiono dzwonnicę, w której zawieszone zostały nowe dzwony oraz wymieniono podłogi świątyni, w latach 30. XIX wieku odnowiono stare freski, zaś w 1845 roku – główny ikonostas (który został wówczas również pozłocony).
Świątynia niemal przez cały czas swojego istnienia pełniła funkcje sakralne z wyjątkiem lat 1939–1943, kiedy to mieściła się w niej galeria sztuki. W 1943 roku nabożeństwa w soborze wznowiono. Do 1985 roku kaplica św. Aleksego Wyznawcy i oraz narteks były wykorzystywane przez . Na początku XXI wieku miała miejsce kolejna renowacja obiektu, podczas której m.in. wzmocniono jej fundamenty, a także wyremontowano cały kompleks zabudowań soboru.
W 2013 roku Centralny Bank Federacji Rosyjskiej wyemitował przedstawiającą świątynię monetę okolicznościową o nominale 3 rubli, wykonaną ze srebra próby 925, o masie 31,1 g i średnicy 39,0 mm.
Architektura thumb|Fragment kopuł oraz dzwonnicy soboru w Czeboksarach (2024) Sobór składa się z pięciu części: dwukondygnacyjnego budynku głównego wzniesionego na planie czworoboku z absydą o przekroju w kształcie kila, krytego dachem namiotowym z pięcioma kopułami, trzech niższych kaplic bocznych z półkolistymi absydami oraz narteksu-refektarza przylegającego do budynku głównego od wschodu, północy i zachodu. Świątynia ma również dwie kruchty: w zachodniej ścianie narteksu oraz w południowej ścianie głównej bryły budynku.
Ściany budowli oraz bębny kopuł wykonane są z cegieł łączonych zaprawą wapienną, otynkowanych i pomalowanych na biało. Elewację zdobią elementy, takie jak ceglane miecze, płyciny, pilastry, belkowanie i profilowane archiwolty. Boczne kaplice zwieńczone są gzymsami, a zachodnia ściana narteksu-refektarza – ząbkami. W ścianach bębnów kopuł znajdują się blendy arkadowe. Otwory okienne budynku głównego oraz narteksu-refektarza są zwieńczone półkoliście, natomiast okna bocznych kaplic są prostokątne. Okna soboru ujęte są w półkolumny, natomiast okna narteksu są obramione wstęgą i zwieńczone kokosznikiem.
Drzwi wejściowe do soboru są bogato zdobione, dwuskrzydłowe, wykonane z drewna dębowego. Portal wejścia głównego w formie szczytu zwieńczonego kokosznikiem, flankowany z obu stron pilastrami. Nad wejściem znajduje się medalion z wizerunkiem Jezusa Chrystusa, a nad nim metalowy daszek. Drugie wejście również jest kryte daszkiem, a nad drzwiami widnieje kompozycja o półkolistym kształcie.
Trójnawowe wnętrze świątyni nakryte jest sklepieniami kolebkowymi, żaglastymi i klasztornymi wspartymi na czterech filarach, zaś w kaplicy południowej strop jest płaski. Częściowo zachowały się fragmenty posadzek z XVII i XIX wieku.
Wewnątrz soboru zachował się pozłacany pięciorzędowy ikonostas oraz oryginalne XVII-wieczne freski zdobiące ścianę północną, południową i zachodnią, sklepienia, kolumny oraz otwory okienne. Według badaczy, w prace nad nimi zaangażowanych było wielu twórców, głównie lokalnych, stąd oprócz wyraźnej inspiracji stylem staroruskim obecne są również wpływy tradycji czuwaskich. Malowidła są kunsztownie wykonane, powielają fakturę i układ cegieł, a ich detale są niejednokrotnie przedstawione w spoinach między cegłami. W narteksie świątyni znajduje się XIX-wieczna ikona przedstawiająca arcybiskupów kazańskich i późniejszych świętych kościoła prawosławnego, Guriasza i Germana, oraz św. Mikołaja z Miry.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Eparchia czeboksarska Kategoria:Religia w Czeboksarach Czeboksary Czeboksary Czeboksary