Bezirk Żmigród – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Żmigród (Nowy Żmigród).
Historia
Bezirk Żmigród utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Żmigród objął obszar o wielkości 5,4 mil², zamieszkany był przez 21.573 ludzi i podzielony na 44 gminy katastralne, w tym dwa miasteczka (Żmigród i Osiek). Wszedł w skład cyrkułu jasielskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł jasielski, przez co Bezirk Żmigród włączono do cyrkułu sanockiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Żmigród wszedł wtedy w skład nowych powiatów krośnieńskiego i jasielskiego oraz fragmentarnie gorlickiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 sierpnia 1878 znacznie zmieniono granice tych powiatów, włączając 18 gmin z powiatu krośnieńskiego do powiatu jasielskiego i jedną z powiatu gorlickiego do powiatu jasielskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95); zmianę powiatu dwóch z tych gmin (Podniebyle i Bartne) anulowano przed wejściem w życie rozporządzeniaDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 40Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 47.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Żmigród w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Żmigród (m)11771684krośnieński1 sierpnia 1878 włączono do powiatu jasielskiego.2Żmigród Stary z Siedliskami1228613krośnieński3Łysa Góra1415588krośnieński4Cieklin1509901jasielski 5Dobrynia976446jasielski 6Duląbka853309jasielski 7Dzielec185177jasielski 8Pagórek z Radością854252jasielski 9Wola Cieklińska1796283jasielski 10Leśniówka331310krośnieński11Chorkówka820315krośnieński12Faliszówka z Porajem1197533krośnieński13Grabanina z Sadkami709246krośnieński14Gorzyce715171jasielski 15Łężyny847587jasielski 16Kopytowa ze Stanowiskami1419947krośnieński17Łubno1019220jasielski 18Łubienko651271jasielski 19Łajsce798438jasielski 20Makowiska809378krośnieński21Nienaszów1616620krośnieński22Osiek (m)942741jasielski 23Mytarz627398jasielski 24Świerchowa674311jasielski 25Podniebyle502253krośnieńskiDecyzję o włączeniu do powiatu jasielskiego anulowano przed jej wejściem w życie, pozostawiając gminę Podniebyle w powiecie krośnieńskim.26Samoklęski1860Błędnie podano 5860.906jasielski 27Czekaj189285jasielski 28Folusz z Hutą840602jasielski 29Kłopotnica132148jasielski 30Mrukowa475397jasielski 31Pielgrzymka1702837jasielski 32Zawadka536391jasielski 33Brzezowa ze Skalnikiem1397913krośnieński34Kąty1511924krośnieński35Desznica z Jaworzem1811716krośnieński36Hałbów671223krośnieński37Krempna3314589krośnieński38Świerzowa2555–krośnieński39Mytarka600300krośnieński40Kotań1055317krośnieński41Bartne3171775gorlickiDecyzję o włączeniu do powiatu jasielskiego anulowano przed jej wejściem w życie, pozostawiając gminę Bartne w powiecie gorlickim.42Toki538253krośnieński43Świątkowa Wielka2841739krośnieński44Świątkowa Mała970266krośnieński Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Nowy Żmigród Żmigród