Bezirk Alt-Sandec – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Alt-Sandec (Stary Sącz).
Historia
Bezirk Alt-Sandec utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Alt-Sandec objął obszar o wielkości 6,3 mil², zamieszkany był przez 22.296 ludzi i podzielony na 38 gminy katastralne, w tym dwa miasta (Alt-Sandec i Piwniczna). Wszedł w skład cyrkułu sądeckiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Na samym południu powiat graniczył z Zalitawią.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Alt-Sandec wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu nowosądeckiegoVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 11 grudnia 1909 gminę Podmajerz (Neudörfl) włączono do miasta Starego SączaDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1909, cz. XXI, poz. 156.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Alt-Sandec w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Alt-Sandec (M) z Cyganowicami i Neudörflem29203372W tym: w Alt-Sandec – 3257, a w Cyganowicach i Neudörflu – 115. nowosądecki11 grudnia 1909 gminę Podmajerz (Neudörfl) włączono do miasta Starego Sącza.2Barcice1985926 nowosądecki3Biegonice z Laufendorfem1135462 nowosądecki4Chochorowice z Wyglanowicami545W tym: Chochorowice – 370, a Wyglanowice – 175.130 nowosądecki5Gaboń z Praczką2775677 nowosądecki6Gołkowice990339 nowosądecki7Gostwica1545550 nowosądecki8Juraszowa z Mokrą Wsią945W tym: Juraszowa – 230, Mokra Wieś –715.342 nowosądecki9Kadcza1005389 nowosądecki10Łomnica4475886 nowosądecki11Młodów1305133 nowosądecki12Mostki610127 nowosądecki13Moszczenica Niżna i Wyżna1680638W tym: Moszczenica Niżna – 331, Moszcznica Wyżna – 307. nowosądecki14Myślec, Popowice i Łazy1975525W tym: Myślec –151, Popowice – 222, Łazy – 152. nowosądecki15Naszacowice ze StanęcinemW wykazie błędnie zapisano "Naszacowice z Kwieciszową, Rościszową i Stanęcinem". Miejscowości Kwieciszowa i Rościszowa należały do gminy Naściszowa w Bezirk Neu-Sandez, gdzie poprawnie je oddano ("Naściszowa z Grabową, Kwieciszową i Rościszową"). Pomyłka powstała zapewne na skutek podobieństwa postów Naszacowice i Naściszowa.725372 nowosądecki16Niszkowa i Szymanowice480202 nowosądecki17Obłazy425137 nowosądecki18Olszanka610269 nowosądecki19Podegrodzie1230694 nowosądecki20Podrzecze335280 nowosądecki21Przysietnica2905700 nowosądecki22Rostoka3880172 nowosądecki23Rytro i Połom1215623 nowosądecki24Skrudzina i Opalana895W tym: Skrudzina – 660, Opalana – 235.364 nowosądecki25Stadło325273 nowosądecki26Sucha Struga1700321 nowosądecki27Świerkla z Długołęką i Langendorfem1025462 nowosądecki28Świniarsko z Małą Wsią i Hutweide980W tym: Świniarsko – 387, Mała Wieś i Hutweide – 67.454 nowosądecki29Wola Krogulecka1235246 nowosądecki30Brzezna i Wola Brzeziańska1763899 nowosądecki31Brzyna i Łazy2760W tym: Brzyna – 2135, Łazy – 625.766 nowosądecki32Jazowsko i Gruszów1430497 nowosądecki33Obidza42901192 nowosądecki34Kokuszka1505359nowosądecki35Olszana i Wola Królewska1360543nowosądecki36Piwniczna (M)69002311nowosądecki37Rogi430272nowosądecki38Czarny Potok950412nowosądecki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Starego Sącza Alt-Sandec