Bezirk Neu-Sandec

Bezirk Neu-Sandec – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Neu-Sandec (Nowy Sącz).

Historia

Bezirk Neu-Sandec utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).

Bezirk Neu-Sandec objął obszar o wielkości 5,8 mil², zamieszkany był przez 28.375 ludzi i podzielony na 63 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Neu-Sandec i jedno miasteczko (Zbyszyce). Wszedł w skład cyrkułu sądeckiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Powiat miał podłużny kształt, sięgający od Witowic Dolnych na północy po Barnowiec na południu (około 50 km). W północnej części powiatu znajdowała się eksklawa należąca do Bezirk Brzesko (a zarazem do cyrkułu bocheńskiego), którą stanowiła miejscowość Grabie, a która z kolei była częścią gminy Drużków Pusty. Eksklawa ta oddzielała częściowo gminę Kąty od reszty powiatu.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Neu-Sandec wszedł wtedy prawie w całości w skład nowego powiatu nowosądeckiego, oprócz gminy Kąty, włączonej do nowego powiatu brzeskiego i oprócz gminy Mystków, włączonej do nowego powiatu grybowskiegoVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. Powiat grybowski zniesiono 1 kwietnia 1932, a gminę Mystków włączono do powiatu nowosądeckiego..

Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Neu-Sandec w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Neu-Sandec (M)18756618 nowosądecki2Falkowa500183 nowosądecki3Gołąbkowice i Roszkowice555W tym: Gołąbkowice – 405, Roszkowice – 150.198 nowosądecki4Paszyn1965759 nowosądecki5Piątkowa1030424 nowosądecki6Żeleźnikowa (Wielka i Mała)1660645 nowosądecki7Poręba Niżna i Wyżna835473 nowosądecki8Rojówka36057 nowosądecki9Skrzętla410187 nowosądecki10Rąbkowa545217 nowosądecki11Siedlce i Słowikowa1470604W tym: Siedlce – 374, Słowikowa – 230. nowosądecki12Stara Wieś Weber20548 nowosądecki13Sienna400198 nowosądecki14Just ze Strugą, Świdnik i Tęgoborze1735804W tym: Just ze Strugą – 166, Świdnik – 364 i Tęgoborze – 274. nowosądecki15Zawadka z Rozdzielem585227 nowosądecki16Ubiad i Wielogłowy1150511W tym: Ubiad – 210 i Wielogłowy –301. nowosądecki17Wilkonosza280109 nowosądecki18Wielopole560287 nowosądecki19Witowice Dolne1070358 nowosądecki20Witowice Górne530156 nowosądecki21Zabełcze620310 nowosądecki22Załubińcze650759 nowosądecki23Jelna i Zbęk1460446 nowosądecki24Kurów805247 nowosądecki25Miłkowa820225 nowosądecki26Wola Kurowska440163 nowosądecki27Zbyszyce (m)615300 nowosądecki28Zawada1025497 nowosądecki29Biała Woda560324 nowosądecki30Biczyce i Krasne1070W tym: Biczyce – 840, Krasne – 230.406 nowosądecki31Trzetrzewina1565554 nowosądecki32Chełmiec ze Rdziostowem, Drzykową i Hundsdorfem2020697W tym: Chełmiec – 482, Rdziostów, Drzykowa i Hundsdorf – 215. nowosądecki33Chomranice810358 nowosądecki34Kunów i Jamnica985274nowosądecki35Mystków1510657grybowski1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu grybowskiego, włączono do powiatu nowosądeckiego.36Chruślice54062nowosądecki37Dąbrowa i Łążek710268nowosądecki38Klimkówka50095nowosądecki39Dąbrówka i Bielowice1000501nowosądecki40Klęczany590349nowosądecki41Kąty650288brzeski42Łęki500238nowosądecki43Krasne1500489nowosądecki44Łęka650261nowosądecki45Januszowa z Łęgiem620246nowosądecki46Librantowa i Boguszowa1385532nowosądecki47Naściszowa z Grabową, Kwieciszową i Rościszową650275nowosądecki48Lipie770272nowosądecki49Bilsko z Białą, Ostrą Górną i Dolną oraz Rośmirową1585500nowosądecki50Łososina Dolna z Jakubkowicami, Łącznem i Sadową1820635nowosądecki51Wronowice z Łyczanką750366nowosądecki52Marcinkowice1200480nowosądecki53Wola Marcinkowska350nowosądecki54Michalczowa535323nowosądecki55Barnowiec910163nowosądecki56Bącza i Kunina820376nowosądecki57Czaczów880311nowosądecki58Frycowa990367nowosądecki59Kamionka Mała i Łęg410W tym: Kamionka Mała – 180, Łęg – 230.261nowosądecki60Nawojowa1250612nowosądecki61Popardowa Niżna i Wyżna820252nowosądecki62RybieńDawniej druga część gminy Barnowiec.435187nowosądecki63Złotne i Homrzyska2500386nowosądecki Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

Kategoria:Historia Nowego Sącza Neu-Sandec