Kyz Żibek (, Kyz Żybek) – opera radzieckiego kompozytora Jewgienija Brusiłowskiego z librettem wystawiona po raz pierwszy w 1934 roku, uważana za pierwszą kazachską operę.
Historia Pomysłodawcą powstania opery był ludowy komisarz oświaty Temirbek Żurgienow, który zachęcił do jej stworzenia wówczas szerzej nieznanego absolwenta leningradzkiego konserwatorium, Jewgienija Brusiłowskiego, skierowanego do Ałmaty w 1933 roku. Początkowo dzieło miało kształt dramatu muzycznego z epizodyczną rolą muzyki. Opera powstała w oparciu o kazachski epos pochodzący z XVI wieku. Libretto napisał . Została po raz pierwszy wystawiona roku w 7 listopada 1934 roku (według innych źródeł w styczniu tegoż roku). W premierowym wykonaniu wzięli udział ludowi śpiewacy, pierwsze wykonanie nie odniosło jednak sukcesu. Kompozytor napisał w liście: Spektakl wypadł dobrze, ale moim zdaniem nie jest to sukces wśród szerokiej publiczności. () 17 maja 1936 roku opera została wystawiona w Moskwie – obejrzeli ją wówczas m.in. Józef Stalin, Michaił Kalinin, Sergo Ordżonikidze, Wiaczesław Mołotow. Trzecie wykonanie zaprezentowano w Leningradzie w 1937 roku. W 1945 roku w Ałmaty wystawiono ją w nowej wersji. Do 1953 roku grano operę z innym librettem, z czasem zmieniono tekst libretta. W 1968 roku odbyło się tysięczne wykonanie opery, w którym wzięli udział aktorzy z premierowego wykonania.
Knar Abrahamyan uważa, że kompozytor przy tworzeniu tejże opery kierował się rasistowskim podejściem do Kazachów, co było związane z celami ZSRR: asymilacją, podporządkowaniem i zatarciem kazachskiej tożsamości, co miało służyć usunięciu oporu wobec imperium.
Charakterystyka mały|Kazachski znaczek wydany z okazji 80-lecia premiery opery z postacią Kyz Żibek Opera składa się z dwóch aktów i epilogu, jest wykonywana w języku kazachskim. Z uwagi na swój charakter jest uważana za pierwszą kazachską operę. Motywy muzyczne wykorzystane w operze pochodzą z ludowej muzyki kazachskiej, a także są zapożyczone z dorobku muzyków takich, jak: , , . Wykorzystano łącznie około 50 melodii ludowych. Główny motyw muzyczny zawarty jest w pieśni Kyz Żibek pt. Gakku, którą skomponował Ukili Ibraj. Opera została tak napisana, aby była przystępna do wykonania dla półprofesjonalnych artystów jak i dla nieobznajomionych słuchaczy.
Fabuła opery jest oparta na kazachskim eposie Kyz Żibek, który opowiada historię zbliżoną do tej zawartej w Romeo i Julii: piękna Kyz Żibek i bohaterski Tolegen pochodzili ze skłóconych ze sobą rodów (klan Tolegena to , a klan Kyz Żibek to ), pragnęli swoją miłością pojednać swe rodziny, jednak zazdrosny konkurent Bekeżan zamordował Tolegena. W eposie Kyz Żibek po dziewięciu latach od śmierci ukochanego poślubiła jego brata Sansyzbaja – pojawia się motyw lewiratu – w operze ten wątek jest pominięty.
Streszczenie fabuły
Akt I Scena 1. Wiosna. Karawana zatrzymała się wieczorem by odpocząć; Bekeżan wyznaje miłość pięknej i mądrej Kyz Żibek. Ta odmawia, gdyż postanowiła poślubić mężczyznę, którego pokocha. Do obozowiska przybywają Tolegen z przyjacielem Akyn Szegem; Kyz Żibek zakochuje się w Tolegenie. Zazdrosny Bekeżan poprzysięga sobie zdobyć Kyz Żibek za wszelką cenę i podąża za Tolegenem, aby się na nim zemścić.
Scena 2. Lato, pałac Bazarbaja; w pałacu trwają ćwiczenia łucznicze, a ojciec Tolegena nie pobłogosławił planowanego małżeństwa syna z Kyz Żibek.
Scena 3. Bekeżan przybywa do pałacu i wyzywa na pojedynek Tolegena, który sugeruje, aby Kyz Żibek sama wybrała sobie męża. Ojciec Tolegena nadal nie sprzyja małżeństwu syna i pragnie wydać syna za córkę sąsiadującego z jego włościami klanu. Tolegen z błogosławieństwem matki a wbrew woli ojca wyrusza na niebezpieczną samotną wyprawę.
Akt II Scena 1. Bekeżan zrezygnował z chęci zabicia rywala, spotyka się z nim na stepie i oferuje mu przyjaźń. Obaj wyruszają do Kyz Żibek; Tolegen przyjmuje to z radością i śpiewa pieśń o przyszłym szczęściu z ukochaną. Gdy posłyszał to Bekeżan, poczuł zazdrość i zabił Tolegena.
Scena 2. Bekeżan długi czas błądził po stepie, wypomina sobie chwilę słabości, w której zabił konkurenta. Postanawia powiedzieć Kyz Żibek o swojej zbrodni. Nastała jesień, Kyz Żibek czeka na Tolegena i przygotowuje się do ślubu, jednak często nachodzą ją niepokojące sny. Zjawia się Bekeżan i obwieszcza Kyz Żibek, co uczynił. Zostaje wyklęty i skazany na banicję.
Epilog Karawana wyrusza na zimowe obozowisko. Wysoko na niebie lecie łabędź będący symbolem prawdziwej i wiecznej miłości. Nastaje zima, a ziemia jest pokryta śniegiem delikatnym niczym łabędzie pióra.
Przypisy
Linki zewnętrzne Współczesne wykonanie opery w serwisie YouTube
Kategoria:Opery XX wieku Kategoria:Muzyka w Kazachstanie Kategoria:Muzyka w Rosji Kategoria:1934 w muzyce