Bezirk Wieliczka – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Wieliczka.
Historia
Bezirk Wieliczka utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Wieliczka objął obszar o wielkości 2,5 mil², zamieszkany był przez 23.043 ludzi i podzielony na 48 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Wieliczka) i jedno miasteczko (Gdów). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Był to najgęściej zaludniony Bezirk w całej Galicji, pomijając Kraków i Lwów.
Na obszarze Bezirk Wieliczka znajdowały się trzy enklawy należące do Bezirk Podgórze, które stanowiły gminę Bugaj; gminę tę w kolejnych latach włączono do Bezirk Wieliczka. Sam Bezirk Wieliczka posiadał trzy eksklawy w północnych meandrach Wisły między Bezirkiem Niepołomice (w cyrkule bocheńskim) a Bezirkiem Mogiła (w cyrkule krakowskim); gmina Grabie obejmowała terytorium dwóch i pół eksklaw, natomiast część obszaru gminy Zymbrzeg-Szczurów (część zymbrzeska) obejmowała połowę jednej eksklawy. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł bocheński, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Wieliczka wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu wielickiegoVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 30 listopada 1929 dziewięć gmin należących do sądu grodzkiego w DobczycachOprócz Gdowa i Liplasu. (Dziekanowice, Fałkowice, Hucisko, Kunice, Niżowa, Nowa Wieś, Rudnik, Sieraków i Winiary) przeniesiono do powiatu myślenickiego. 1 kwietnia 1932 powiat wielicki zniesiono, a jego obszar podzielono pomiędzy powiaty krakowski i myślenicki..
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Wieliczka w 1854 rokuGazeta Lwowska. 1854, nr 131Lp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Wieliczka (M) z Dąbrówką6156145 wielicki1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu krakowskiego.2Bilczyce684418 wielicki1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu myślenickiego.3Biskupice i Konopka z Trąbkami i Darczycami1292647 wielicki4Bodzanów998397 wielicki5Bogucice z Czarnochowicami549584 wielicki6Brzegi573264 wielicki7Byszyce421315 wielicki8Chorągwica332605 wielicki9Dobranowice i Wola Dobranowska572254 wielicki10Gorzków Jaworski376241 wielicki11Grabówki z Babinami277301 wielicki12Grabie Badenich241305 wielicki13Grajów821443 wielicki14Jankówka324166 wielicki15Janowice-Horn 480329 wielicki16Jawczyce466190 wielicki17Kokotów ze Śledziejowicami1029454 wielicki18Koźmice Wielkie811784 wielicki19Koźmice Małe212155 wielicki20Krzyszkowice651439 wielicki21Łazany634309 wielicki22Lednica (Dolna i Górna) z Mierzączką629Spisano z Wieliczką. wielicki23Mietniów331284 wielicki24Pawlikowice z Taszycami544384 wielicki25Przebieczany641314 wielicki26Raciborsko z Witkowicami916576 wielicki27Rożnowa67162wielicki28Siercza z Klasnem i Wolicą5171409wielicki29Sygneczów ze Sroczycami303152wielicki30Sławkowice z Brzezową674399wielicki31Sułów562269wielicki32Sułków393267wielicki33Surówki z Kawkami16798wielicki34Szczygłów19693wielicki35Tomaszkowice219130wielicki36Wola Podłazańska z Zabłociem456250wielicki37Zabawa z Małą Wsią i Strumianami333614wielicki38Zborówek123114wielicki39Zymbrzeg ze Szczurowem197212wielicki40Bieńkowice i Sędzimir467231wielicki41Dziekanowice234241wielicki30 listopada 1929 włączono do powiatu myślenickiego.42Fałkowice420313wielicki43Gdów (m) z Grzybową13741137wielicki44Kunice439325wielicki45Niżowa187132wielicki46Nowa Wieś247240wielicki47Sieraków ze Zbyszówką951356wielicki48Winiary z Rudnikiem i Huciskiem1132632wielicki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Wieliczki Wieliczka