Alpine Club (AC), Klub Alpejski – najstarszy klub górski na świecie, założony w Londynie w 1857 i tam nadal mający swoją siedzibę. Zasadniczym celem klubu jest organizacyjne i finansowe wspieranie sportowej działalności górskiej zrzeszonych w nim osób, a tym samym ułatwianie im dostępu do górskich rejonów świata, przy równoczesnym nakładaniu na nich obowiązku dbałości o przestrzeganie zasad etyki wspinaczkowej i ochrony naturalnych terenów górskich. Członkostwo otwarte jest dla wszystkich, bez względu na narodowość, płeć czy rodzaj aktywności wspinaczkowej. W ramach klubu działa Alpine Climbing Club (ACC) zrzeszający osoby o wybitnych osiągnięciach wspinaczkowych. Kobiety dopuszczono do ubiegania się o możliwość przyznania członkostwa w Alpine Club w maju 1974. W siedzibie klubu mieszczą się biblioteka i archiwum klubowe, sale wykładowe i wystawiennicze. Klub jest od 1863 wydawcą rocznika „”, publikującego relacje z dokonań osób zrzeszonych w klubie i sprawozdania z wydarzeń klubowych. Alpine Club należy do British Mountaineering Council i Międzynarodowej Federacji Związków Alpinistycznych (UIAA).

Działalność wspinaczkowa członków klubu w pierwszych dekadach jego istnienia przyniosła rozkwit alpinizmu określany „złotym wiekiem” – zdobycie prawie wszystkich znaczących szczytów Alp. Tragiczny finał zdobycia w 1865 Matterhornu, kończący ten okres, odbił się szerokim echem w wiktoriańskiej Wlk. Brytanii i negatywnie wpłynął na recepcję samego sportu. Mimo niepowiększającej się znacznie liczby członków, w Klubie Alpejskim wysuwano inicjatywy rozszerzenia działalności na dalsze rejony górskie, rozpoczynając eksplorację m.in. Góry Skandynawskich, Ruwenzori, Kaukazu, Karakorum i Himalajów. Utworzona na początku lat 20. XX w. spośród członków AC i Królewskiego Towarzystwa Geograficznego komisja organizowała wyprawy na Mount Everest aż po jego zdobycie w 1953. Obecnie pod nazwą Mount Everest Foundation wspiera ona wyprawy członkowskie w mało znane regiony i na niezdobyte szczyty.

Historia

Założenie Alpine Club Na początku 1857 wśród brytyjskich wspinaczy aktywnych w Alpach powstał pomysł utworzenia klubu, którego członkowie dla wymiany doświadczeń zdawaliby pisemne relacje ze swoich dokonań wspinaczkowych, a te zebrane w klubowy rocznik przyczyniałyby się do utrwalenia, usystematyzowania i rozpowszechniania wiedzy na temat sportowej eksploracji gór. Formalnie zrzeszenie o nazwie Alpine Club założono 22 grudnia 1857 podczas spotkania 12 zaproszonych w tym celu alpinistów do Ashley's Hotel w londyńskiej dzielnicy Covent Garden. Jednym z organizatorów tego spotkania i jego przewodniczącym był , który do stycznia 1858 zaprosił do wstąpienia do klubu – tej dogłębnie wiktoriańskiej instytucji – kolejnych 18 mężczyzn. Do proponowanych przez niego celów klubu należały spotkania i wspólne przygotowywanie wypraw w góry, korzystanie z gromadzonych przez klub map i książek oraz – zgodnie z brytyjską tradycją klubową – uczestnictwo w uroczystych obiadach klubowych. Pierwszy z nich, przy udziale ok. 10 osób, miał miejsce 3 lutego 1858 w Thatched House Tavern w Londynie. Na zebraniu klubu w marcu 1858 wybrano jako jego pierwszego prezesa Johna Balla. Pierwszą siedzibą klubu były pomieszczenia wynajmowane w budynku przy Trafalgar Square. lewo|mały|354x354px|Ilustracja z przewodnika Johna Balla The Central Alps (1876), przedstawiająca panoramę z Piz Languard Ubiegający się o członkostwo klubu musiał mieć stosowne doświadczenie wspinaczkowe i wykazywać się postawą szacunku wobec innych i wobec świata natury. O przyjęciu do klubu decydowało głosowanie. Wkrótce do kwalifikacji sportowych dodano jako możliwe kryterium przyjęcia do klubu dokonania artystyczne, np. literackie, o tematyce związanej z górami. Wspólną cechą członków klubu w pierwszych dekadach jego istnienia były wysoka pozycja społeczna (przynależność do klasy średniej przy nieznacznej liczbie arystokratów) i zawodowa, wynikająca z wykształcenia (rozpoczynanego przeważnie w public schools i kontynuowanego na uniwersytetach, głównie Cambridge i Oxford). Status wyznaczony stanem majątkowym lub urodzeniem (pochodzeniem) nie był barierę dopuszczenia do AC, jak dowodzi przykład Johna Tyndalla, syna irlandzkiego szewca. Także przynależność narodowa nie była ograniczeniem, nie przewidywano natomiast członkostwa kobiet. Roczna składka członkowska wynosiła1 gwineę (1 funt i 5 pensów), czyli ok. £90 wg dzisiejszej siły nabywczej. W pierwszych dekadach istnienia klubu liczba jego członków szybko rosła: w 1858, pierwszym pełnym roku jego działalności, było ich 80, w 1861 – 158, w dwa lata później już 281.

Nazwa klubu – the Alpine Club – zawierała odniesienie do europejskich Alp, terenu działalności eksploratorskiej, naukowej, artystycznej i zdobywczej tej grupy Brytyjczyków, którzy w latach 50. i 60. XIX wieku mieli walny udział w kształtowaniu sportowego alpinizmu. Jako pierwsza tego typu organizacja Alpine Club nie potrzebował dodatkowego określenia geograficznego, co było już konieczne dla jego następców, np. austriackiego (Österreichischer Alpenverein, ÖAV, założonego w listopadzie 1862), szwajcarskiego (, SAC, założonego w kwietniu 1863), czy włoskiego (, CAI, założonego w sierpniu 1863).

Już pierwszy prezes Klubu Alpejskiego, John Ball, uważał za wskazane udostępnianie szerszym kręgom czytelniczym opisów wypraw górskich sporządzonych przez członków Alpine Club. Jesienią 1858 zaproponował Williamowi Longmanowi, wydawcy i jednemu z członków założycieli AC, opublikowanie zbioru klubowych relacji pod nazwą Peaks, Passes and Glaciers. A Series of Excursions by Members of the Alpine Club. Jako redaktor nadzorował pięć wydań – od 1859 do 1860, kiedy książka ukazała się w małym formacie. Od pierwszego wydania ta antologia tekstów pisanych przez członków AC była wielkim sukcesem czytelniczym, przyczyniając się dzięki walorom literackim publikowanych tekstów do dalszej popularyzacji Alp, a przy okazji Klubu Alpejskiego. Jako regularną kontynuację Peaks, Passes and Glaciers w 1863 AC zaczął wydawać własny rocznik pod tytułem „. A Record of Mountain Adventure and Scientific Observation”. Pierwszym redaktorem tego najstarszego rocznika górskiego był (w AC odNiniejszy artkuł wymienia z nazwiska tylko te osoby, które były członkami Alpine Club (AC) lub Alpine Climbing Group (ACG), bez względu długość okresu przynależności do klubu. W przypadku członków AC do ok. końca XIX w. – tam, gdzie udało się to ustalić – dodano rok, w którym wybrano ich Member of the Alpine Club. 1861).

Alpine Club i rozwój alpinizmu w XIX w.

Złoty wiek w Alpach lewo|mały|273x273px|Leslie Stephen (po prawej) i przewodnik Melchior Anderegg (ok. 1879) Początki istnienia Alpine Club pokrywają się z okresem tzw. złotego wieku alpinizmu. Powszechnie za początek tej fazy rozwoju alpinizmu uznaje się wejście na wierzchołek Wetterhornu w 1854 dokonane wspólnie z przewodnikamiDla przejrzystości tekstu nazwiska osób nienależących do Alpine Club, jak np. przewodników górskich czy kobiet w początkowej fazie istnienia klubu, nie są wymieniane. Podane jest kilka nazwisk w przypadku, gdy członkostwo było rozważane. przez , jednego z członków założycieli AC i jego trzeciego prezesa. Tę dekadę w dziejach alpinizmu zdominowali – lub nawet stworzyli – brytyjscy wspinacze, przeważnie należący do AC, którzy razem z niewielką i elitarną grupą miejscowych przewodników górskich dokonali pierwszych wejść na większość wybitnych alpejskich szczytów. Na przykład z 43 pierwszych wejść zrobionych w sezonach 1864 i 1865 jedynie pięciu dokonali wspinacze spoza klubu. Do postaci ze szczególnymi osiągnięciami alpinistycznymi należeli tacy członkowie AC jak: Horace Walker (w AC od 1859), Leslie Stephen (w AC od 1858), John Tyndall (w AC od 1858), Adolphus W. Moore (w AC od 1861), Anthony A. Reilly (w AC od 1862), William Matthews (jeden z 29 założycieli AC), E.S. Kennedy (jeden z 29 założycieli AC). Choć kobiety wspinały się w Alpach razem z członkami AC od początku sportowego alpinizmu i miały równe im osiągnięcia (np. Lucy Walker, Meta Brevoot, , siostry Anna i Ellen Pigeon), odmawiano im przyjęcia do klubu. Z reguły nie publikowały w „Alpine Journal” relacji ze swoich wspinaczek lub ogłaszały je anonimowo bądź pod nazwiskiem męskiego krewnego. Koniec złotego wieku alpinizmu nastąpił wraz z wejściem w lipcu 1865 na szczyt Matterhornu, jednego z ostatnich wielkich niezdobytych szczytów alpejskich, dokonanym przez siedmioosobowy zespół kierowany przez Edwarda Whympera (od grudnia 1861 należącego do AC). Wypadek podczas schodzenia ze szczytu, w którym zginęło czterech członków zespołu, stał się tematem prasowych doniesień, potępiających sam sport wspinaczkowy, a w konsekwencji też i ideę samego Klubu Alpejskiego.

Krytyka alpinizmu mały|276x276px|„Zdobycie Matterhornu” – ilustracja z Scrambles amongst the Alps E. Whympera Tragiczny finał zdobycia Matterhornu odebrał wcześniejszym osiągnięciom alpinistycznym dokonanym przez członków AC walor sukcesu i w powszechnym odczuciu pozbawił ich samych uznania. Wcześniejsze głosy niechętne alpinizmowi jako formie działalności sportowej wsparł nowy argument, dobitnie przemawiający do publicznej świadomości. Prasa brytyjska, w tym „The Times”, „Standard”, „Illustrated London News”, „Punch”, podsycała w niewybredny często sposób nastroje, przy okazji wymieniając imiennie Alpine Club jako stowarzyszenie propagujące i gloryfikujące wyczyny swoich członków, wyczyny zdaniem przeciwników pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia. AC krytykowała także prasa w kontynentalnej Europie. Na kilka lat po tragedii na Matterhornie liczba przyjęć do AC dotkliwie spadła.

Zdecydowanie niechętnemu nastawieniu do alpinizmu dawał wielokrotnie wyraz John Ruskin, podając argumenty natury moralnej i estetycznej. On także bezpośrednio oskarżał AC o znieważanie dostojności gór, a impulsy działania jego członków sprowadzał do aroganckiej próżności. Odnośnie alpinistów z pogardą i drwiną odnosili się w publicznych wystąpieniach także Anthony Trollope i Charles Dickens.

Edward Whymper, naczelna postać tragicznego zdobycia Matterhornu, opublikował w 1981 Scrambles amongst the Alps, opowieść o swoich dziewięciu latach wędrówek i wspinaczek w Alpach. Wydarzenia i realia są w niej uczciwie, otwarcie przedstawione, a książka jest dobrze napisana i w opinii Jill Neate pozostaje „najsławniejszą ze wszystkich książek alpinistycznych”. Jej odbiór czytelniczy okazał się wprost entuzjastyczny, choć nie zabrakło recenzji prasowych na nowo podnoszących kwestię wątpliwego sensu uprawiania alpinizmu. W ciągu kolejnych lat była wielokrotnie wznawiana zarówno w Wlk. Brytanii (w domu wydawniczym , którego właściciel był od 1858 członkiem AC), jak i w USA. Najnowsze wydanie książkowe jako reprint ukazało się w 2022, a cyfrowe w 2019.

Srebrny wiek i rejony poza Alpami