Bezirk Wiśnicz – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Wiśnicz (Nowy Wiśnicz).
Historia
Bezirk Wiśnicz utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Wiśnicz objął obszar o wielkości 5,4 mil², zamieszkany był przez 26.642 ludzi i podzielony na 39 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Lipnica) i dwa miasteczka (Trzciana i Wiśnicz). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł bocheński, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Wiśnicz wszedł wtedy w skład nowych powiatów bocheńskiego, brzeskiego i limanowskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867 i 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatów bocheńskiego i brzeskiego (gminy Poręba i Uszwica)Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau
SPROSTOWANIE:
Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1868, cz. 1, nr. 2Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95). 1 stycznia 1896 gminę Pasierbiec przeniesiono z powiatu bocheńskiego do powiatu limanowskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1895, Nr 54.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Wiśnicz w 1854 rokuGazeta Lwowska. 1854, nr 131Lp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Wiśnicz (m)7193600 bocheński2Wiśnicz Stary1733897 bocheński3Wiśnicz Mały533222 bocheński4Wola Nieszkowska592246 bocheński5Zawada285147 bocheński6Zonia9575 bocheński7Bełdno433220 bocheński8Borowna651277 bocheński9Bytomsko1275411 bocheński10Chronów z Łopuszną (Dolną i Górną)1158605 bocheński11Dołuszyce661282 bocheński12Kamionna z Pasierbcem2588936 bocheński1 stycznia 1896 sam Pasierbiec, stanowiący wówczas odrębną gminę, włączono do powiatu limanowskiego (a więc bez Kamionnej).13Kierlikówka601243 bocheński14Kobyle1486595 bocheński15Kopaliny597237 bocheński16Królówka z Cichawką43052502 bocheński17Kurów680288 bocheński18Laskowa z Makowicą36551690 limanowski19Leszczyna1030591 bocheński20Łąkta Dolna1039556 bocheński21Łąkta Górna z Kaniną1571780 bocheński22Leksandrowa598363 bocheński23Lipnica (M)552882 bocheński24Lipnica Górna21601132 bocheński25Lipnica Dolna20431156 bocheński26Łomna933299 bocheński27Nieprześnia516240bocheński28Nieszkowice Wielkie596480bocheński29Olchawa570407bocheński30Pogwizdów883508bocheński31Połom Duży653299bocheński32Poręba21021185brzeski19 czerwca 1867 włączona do powiatu bocheńskiego.1 sierpnia 1878 włączona z powrotem do powiatu brzeskiego.33Rajbrot33231762bocheński34Rozdziele Górne i Dolne1018584bocheński35Rzegocina1401828bocheński36Sieradzka14959bocheński37Sobolów1407277bocheński38Trzciana (m) z Glinikiem i Libichową1612640bocheński39Uszwica154121brzeski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Nowego Wiśnicza Wiśnicz