Bezirk Pilsno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Pilsno (Pilzno).
Historia Bezirk Pilsno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Pilsno objął obszar o wielkości 6,9 mil², zamieszkany przez 27.640 ludzi i podzielony na 40 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Pilsno). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855..
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Pilsno wszedł wtedy w skład nowych powiatów pilzneńskiego i tarnowskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau i 1 sierpnia 1878Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95) zmieniono częściowo granice tych powiatów. 31 grudnia 1925 zniesiono gminy Dulczówka i Pilznionek, włączając je do miasta PilznaUchwała Nr L. AS. 6513/1 ex 1925 z dnia 17 grudnia 1925 (Dziennik Urzędowy Województwa Krakowskiego z dnia 15 lutego 1926 r., Nr. 1). Powiat pilzneński zniesiono 1 kwietnia 1932, a jego obszar został włączony do powiatów ropczyckiego i jasielskiego.. 23 lipca 1934 gminę Gorzejowa przeniesiono z powiatu ropczyckiego do powiatu jasielskiego.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Pilsno w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Pilsno (M)6091453pilzneński1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu ropczyckiego.2Borowa2840858pilzneński3Czarna1540532pilzneński4Dobrków435215pilzneński5Gołęczyna1410362pilzneński6Złotoryja52pilzneński7Pilźnionek595190pilzneński31 grudnia 1925 gminy Dulczówka i Pilznionek zniesiono, włączając je do miasta Pilzna.8Gorzejowa Dolna i Górna1295626pilzneński23 lipca 1934 włączono do powiatu jasielskiego.9Głowaczowa i Golemki3615848W tym Głowaczowa 603 i Golemki 245.pilzneński10Głobikowa1415541pilzneński11Gębiczyna1155497pilzneński12Jaworze Dolne1270192pilzneński13Jaworze Górne1100444pilzneński14Mokrzec595168pilzneński15Parkosz990435pilzneński16Połomyja580140pilzneński17Jastrząbka Nowa2525692tarnowski18Jastrząbka Stara46301770pilzneński19Kozia Wola1990313pilzneński20Lipiny290pilzneński21Rędziny102pilzneński22Zajączkowice98pilzneński23Głobikówka680365pilzneński1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu pilzneńskiego, włączono do powiatu jasielskiego.24Łęki Górne45301963tarnowski19 czerwca 1867 włączono do powiatu pilzneńskiego.25Łęki Dolne34751194pilzneński26Machowa2300503pilzneński27Słupie i Chotowa1565522pilzneński28Siedliska Bogusz2085944pilzneński29Smarzowa1680712pilzneński30Bielowy670458pilzneński31Dulczówka1740965pilzneński32Słotowa20501051pilzneński33Strzegocice740305pilzneński34Jodłówka i Wałki1250735tarnowski35Zdziary3895964tarnowski1 sierpnia 1878 włączono do powiatu pilzneńskiego.36Żukowice47352293tarnowski37Jaźwiny i Jawornik29701080W tym Jaźwiny 864 i Jawornik 216.pilzneński / tarnowski23 stycznia 1867 gminę podzielono na dwie: Jaźwiny weszły w skład powiatu pilzneńskiego, a Jawornik w skład powiatu tarnowskiego.1878-08-01 Jawornik, jako odrębną gminę, wyłączono z powiatu tarnowskiego i włączono do powiatu pilzneńskiego.38Róża27751532pilzneński39Wiewiórka2145976pilzneński40Zawadka545260pilzneński Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Pilzna (Polska) Pilsno