Bezirk Kolbuszów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Kolbuszów (Kolbuszowa).
Historia
Bezirk Kolbuszów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Kolbuszów objął obszar o wielkości 9,2 mil², zamieszkany przez 25.042 ludzi i podzielony na 42 gminy katastralne, w tym dwa miasteczka (Kolbuszów i Rzochów). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855..
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Kolbuszów wszedł wtedy w skład nowych powiatów kolbuszowskiego, mieleckiego i ropczyckiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867, 10 stycznia 1869 i 1 sierpnia 1878 zmieniono częściowo granice tych powiatówVerordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum KrakauDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1869, nr 12Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95).
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Kolbuszów w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Kolbuszów (m)14351501kolbuszowski2Kolbuszowa Dolna1575922kolbuszowski3Kolbuszowa Górna37451250kolbuszowski4Mechowiec1045542kolbuszowski5Nowa Wieś2000523kolbuszowski6Poręby (Dymarskie), Ruda i Dymarka3725732kolbuszowski7Siedlanka950323mielecki19 czerwca 1867 włączono do powiatu kolbuszowskiego.8Świerczów1230277kolbuszowski9Zarębki710409kolbuszowski10Bukowiec510305kolbuszowski11Dubas555131kolbuszowski12Hadykówka860433kolbuszowski13Ostrów (ad Baranów)2955710mielecki14Cmolas56101848kolbuszowski15Leszcze1110332ropczycki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu kolbuszowskiego.16Boreczek890361ropczycki17Brzezówka1315110kolbuszowski18Domatkowska Wola244kolbuszowski19Zapole178ropczycki20Hucisko1605344ropczycki21Poręby (Huciskie)278ropczycki22Kamionka3660838ropczycki23Ruda1315323ropczycki24Huta875355ropczycki25Niwiska3730891ropczycki26Ocieka z Wolą i Sadykierzem50951157ropczycki27Przedbórz2390669kolbuszowski28Przyłęk i Hucina5130893mielecki29Białybór i Blizna z Łużem i Rudą4100923ropczycki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu mieleckiego.30Dobrynin2337437mielecki31Rzemień4783180mielecki32Rzochów (m)527667mielecki33Trześń1300298ropczycki34Tuszyma2300596ropczycki35Jagodnik860324mielecki36Kosowy1605529mielecki37Trzęsówka2565909mielecki38Ostrów (ad Tuszów)82301239mielecki10 stycznia 1869 włączono do powiatu kolbuszowskiego.39Cierpisz1220290ropczycki40Czarna56351275ropczycki41Domatków830296kolbuszowski19 czerwca 1867 włączono do powiatu ropczyckiego.42Żdżary895203ropczycki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Kolbuszowej Kolbuszów