Bezirk Rzeszów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Rzeszów.
Historia
Bezirk Rzeszów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Rzeszów objął obszar o wielkości 6,0 mil², zamieszkany przez 31.988 ludzi i podzielony na 39 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Rzeszów) i jedno miasteczko (Sędziszów). Wszedł w skład cyrkułu rzeszowskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Powiat miał specyficznie rozczłonkowaną wschodnią granicę, szczegółnie w rejonie Pogwizdowa.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Rzeszów wszedł wtedy w skład nowych powiatów: rzeszowskiego, ropczyckiego i łańcuckiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867 i 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatów ropczyckiego i rzeszowskiegoVerordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum KrakauDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95). 9 lutego 1902 gminę Ruska Wieś oraz części gmin Staroniwa (przysiółki Podzamcze, Psiarnisko i Wygnaniec) i Drabinianka (przysiółek Maćkówka) włączono do miasta RzeszowaDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1902, Nr 24.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Rzeszów w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Rzeszów (M)3426441rzeszowski2Ruska Wieś z Rudkami348674rzeszowski9 lutego 1902 włączono do miasta Rzeszowa.3Staromieście Górne i Dolne oraz Miłocin22811007rzeszowski4DrabiniankaNiewielka część Drabinianki weszła w skład Bezirk Tyczyn (gminy Budziwój).720566rzeszowski9 lutego 1902 włączono częściowo do miasta Rzeszowa (przysiółek Maćkówka).5Staroniwa, Wygnaniec i Psiarnisko z Podzamczem1473473rzeszowski9 lutego 1902 włączono częściowo do miasta Rzeszowa (przysiółki Podzamcze, Psiarnisko i Wygnaniec).6Załęże i Pobitno1670635rzeszowski7Zwięczyca1870580rzeszowski8Przybyszówka3285896rzeszowski9Boguchwała (vel Pietraszówka)1650714rzeszowski10Lutoryż1910579rzeszowski11Niechobrz37691114rzeszowski12Racławówka z Zabierzowem i Kielanówka1763385rzeszowski13Zgłobień2445670rzeszowski14Wola Zgłobieńska2573611rzeszowski15Błędowa757263rzeszowski16Nosówka1040357rzeszowski17Bzianka702199rzeszowski18Świlcza32521963rzeszowski19Woliczka680303rzeszowski20Trzciana20461045ropczycki19 czerwca 1867 włączono do powiatu rzeszowskiego.21Dąbrowa1367540ropczycki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu rzeszowskiego.22Będziemyśl1024478ropczycki23Klęczany1400506ropczycki24Olchowa z Lipiem1335557ropczycki25Sielec763198ropczycki26Sędziszów (m)6781986ropczycki27Przedmieście z Podlesiem700ropczycki28Kawęczyn z Księżomostem817445ropczycki29Krzywa i Poręby1936749ropczycki30Wolica Ługowa724320ropczycki31Wolica Piaskowa z Potokiem1300396ropczycki32Malawa z Boreczkiem22041007rzeszowski33Wilkowyja568rzeszowski34Łąka24401131rzeszowski35Łukawiec22701639rzeszowski36Palikówka1200Błędnie podano 120.667rzeszowski37Pogwizdów2360577łańcucki38Terliczka344385rzeszowski39Krasne z Wólką2420932rzeszowski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Rzeszowa Rzeszów