Pałac Radziwiłłów w Zdzięciole – pałac barokowy z XVIII wieku w Zdzięciole w obwodzie grodzieńskim na Białorusi, dawna rezydencja Radziwiłłów i Sołtanów.

Historia Na miejscu pałacu znajdował się drewniany zamek Ostrogskich. Pierwszy pałac z 2. połowy XVII wieku został w 1708 roku spalony przez Szwedów. Przypuszczalnym inicjatorem budowy barokowego pałacu był Dominik Mikołaj Radziwiłł lub jego syn Michał Faustyn Radziwiłł. Pałac był następnie własnością Udalryka Krzysztofa Radziwiłła. Budynek został przebudowany w 1751 roku, a następnie przez marszałka nadwornego litewskiego Stanisława Sołtana pod koniec XVIII wieku. Sołtanowie utworzyli park krajobrazowy wokół pałacu. Ostatnim właścicielem pałacu był Adam Sołtan (ur. 1792, zm. 1863). Za udział Sołtanów w Powstaniu listopadowym pałac został w 1836 roku skonfiskowany przez zaborcze władze rosyjskie, a następnie przekształcony w koszary dla kawalerii. Później był wykorzystywany jako więzienie; co wiązało się ze zniszczeniem pierwotnego pałacowego wystroju. Na początku XX wieku i w dwudziestoleciu międzywojennym pałac służył jako siedziba szkoły. Po II wojnie światowej w pałacu znajdował się szpital, co doprowadziło do dewastacji przestrzennej najbliższego otoczenia rezydencji.

W połowie 2022 roku wystawiono pałac na sprzedaż. Jesienią 2022 roku obiekt nabył rosyjski biznesmen za 96 rubli białoruskich (około 40 dolarów amerykańskich). Budynek został ponownie wystawiony na sprzedaż w 2025 roku za blisko 31 tys. rubli białoruskich.

Architektura Budynek znajduje się na wysokim brzegu rzeki . Pałac murowany z cegły, piętrowy, z piwnicami, o powierzchni użytkowej 1527 m², zbudowany na planie prostokąta, ma dwie kondygnacje. Budynek jest dziewięcioosiowy, nakryty spłaszczonym czterospadowym dachem. Od strony doliny tylna elewacja odsłania dodatkową kondygnację w przyziemiu. Południowo-wschodni narożnik wzmacnia masywna szkarpa. Na elewacji frontowej znajduje się centralnie położony płytki ryzalit z frontonem; na elewacji od strony ogrodu znajduje się bardziej wydatny ryzalit. Na elewacjach znalazły się dekoracje w postaci rokokowych sztukaterii, medalionów, girland oraz pilastrów. Elewacje akcentuje szeroki, trójosiowy ryzalit centralny – płytszy od frontu, głębszy od strony ogrodu – o falistej, wklęsło-wypukłej linii. Ryzalit wieńczy spłaszczony szczyt flankowany panopliami i dwiema tarczami herbowymi fundatorów (z herbem Trąby oraz drugą, dziś słabo czytelną), zwieńczony mitrą książęcą.

Dekorację elewacji tworzą pilastry (gładkie w partii parteru, kanelowane na piętrze), profilowane gzymsy – proste, faliste i łamane – zróżnicowane obramienia okienne z nadokiennikami, płytkie arkadowe wnęki oraz medaliony i płyciny wypełnione sztukateriami o motywach geometrycznych, roślinnych i heraldycznych, a także przedstawieniami półpostaci męskich w strojach barokowych.

W XIX wieku rozebrano dwie charakterystyczne czworoboczne wieże ustawione ukośnie względem elewacji oraz krzywoliniowy szczyt od strony ogrodu, widoczne jeszcze na ikonografii z końca XIX wieku.

Z dawnego założenia parkowego zachowały się trzy stawy na Zdzieciółce. Rezydencja była otoczona niezachowanym okazałym parkiem krajobrazowym. W parku stały budynki, w których znajdowały się freski autorstwa Jana Piotra Norblina. Przy pałacu wybudowano także niezachowane zabudowania gospodarcze. Spośród zabudowań gospodarczych przetrwał jedynie kamienny budynek nad stawem, nakryty dachem naczółkowym.

Galeria

Przypisy

Kategoria:Pałace na Białorusi Pałac Kategoria:Zamki i pałace Radziwiłłów herbu Trąby Kategoria:Architektura rokokowa na Białorusi