Bezirk Tarnobrzeg – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Tarnobrzeg.
Historia
Bezirk Tarnobrzeg utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Tarnobrzeg objął obszar o wielkości 8,8 mil², zamieszkany przez 22.094 ludzi i podzielony na 28 gmin katastralnych, w tym dwa miasteczka (Tarnobrzeg i Maydan). Wszedł w skład cyrkułu rzeszowskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Na północnym zachodzie graniczył z Imperium Rosyjskim.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Tarnobrzeg wszedł wtedy w skład nowych powiatów tarnobrzeskiego i kolbuszowskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867 i 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice tych powiatów, także z powiatem niskimVerordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum KrakauDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95).
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Tarnobrzeg w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Tarnobrzeg (m)3101146tarnobrzeski2Dzików z Podłężem i Wymysłowem2080490tarnobrzeski3Miechocin ze Skałkami1130458tarnobrzeski4Dęba i Grabina, Siedlica i Zapaderny8510749tarnobrzeski5Przyszów Szlachecki610278tarnobrzeski1 sierpnia 1878 włączono do powiatu niskiego.6Sielec690292tarnobrzeski7Kaimów380183tarnobrzeski8Tarnowska Wola z Rozalinem690tarnobrzeski9Trześń2985739tarnobrzeski10Machów2030490tarnobrzeski11Wielowieś z Jasieniem i Kępą1885673tarnobrzeski12Zakrzów1093248tarnobrzeski13Żupawa z Jeziórkiem, Furmanami, Lisią Górą i Porębami54451643tarnobrzeski14Zarzekowice24084tarnobrzeski15Koćmierzów515169tarnobrzeski16Mokrzyszów2350858tarnobrzeski17Sobów2385917tarnobrzeski18Stale1800958tarnobrzeski19Krawce7500575tarnobrzeski20Krzątka z Drozdowem, Klatkami, Wygodą, Magierą i Iżkowem92902181kolbuszowski19 czerwca 1867 włączono do powiatu tarnobrzeskiego.1 sierpnia 1878 włączono do powiatu kolbuszowskiego.21Chmielów z Mogiłami34201253tarnobrzeski22Cygany1560870tarnobrzeski23Jadachy5580909tarnobrzeski24Maydan (m) z Porębami25601152kolbuszowski25Brzostowa Góra ze Stawiskiem2470674kolbuszowski26Huta Komorowska, Krzywica i Góra3200913kolbuszowski27Komorów z Krzywdą, Porębami i Kamionką2270944kolbuszowski28Dąbrowica ze Ślęzakami, Kaczakami i Markami68501556tarnobrzeski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Tarnobrzega Tarnobrzeg