Paweł (syr. Pawlos), żyjący w pierwszej połowie VII w. n.e. duchowny Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego, biskup Telli (miasta w królestwie Osroene) i wybitny tłumacz greckich dzieł na język syryjski.
Paweł urodził się w Telli, a biskupem został przed 615 r. n.e. Możliwe, iż znajdował się w grupie kilku antychalcedońskich biskupów, którzy w 599 r. n.e., z powodu prześladowań miafizytów, zainicjowanych w 589/599 r. n.e. przez Domicjana (ok. 550-602) - krewnego cesarza Maurycjusza (582-602) i chalcedońskiego metropolity Melitene (obecnie: Malatya w Turcji) – znaleźli schronienie poza granicami swojej ojczyzny. Chociaż kronikarz Michał Syryjczyk nie wymienia go wśród zbiegłych duchownych, wspomina, iż biskup Telli powrócił do swojej diecezji po ustaniu prześladowań (Michał Syryjczyk, Kronika, ks. X, rozdz. 25). Jeśli był to Paweł, musiał wkrótce uciekać do Egiptu po raz drugi – w trakcie perskiej inwazji na Syrię, która miała miejsce w latach 609-611 n.e.
W czasie wygnania Paweł przebywał w koptyjskim zespole klasztornym Enaton (9 mil od Aleksandrii, Egipt). Wraz z innymi uczonymi (w tym m.in. z Tomaszem z Harkel) pracował nad syryjskimi tłumaczeniami greckich tekstów. Pomiędzy 613-617 r. n.e. Paweł dokonał (prawdopodobnie pierwszego pełnego) syryjskiego tłumaczenia Septuaginty, która z kolei jest greckim tłumaczeniem Starego Testamentu, opartym na wersji zawartej w Hexapli Orygenesa. Tłumaczenie Pawła znane jest po dziś dzień jako Syro-hexapla. Dokonał także tłumaczenia tekstu liturgii chrzcielnej, którego autorem był patriarcha Antiochii i głowa Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego – Sewer z Antiochii (459 – 5.02.538 r. n.e.)Manuskrypt ten wymieniony jest w: William Wright. Catalogue of Syriac Manuscripts in British Museum [online]. Order of the Trustees (dostęp: 30.05.2025). (ang.).. Tłumaczenia Pawła z Telli (podobnie jak tłumaczenia greckich tekstów biblijnych na język syryjski, których dokonał Tomasza z Harkel) charakteryzują się dużym stopniem naśladownictwa morfologii lingwistycznej, składni oraz szyku słów pierwotnego języka greckiego.
Według niektórych źródeł, Paweł z Telli jest także autorem tłumaczenia perykopy o Jezusie i kobiecie pochwyconej na cudzołóstwie (J 7,50 – 8,12), której nie zawiera Peszitta ani przekład Nowego Testamentu dokonany przez Tomasza z Harkel (przekład harkleński). W niektórych manuskryptach jako autor ww. perykopy podawany jest niejaki „Abbas (ojciec) Pawla”, jednak niektórzy badacze łączą autora z osobą tłumacza Pawła z Edessy. Paweł z Telli jest także autorem przynajmniej jednego z tekstów modlitwy sedro (por. deesis), który zachował się do dnia dzisiejszegoManuskrypt ten wymieniony jest w: . Catalogues des Manuscrits Syriaques et sabéens (mandaïtes) de la Bibliothèque nationale [online]. Imprimerie nationale. 1874 (dostęp: 30.05.2025). (fr.)..
Wśród badaczy pojawiają się niekiedy wątpliwości, czy Paweł biskup Telli i autor Syro-hexapli to jedna i ta sama osoba. Niektórzy uważają, iż autorem tłumaczenia z Septuaginty jest Paweł - teolog syryjskiego Wschodu i biskup Nisibis (zm. 573 r. n.e.)Jullien Florence (2018). "Paul of Tella" w: Olivier Nicholson. [online]. Oxford University Press (dostęp: 30.05.2025). (ang.)..
Przypisy
Bibliografia
Barsoum Ephrem. The Scattered Pearls: A History of Syriac Literature and Sciences [online]. Gorgias Press. 2003 (dostęp: 30.05.2025). (ang.). (red.). Texts and translations of the Chronicle of Michael the Great, vol. 2 [online]. Gorgias Press. 2011 (dostęp: 28.05.2025). (fr.). Honigmann Ernest. Patristic Studies [online]. Biblioteca Apostolica Vaticana. 1953 (dostęp: 26.05.2025). (ang.). Van Rompay Lucas (2011). "Pawlos of Tella" w: , Aaron M. Butts, , Lucas Van Rompay. Giorgias Encylopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition [online]. Giorgias Press (dostęp: 28.05.2025). (ang.).
Linki zewnętrzne
Carlson Thomas A. (2014) “Tella — ܬܠܐ” [online] w: The Syriac Gazetteer (dostęp: 01.06.2025). (ang.). Juckel Andreas (2011). "Harqlean Version" w: , Aaron M. Butts, , Lucas Van Rompay. Giorgias Encylopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition [online]. Giorgias Press (dostęp: 28.05.2025). (ang.). Juckel Andreas (2011). "The Enaton" w: Sebastian P. Brock, Aaron M. Butts, George A. Kiraz, Lucas Van Rompay. Giorgias Encylopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition [online]. Giorgias Press (dostęp: 28.05.2025). (ang.). Salvesen Alison G. (2011). "Syro-Hexapla" w: Sebastian P. Brock, Aaron M. Butts, George A. Kiraz, Lucas Van Rompay. Giorgias Encylopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition [online]. Giorgias Press (dostęp: 28.05.2025). (ang.). (1997). "Miaphysitism. A New Term for Use in the History of Dogma and in Ecumenical Theology" [online] w: The Harp. Vol. X. Nr 3. Gorgias Press. (dostęp: 31.05.2025). (ang.)
Kategoria:Syryjski Kościół Ortodoksyjny