Represje wobec wikipedystów na Białorusi – seria działań podejmowanych przez władze Białorusi od 2022 roku, obejmujących aresztowania, zatrzymania i inne formy nacisku wobec edytorów Wikipedii. Działania te są częścią szerszej kampanii represji wobec społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych źródeł informacji w kraju.
Kontekst historyczny Białoruska Wikipedia, założona w 2004 roku, stała się ważną platformą dla zachowania i promocji języka białoruskiego, kultury oraz historii. Po kontrowersyjnych wyborach prezydenckich w 2020 roku władze Białorusi znacząco zaostrzyły kontrolę nad przestrzenią informacyjną, koncentrując się przede wszystkim na represjach wobec niezależnych mediów.
Po rozpoczęciu wojny w Ukrainie białoruskie władze zaczęły aktywnie promować narrację mającą na celu dyskredytację Wikipedii oraz jej edytorów. Na przykład propagandystka Ludmiła Hładkaja stwierdziła, że „Wikipedia to broń masowego rażenia przeciwko krajom postsowieckim, a białoruski rozdział jest redagowany z Polski”. Wikipedia jest przez białoruskie władze przedstawiana jako wrogi podmiot zagraniczny i zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, co służy jako uzasadnienie dla represji wobec jej użytkowników.
Tego rodzaju działania mają na celu delegitymizację Wikipedii i jej autorów. Nie są one odosobnionym incydentem, lecz przejawem systematycznego tłumienia wolności słowa i swobód obywatelskich przez reżim Aleksandra Łukaszenki.
Przypadki represji Kwiecień 2022: białoruski wikipedysta, Pawieł Piernikaŭ, został skazany na dwa lata kolonii karnej. Postawiono mu zarzuty „dyskredytacji Republiki Białoruś” za edytowanie artykułów w białoruskiej Wikipedii, w których opisywał represje polityczne na Białorusi w latach 2020–2021 oraz działania cenzury. Był to jeden z pierwszych tak głośnych przypadków aresztowania i skazania osoby za edytowanie treści w Wikipedii Marzec 2022: Jednym z pierwszych głośnych przypadków było aresztowanie znanego białoruskiego wikipedysty, Marka Bernsteina, w marcu 2022 roku. Został on zatrzymany pod zarzutem „działań dyskredytujących Republikę Białoruś” i „organizowania i przygotowywania działań rażąco naruszających porządek publiczny”. Zarzuty te były związane z jego działalnością w Wikipedii, w szczególności z edytowaniem artykułów dotyczących rosyjskiej inwazji na Ukrainę, które rzekomo zawierały „antybiałoruskie” treści. Bernstein został skazany na 15 dni aresztu administracyjnego, a następnie na trzy lata ograniczenia wolności („domowy areszt”). Był to sygnał dla innych wikipedystów, że ich działalność jest monitorowana. Maj 2025: Raportowano również o innych aresztowaniach osób, które brały udział w edytowaniu Wikipedii, np. Maksima Lepuszenki i Olgi Sitnik. Informacje na ich temat są często ograniczone ze względu na politykę władz białoruskich, które utrudniają dostęp do danych o zatrzymanych. W sierpniu 2025 roku Maksim Lepuszenka został skazany na karę ograniczenia wolnościMaksim Lepushenka. W listopadzie 2025 roku prokuratura w Mińsku ogłosiła wyrok dwóch lat więzienia i grzywny dla 37-letniego wykładowcy akademickiego za 25 redakcji dokonanych w latach 2020–2025 na temat symboli państwowych Republiki Białorusi, wyborów prezydenckich i referendów oraz działalności władz. „Nasza Niwa” zidentyfikowała go jako redaktora Kazimiera Lachnoviča, który zerwał kontakt w marcu tego samego rokuХто той рэдактар беларускай Вікіпедыі, якога пасадзілі на два гады за «дыскрэдытацыю Беларусі». W marcu 2026 roku był jednym z 250 więźniów politycznych zwolnionych w wyniku negocjacji między Aleksandrem Łukaszenką a specjalnym wysłannikiem USA na Białoruś Johnem Coale’emСписок освобожденных политзаключенных — обновляется.
Reakcje międzynarodowe Organizacje praw człowieka, takie jak Freedom House, potępiły działania władz białoruskich jako próbę ograniczenia wolności słowa i dostępu do niezależnych informacji. W odpowiedzi na prześladowania wikipedystów na Białorusi społeczność Wikipedii podjęła decyzję o ukryciu autorów edycji w artykułach o tematyce wojskowej i politycznej. Oznacza to, że adresy IP i nazwy kont użytkowników nie są już dostępne nie tylko dla czytelników i zwykłych edytorów, ale nawet dla administratorów białoruskiej wersji językowej. Celem tego kroku jest ochrona edytorów przed inwigilacją i represjami ze strony państwa.
Skutki represji Zdaniem niektórych edytorów białoruskiej Wikipedii, próby władz kontrolowania treści encyklopedii lub szerzenia propagandy nie przynoszą rezultatów ze względu na wewnętrzne zasady platformy. Aresztowania nie doprowadziły do zmian w zawartości artykułów. Uprawnienia administracyjne zatrzymanych zostały tymczasowo ograniczone przez społeczność Wikipedii w celu zapobieżenia nieautoryzowanym edycjom.
Jednakże obrońcy praw człowieka zwracają uwagę na zmianę taktyki władz: od końca września 2024 roku informacje o politycznie motywowanych zatrzymaniach i procesach edytorów Wikipedii nie są publikowane oficjalnie, co znacznie utrudnia niezależny monitoring sytuacji.
Atmosfera zastraszenia i represji, tworzona przez władze Białorusi, wywiera istotnie negatywny wpływ na funkcjonowanie białoruskiej wersji językowej Wikipedii. Obawa przed prześladowaniami skłania wielu edytorów do autocenzury lub całkowitego wycofania się z edytowania tematów politycznie wrażliwych. Część uczestników, zwłaszcza przebywających na terenie Białorusi, jest zmuszona do zaprzestania działalności w Wikipedii ze względów bezpieczeństwa. W efekcie zmniejsza się liczba aktywnych edytorów, co prowadzi do pogorszenia jakości i kompletności opracowania wielu społecznie istotnych tematów, w szczególności tych dotyczących bieżącej sytuacji politycznej w kraju.
Przypisy
Kategoria:Polityka Białorusi Kategoria:Wikipedia