Osiedle TOR Podskarbińska, Osiedle TOR Grochów lub Osiedle Towarzystwa Osiedli Robotniczych (TOR) – osiedle mieszkaniowe w dzielnicy Praga-Południe w Warszawie.
Położenie i charakterystyka Osiedle znajduje się w stołecznej dzielnicy Praga-Południe, na obszarze Miejskiego Systemu Informacji Grochów. Składa się z 10 budynków z adresami: ul. Kobielska 96, 98, 100, ul. Podskarbińska 7, 7A, 7B i ul. Stanisławowska 3, 5, 7 i 9. Cztery bloki mieszkalne przedzielone lokalami usługowymi usytuowano wzdłuż ulicy Stanisławowskiej a pozostałe, połączone łącznikami, między ulicami Kobielską i Podskarbińską. Pierwotna działka, przekazana inwestorowi przez Zarząd Miejski w 1937 roku, miała powierzchnię 26 779 m² i była warta 535 580 zł.
Osiedle zaprojektowano na potrzeby Towarzystwa Osiedli Robotniczych, powstałego w 1934 roku. Było drugim tego typu powstałym w stolicy po osiedlu TOR Koło; zostało sfinansowane ze środków własnych. Było objęte programem budowy tanich mieszkań dla robotników, rzemieślników i pracowników umysłowych – ich czynsz nie mógł w założeniu przekraczać 10% wartości zarobków, a dochody robotnika nie mogły przekraczać 250 zł miesięcznie. Osiedle miało zapewniać mieszkania dla pracowników znajdujących się w tej części miasta wielkich zakładów przemysłowych, takich jak Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne, Polskie Zakłady Optyczne, Państwowe Zakłady Inżynierii i Zakłady Amunicyjne „Pocisk”.
Osiedle wybudowano w latach 1935–1938. Za autorów projektu architektonicznego uznaje się (według różnych źródeł, w kolejności alfabetycznej): Natalię Hiszpańską, Lucynę Nowak-Markowicz, Romana Piotrowskiego i Mirosława Szabuniewicza. Nie jest jednak do końca jasne, czy część osób nie była odpowiedzialna za inne czynności niż samo projektowanie (np. nadzór budowlany czy pomoc kreślarska).
Na terenie osiedla planowano wybudowanie Domu Społecznego, a także kolejnych 7 bloków mieszkalnych, jednak z powodu wybuchu II wojny światowej plany te nie zostały zrealizowane.
W jednym z mieszkań przy ul. Podskarbińskiej 7 mieściła się w 1945 siedziba oddziału Polskiej Partii Socjalistycznej.
Standard mieszkań Budynki mają po 4 kondygnacje i pierwotnie mieściły mieszkania jedno- i półtoraizbowe o powierzchni 19,5–37 m² z kuchniami, ubikacjami i piecami kaflowymi. Według wytycznych opracowanych przez Towarzystwo Osiedli Robotniczych, wznoszone lokale mieszkalne nie powinny przekraczać 36 m². W standardach stosowanych w budownictwie robotniczym o tak niewielkiej powierzchni przewidywano instalację ustępów oraz umywalek wewnątrz lokali, natomiast łazienki oraz funkcje pralnicze były wspólne dla kilku lokali i lokowano je w pomieszczeniach wspólnych, poza mieszkaniami.
W budynkach zrealizowanych na Grochowie wyodrębnić można trzy podstawowe typy lokali: jednoizbowe o metrażu 19,5 m² oraz dwa warianty mieszkań półtorapokojowych – o powierzchni 31 m² oraz 36,5–37 m². Najliczniejszą kategorię stanowiły mieszkania półtorapokojowe, przy czym w zabudowie przy ulicy Stanisławowskiej przeważał największy z typów.
Poszczególne budynki projektowano jako układ powtarzalnych sekcji, w których znajdowały się cztery mieszkania o identycznym układzie. Wyjątek stanowiła część skrajna, mieszcząca blok sanitarny. Mniejsze mieszkania półtorapokojowe lokalizowano natomiast w obiektach połączonych łącznikami.
Łącznie powstało 605 mieszkań – po ok. 60 na budynek, uzupełnionych o kilka lokali usługowych, gdzie początkowo mieściły się jatka, paszteciarnia i sklep spożywczy. Najniższe kondygnacje miały służyć jako schrony przeciwlotnicze i zostały wykorzystane podczas II wojny światowej.
Architektura Budynki zostały wzniesione równolegle, w układzie liniowym, przypominającym koszary. Tworzą one wewnętrzne dziedzińce i trakty komunikacyjne z elementami zieleni. Część z nich spinają charakterystyczne poprzeczne ceglane galerie, z podłużnymi wąskimi oknami, wsparte na betonowych słupach. Mieściły one pierwotnie pomieszczenia wspólne, jak łazienki, pralnie i suszarnie. W późniejszym okresie zostały przebudowane na mieszkania, zamurowano też dużą część okien i wybito nowe. Podobną funkcję wspólną w blokach od strony Stanisławowskiej pełniły specjalnie wyodrębnione piony.
Osiedle zostało wybrane przez Martę Leśniakowską do katalogu 299 obiektów z ogólnej liczby ok. 2000 z lat 1918–1939, które są najbardziej reprezentatywne dla Warszawy tego okresu i przedstawiają odpowiedni poziom architektoniczny. Autorka określiła architekturę zespołu mieszkaniowego jako funkcjonalistyczną z elementami awangardy, na które składają się zestawienie gładkich tynków budynków i czerwonej cegły-licówki łączników oraz pasy wąskich okien. Przypomina pod tym względem osiedle TOR Koło.
Poszczególne budynki wraz z łącznikami znajdują się indywidualnie od 24 lipca 2012 w gminnej ewidencji zabytków m.st. Warszawy (ID: PPD06325, PPD06765, PPD06766, PPD06767, PPD06868, PPD06869, PPD06911, PPD06912, PPD06913, PPD06914), natomiast cały układ urbanistyczny i zespół budowlany zostały ujęte w ewidencji 18 października 2019 (PPD35474).
Galeria
Przypisy
Kategoria:Osiedla w Warszawie Kategoria:Grochów (Warszawa) Kategoria:Obiekty w Warszawie wpisane do gminnej ewidencji zabytków