Model topograficzny Freuda (także: pierwsza topika Freuda) – koncepcja aparatu psychicznego opracowana przez Zygmunta Freuda na początku XX wieku w ramach klasycznej psychoanalizy. Zakłada istnienie trzech podstawowych systemów psychicznych: świadomości, przedświadomości i nieświadomości, które różnią się między sobą stopniem dostępności treści psychicznych dla świadomego przeżywania.

Struktura modelu Model topograficzny dzieli psychikę na trzy systemy, z których każdy posiada określony status względem świadomości:

Świadomość (niem. Bewusst) – obejmuje aktualne myśli, spostrzeżenia i wrażenia. Jest to najbardziej powierzchowna warstwa psychiki, dostępna bezpośredniemu doświadczeniu jednostki. Przedświadomość (niem. Vorbewusst) – zawiera treści, które nie są aktualnie uświadamiane, ale mogą się nimi stać bez większych trudności (np. wspomnienia, wiedza dostępna na życzenie). Nieświadomość (niem. Unbewusst) – magazynuje treści niedostępne dla świadomości, głównie wyparte popędy, lęki, pragnienia i wspomnienia. Treści nieświadome działają w sposób dynamiczny i mogą wpływać na zachowanie jednostki, nie będąc przez nią rozpoznawaneLaplanche J., Pontalis J.-B., Słownik psychoanalizy, przeł. E. Modzelewska, H. Stanisławska, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 1996, s. 427–428..

Rola nieświadomości W modelu topograficznym nieświadomość ma centralne znaczenie – to właśnie w niej Freud lokuje źródła większości procesów psychicznych, zwłaszcza konfliktów wewnętrznych i mechanizmów obronnych. Treści nieświadome nie mogą zostać uświadomione bez uprzedniego przejścia przez mechanizmy cenzury, które filtrują i deformują ich przejawianie się w świadomości (np. poprzez sny, pomyłki, objawy nerwicowe)Freud Z., Objaśnianie marzeń sennych, przeł. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001..

Znaczenie kliniczne Model topograficzny stał się podstawą dla rozwoju techniki interpretacyjnej w psychoanalizie – analiza snów, analiza przejęzyczeń, wolne skojarzenia i analiza oporu opierają się na założeniu, że nieświadome treści mogą być pośrednio odsłonięte poprzez zjawiska dostępne w świadomości.

Przejście do drugiej topiki W późniejszym okresie Freud uzupełnił model topograficzny o tzw. model strukturalny (druga topika), wprowadzając instancje: Id, Ego i Superego. Drugi model nie zastąpił całkowicie pierwszego – obie koncepcje współistnieją i wzajemnie się uzupełniają. Freud podkreślał, że każda z trzech instancji strukturalnych (id, ego, superego) zawiera komponenty świadome, przedświadome i nieświadomeFreud Z., Zarys psychoanalizy, tłum. A. Zagrodzki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 25–31..

Zobacz też Zygmunt Freud Aparat psychiczny Model strukturalny Freuda Nieświadomość Psychoanaliza Marzenia senne Mechanizmy obronne

Przypisy

Bibliografia Freud Z., Objaśnianie marzeń sennych, tłum. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001. ISBN 83-88575-37-5. Freud Z., Zarys psychoanalizy, tłum. A. Zagrodzki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997. ISBN 83-01-12209-6. Laplanche J., Pontalis J.-B., Słownik psychoanalizy, przeł. E. Modzelewska, H. Stanisławska, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 1996. ISBN 83-85706-20-5.

Kategoria:Psychoanaliza