Obwód Przeworsk Armii Krajowej – jednostka terytorialna Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej i w końcu Armii Krajowej, działająca na terenie powiatu przeworskiego.
Historia W listopadzie 1939 roku na terenie powiatu przeworskiego powstały pierwsze komórki organizacji wojskowej, które początkowo organizował Michał Gazdowicz, a następnie od listopada 1939 roku do stycznia 1940 roku por. Henryk Puziewicz „Batura”. W grudniu 1939 roku dwóch pierwszych żołnierzy złożyło przysięgę. W marcu 1940 roku w rejonie Sieniawy zorganizowano punkt przerzutowy dla kurierów przez granicę niemiecko-sowiecką. Na początku 1940 roku powstała siatka organizacyjna w Urzejowicach i Krzeczowicach, którą utworzył st. ogn. Józef Bieniasz „Jodła”. W połowie 1940 roku Franciszek Domka „Wacha” zorganizował plutony w miejscowościach gminy Przeworsk-wieś. W lutym 1941 roku powstała siatka konspiracyjna w miejscowościach gminy Kańczuga. W pierwszym kwartale 1941 roku Komenda Obwodu ZWZ Przeworsk przejęła kontrolę nad komórkami organizacji, które dotychczas były pod zwierzchnictwem ośrodków w Przemyślu i Rzeszowie.
Granice obwodów pokrywały się z granicami powiatów. Dowództwo placówek składało się z: dowódcy, zastępcy dowódcy-referenta spraw wojskowych, referenta łączności, referenta spraw cywilnych, referenta wywiadu wojskowego i cywilnego, podoficera broni, komendanta milicji. W styczniu 1942 roku zmniejszono liczbę placówek do sześciu. Placówki Nowosielce i Rozbórz oraz Gniewczyna i Tryńcza połączono, a placówkę Urzejowice włączono częściowo do Kańczugi i nowej Placówki Przeworsk-wieś. Natomiast Sietesz, Chodakówkę i Lipnik przeniesiono z Kańczugi do Markowej.
Akcje dywersyjne: magazyny broni w Nienadowej (2/3 marca 1942) akcja „Burza” (lipiec 1944)
Struktura organizacyjna Pod obwód podlegało 10 placówek: Placówka Gniewczyna „12”, „Grzegorz” Placówka Kańczuga „18”, „Kazimierz” w składzie Placówki działały: Wojskowa Służba Ochrony Powstania, Wojskowa Służba Kobiet, drużyna dywersyjna, kompania strzelecka Placówki, I pluton (Kańczuga, Żuklin, Niżatyce), 1 drużyna, 2 drużyna, 3 drużyna, II pluton (Sietesz), 4 drużyna, 5 drużyna, 6 dużyna, III pluton (Siedleczka), 7 drużyna, 8 drużyna, 9 drużyna, pluton artylerii, sekcja granatników, patrol łączności, drużyna sanitarna, drużyna administracyjna, IV pluton (Widaczów), V pluton, VI pluton (Siedleczka). W Placówce działało ok. 998 żołnierzy. Kapelanami Placówki byli: ks. Jan Błaż „Zatory”, ks. Jan Michnar „Markowiak”, ks. Józef Pęcherek „Helwin”, ks. Józef Przybylski „Kruczek”. Placówka Manasterz „2”, „Marek” w składzie Placówki działały: drużyna dywersyjna, kompania strzelecka Placówki, 1 pluton (Zagórze, Medynia Kańczudzka), 1 drużyna, 2 drużyna, 3 drużyna, II pluton (Manastzerz, Hadle, Rzeki), 4 drużyna, 5 drużyna, 6 vdrużyna, III pluton (Hucisko Jawornickie, Widaczów), 7 drużynma, 8 drużyna, 9 drużyna, IV pluton (Łopuszka), sekcja granatników, sekcja sanitarna, drużyna administracyjna, 8 pluton, 10 pluton, 12 pluton, Pluton Wojskowej Służby Ochrony Powstania, Wojskowa Służba Kobiet. W Placówce działało ok. 450 żołnierzy. Kapelanem Placówki był ks. Jan Mochylski „Afryka”. Placówka Markowa „Marian” w składzie Placówki działały: pluton dywersyjny, wojskowa Służba Kobiet, kompania strzelecka Placówki, I pluton, II pluton, III pluton, IV pluton, V pluton. W placówce działało ok. 205 żołnierzy. Kapelanami placówki byli: ks. Józef Przybylski „Kruczek”, ks. Jan Michnar. Placówka Nowosielce „15” Placówka Przeworsk-miasto „Paweł” w składzie Placówki działały: drużyna dywersyjna, sekcja sanitarna, 1 pluton strzelecki, Wojskowa Służba Ochrony Powstania, 5 pluton, Wojskowa Służba Kobiet. W Placówce działało ok. 142 żołnierzy. Kapelanem Placówki był ks. Mieczysław Rysz „Kazimierz Wielki”. Placówka Przeworsk-wieś „Roman” w składzie Placówki działały: drużyna dywersyjna, kompania strzelecka Placówki, I pluton, 2 drużyna, 3 drużyna, 19 pluton, 1 drużyna, 20 pluton, 21 pluton, 22 pluton, 24 pluton, 25 pluton, 1 drużyna, 2 drużyna, 3 drużyna, patrol saperski, patrol sanitarny, 3 pluton Wojskowej Służby Ochrony Powstania, Wojskowa Służba Kobiet. W Placówce działało ok. 363 żołnierzy. Placówka Rozbórz w składzie Placówki działały: I pluton, 1 drużyna, 2 drużyna, 3 drużyna, 4 drużyna, 5 drużyna, 6 drużyna. W Placówce działało ok. Placówka Tryńcza „14”, „Tadeusz” w składzie Placówki działały: 1 drużyna dywersyjna, 2 drużyna dywersyjna, I pluton, II pluton, III pluton, IV pluton (Głogowiec), V pluton (Ubieszyn), VI pluton (Głogowiec), VII pluton (Ubieszyn). W Placówce działało ok. 140 żołnierzy. Kapelanem Placówki był ks. Stanisław Zub-Zborowski „Nadzieja”. Placówka Urzejowice „16”, „Adam” w Placówce działało ok. 362 żołnierzy.
Komendanci Funkcję komendanta obwodu pełnili kolejno por. Henryk Puziewicz ps. „Batura” (1940–wiosna 1942) Ignacy Puchała ps. „Topola” (1942–31 lipca 1942) mjr Teofil Banach ps. „Skrzydłowski” (1 sierpnia 1942–31 lipca 1943) kpt. Jan Wisz ps. „Grom” (1 sierpnia 1943–stycznia 1945)
Przypisy
Kategoria:Obwody Armii Krajowej Kategoria:Historia Przeworska Kategoria:Okręg Kraków AK