Atak na ambasadę Azerbejdżanu w Iranie – atak dokonany 27 stycznia 2023 roku na ambasadę Republiki Azerbejdżanu w Teheranie, stolicy Islamskiej Republiki Iranu, około godziny 08:00 czasu lokalnego. Napastnik, obywatel Iranu, Yasin Hosseinzadeh, przedarł się przez posterunek ochrony z karabinkiem AK i otworzył ogień do pracowników ambasady. W tym czasie pracownicy ambasady próbowali go zneutralizować. W wyniku ataku zginął szef służby bezpieczeństwa misji dyplomatycznej, . Podczas odparcia ataku rannych zostało dwóch strażników.

Yasin Hosseinzadeh został zatrzymany przez irańskie organy ścigania i objęty śledztwem, w wyniku którego został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 21 maja 2025 roku. W związku z atakiem wszczęła postępowanie karne. Prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev potępił atak. Strona azerbejdżańska podkreśliła, że odpowiedzialność spoczywa na Iranie i oceniła atak jako „akt terrorystyczny”. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu ogłosiło, że pracownicy ambasady Azerbejdżanu w Iranie zostaną ewakuowani. 30 stycznia personel ambasady został ewakuowany z Teheranu, a ambasada została tymczasowo zamknięta.

W oświadczeniach irańskich urzędników nie było żadnych wskazań, że atak miał podłoże polityczne. Irańscy funkcjonariusze organów ścigania twierdzili, że atak został przeprowadzony z powodów osobistych i że Hosseinzadeh przybył na miejsce z dwójką dzieci, mimo że nagrania z kamer bezpieczeństwa pokazują go samego.

Sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych António Guterres, Unia Europejska, Rada Europy, NATO, Organizacja Państw Turkijskich oraz głowy państw, ministrowie spraw zagranicznych i ambasadorowie z ponad 120 krajów potępili atak. Po ataku zebrali się przed Konsulatem Generalnym Azerbejdżanu w Tebrizie, aby złożyć wieńce.

Tło thumb|Prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev i Najwyższy Przywódca Iranu Ali Chamenei, 5 marca 2017 roku Od czasu uzyskania przez Azerbejdżan niepodległości w 1991 roku doszło do kilku ataków na placówki dyplomatyczne Azerbejdżanu. W sierpniu 2022 roku kilka osób podających się za członków szyickiej organizacji zaatakowało ambasadę Azerbejdżanu w Londynie, stolicy Wielkiej Brytanii, usuwając flagę Azerbejdżanu z budynku, w którym mieści się ambasada, i zastępując ją flagą z islamskimi hasłami religijnymi, a także pisząc i skandując hasła w języku arabskim na ścianach i oknach. We wrześniu 2022 roku ambasada Azerbejdżanu w Paryżu, stolicy Francji, została zaatakowana przez grupę ormiańskich protestujących, którzy próbowali włamać się do budynku ambasady. Po zdarzeniu ambasador Francji w Azerbejdżanie został wezwany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu i otrzymał notę protestacyjną. Francuscy urzędnicy oświadczyli, że podjęli wszelkie niezbędne środki w celu przywrócenia bezpieczeństwa i zapobieżenia podobnym incydentom w przyszłości. 11 października 2022 roku ostrzelano pojazd służbowy ambasady Azerbejdżanu w Waszyngtonie. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu wezwało wówczas amerykańskiego chargé d’affaires i poprosiło go o zapewnienie bezpieczeństwa azerbejdżańskiej misji dyplomatycznej.

Iran odnotował już wcześniej ataki na placówki dyplomatyczne na swoim terytorium. 11 lutego 1829 roku tłum zabijając ambasadora Aleksandra Gribojedowa. W czasie rewolucji w Iranie 4 listopada 1979 roku irańscy studenci dokonali szturmu na ambasadę Stanów Zjednoczonych w Teheranie. Wzięto wówczas 66 zakładników, z których 13 zostało później uwolnionych, ale większość personelu ambasady była przetrzymywana jako zakładnicy przez 444 dni, aż do zaprzysiężenia nowego prezydenta USA, Ronalda Reagana. W styczniu 2016 roku po egzekucji przez Arabię Saudyjską szyickiego duchownego Nimra an-Nimra doszło do , w trakcie których podpalono ambasadę tego kraju.

Napięcia wzrosły od czasu II wojny o Górski Karabach między nieuznawaną separatystyczną Republiką Górskiego Karabachu wspieraną przez Armenię a Azerbejdżanem. Konflikt z jesieni 2020 roku zakończył się zwycięstwem Azerbejdżanu, który wyzwolił 72% terytorium okupowanego. Stanowisko Iranu w czasie wojny było szeroko komentowane w azerbejdżańskiej debacie publicznej i wywołało sceptycyzm wobec działań władz tego kraju. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii był transport broni do Armenii przez Iran. Poważnie zaszkodziło to wizerunkowi, jaki Iran zbudował w Azerbejdżanie na przestrzeni lat. Po wojnie napięcia wokół korytarza zangezurskiego nasiliły się i wywołały ostrą reakcję ze strony irańskiej, która obawiała się odcięcia połączenia lądowego z Armenią. Irańska prasa, zwłaszcza media prorządowe, publikowała artykuły grożące Azerbejdżanowi i Turcji oraz prowadziła kampanię „demonizacji” obu państw.

W październiku 2022 roku Iran rozpoczął ćwiczenia wojskowe w pobliżu granicy z Azerbejdżanem. Iran, w którym mieszka kilkanaście milionów etnicznych Azerów, od lat oskarżał Azerbejdżan o podsycanie nastrojów separatystycznych na swoim terytorium. Stosunki między Azerbejdżanem a Iranem są tradycyjnie napięte, ponieważ turkijskojęzyczny Azerbejdżan jest bliskim sojusznikiem historycznego rywala Iranu, Turcji. Iran jest również podejrzliwy wobec współpracy wojskowej Azerbejdżanu z Izraelem, jednym z głównych dostawców broni dla Baku, i twierdzi, że Izrael mógłby potencjalnie wykorzystać terytorium Azerbejdżanu jako przyczółek do operacji przeciwko Iranowi. Irański minister spraw zagranicznych Hosejn Amir Abdollahijan oskarżył w 2022 roku Izrael o ustanowienie obecności wojskowej i tajnego sojuszu z Azerbejdżanem. W styczniu 2023 roku Azerbejdżan mianował swojego pierwszego ambasadora w Izraelu, a prezydent İlham Əliyev podpisał dekret powołujący na to stanowisko.

Atak Do ataku doszło 27 stycznia 2023 roku około godziny 8:00 czasu lokalnego na terenie ambasady Republiki Azerbejdżanu w Teheranie, stolicy Islamskiej Republiki Iranu. Napastnik, obywatel Iranu, , rozbił swój samochód o Hyundaia Sonatę zaparkowanego na terenie ambasady, w czasie gdy pracownicy ambasady byli już obecni w budynku. Następnie ominął znajdujący się przed budynkiem irański posterunek ochrony, z którego nie podjęto próby zatrzymania napastnika. Napastnik wszedł do budynku ambasady uzbrojony w karabinek AK, przedarł się przez stanowisko ochrony wewnątrz budynku i otworzył ogień do pracowników ambasady. Hosseinzadeh pobiegł za dwiema osobami, które uciekły do innego pokoju, podczas gdy trzecia osoba pobiegła w kierunku napastnika, najwyraźniej próbując zabrać mu karabin.

Na nagraniu wideo udostępnionym w mediach społecznościowych widać pusty posterunek ochrony dyplomatycznej w pobliżu ambasady oraz jedną osobę, która została ranna w zaparkowanym przed budynkiem samochodzie. Kilka godzin po ataku opublikowano nagranie z kamery bezpieczeństwa ambasady.

Ofiary W wyniku ataku zginął szef służby bezpieczeństwa misji dyplomatycznej, starszy porucznik . Podczas odparcia ataku rannych zostało dwóch strażników. Jeden z nich, Vasif Tağıyev, który zdołał zneutralizować terrorystę, został postrzelony w ramię i szczękę, po czym przeszedł operację. Drugiemu nieznanemu z nazwiska rannemu również wykonano operację i usunięto z ciała kulę. Według informacji podanych w dniu ataku stan rannych był zadowalający.

Dwa dni po ataku, 29 stycznia, dwóch pracowników ambasady rannych w ataku terrorystycznym i 53 inne osoby, w tym członkowie rodzin ewakuowanych pracowników ambasady Azerbejdżanu oraz ciało Orxana Əsgərova, zostało przetransportowanych samolotem z międzynarodowego lotniska im. Imama Chomeiniego w Teheranie na międzynarodowe lotnisko im. Heydəra Əliyeva w Baku. Następnie ciało Əsgərova przewieziono do meczetu Taza Pir. Orxana Əsgərova pochowano 30 stycznia o godzinie 12:00 w . W pogrzebie wzięli udział między innymi minister obrony Azerbejdżanu Zakir Həsənov, minister przemysłu obronnego Azerbejdżanu , minister spraw wewnętrznych Azerbejdżanu , ambasador Turcji w Azerbejdżanie , przewodniczący , nuncjusz apostolski Stolicy Apostolskiej w Azerbejdżanie arcybiskup Marek Solczyński, przewodniczący albańsko-udyjskiej wspólnoty religijnej oraz szef wspólnoty Żydów górskich w Azerbejdżanie .

Śledztwo Napastnik, , był obywatelem Iranu, pochodzącym z Urmii. Był żonaty z kobietą pochodzącą z Baku, z którą miał dwójkę dzieci. Według słów samego napastnika miał przy sobie colta i kałasznikowa, gdy wszedł do ambasady. Kupił broń około pięć miesięcy wcześniej i ukrył ją we wsi niedaleko Urmii. Hosseinzadeh powiedział, że 26 stycznia on i jego dzieci wsiedli do samochodu i pojechali do Teheranu. Napastnik przybył do Teheranu o 4 rano i zaparkował samochód w pobliżu . Następnie przez kilka godzin miał odpoczywać w samochodzie, zanim pojechał do ambasady Azerbejdżanu.

Niedługo po ataku w Teheranie wciąż nie był znany motyw działań sprawcy. Irańskie media państwowe poinformowały o ataku z opóźnieniem. Strona azerbejdżańska opisała atak jako „akt terrorystyczny”. Późniejsze oświadczenia irańskich urzędników nie wskazywały, żeby atak miał podłoże polityczne. Strona irańska wkrótce po ataku ogłosiła, że wszczęła dochodzenie w tej sprawie. Strona azerbejdżańska również poinformowała o wszczęciu swojego dochodzenia. Hosseinzadeh poddał się policji po ataku. Rzecznik irańskiego MSZ oświadczył, że policja i siły bezpieczeństwa interweniowały natychmiast po ataku, a napastnik został zatrzymany. Następnie sprawca został objęty irańskim dochodzeniem. wszczęła postępowanie karne na podstawie artykułów 12.2, 120.2.1, 12.2, 120.2.4, 12.2, 120.2.11, 12.2, 29, 120.2.7, 12.3, 214.2.1, 12.3, 214.2.3 i 12.2, 228.2.1 w związku z atakiem w Teheranie. Wiceminister spraw zagranicznych Azerbejdżanu Xələf Xələfov zauważył, że Azerbejdżan dysponuje „wystarczająco przekonującymi dowodami” dotyczącymi ataku, aby móc prowadzić śledztwo. 1 lutego Azerbejdżan złożył projekty komunikatów i oświadczeń Biuru Koordynacji Ruchu Państw Niezaangażowanych oraz , ale strona irańska wyraziła sprzeciw i uniemożliwiła przyjęcie tych dokumentów.

Szef policji Teheranu oświadczył, że wstępne dochodzenie wykazało, iż motywem sprawcy były sprawy osobiste i rodzinne. Dodał, że napastnik przyjechał samochodem do budynku administracyjnego z 14-letnią dziewczynką i 7-letnim chłopcem. Według Mohammada Shahriariego, szefa teherańskiego biura prokuratora, w dochodzeniu wstępnym oskarżony twierdził, że jego żona udała się do ambasady w kwietniu 2022 roku i nie wróciła do domu. Stwierdził, że Hosseinzadeh odwiedził ambasadę kilka razy, ale nie otrzymał żadnej odpowiedzi od jej pracowników. Dodał także, iż myślał, że jego żona jest w ambasadzie i nie chce się z nim spotkać.

Agencja informacyjna , powiązana z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej Iranu, poinformowała, że „na początku roku żona napastnika udała się do Azerbejdżanu z pomocą dwóch innych członków rodziny i nie wróciła”. Tasnim poinformowała, że żona napastnika „odwiedziła ambasadę Azerbejdżanu w Teheranie w kwietniu ubiegłego roku i nie wróciła do domu” oraz że „oskarżony postanowił zaatakować ambasadę po złożeniu licznych próśb do ambasady Azerbejdżanu w Teheranie i braku odpowiedniej odpowiedzi ze strony urzędników ambasady”. Serwis zauważył, że oświadczenie to przeczyło innym doniesieniom mówiącym o tym, że napastnik myślał, iż jego żona była w ambasadzie, i dlatego ją zaatakował.