Am Fear Liath Mòr (z gael. Wielki Szary Człowiek) – mityczne stworzenie humanoidalne, kryptozoologiczna istota rzekomo zamieszkująca szczyt i przełęcze Ben Macdui, najwyższego wzniesienia pasma Cairngorms w Szkocji (drugiego co do wysokości szczytu Wysp Brytyjskich, po Ben Nevis)Townsend, Chris. (2010). Scotland. Cicerone Press. s. 283. .
Opis Mimo licznych doniesień o obecności bytu, relacje wizualne są rzadkie. Według nielicznych świadków, Am Fear Liath Mòr opisywany jest jako istota bardzo szczupła, o wzroście dochodzącym do trzech metrów, posiadająca ciemną skórę (lub sierść) i włosy, a także nieproporcjonalnie długie ramiona i szerokie barki.
Większość relacji nie zawiera jednak opisu wzrokowego, lecz skupia się na wrażeniach słuchowych i psychicznych. Świadkowie wspominają o:
dźwiękach przypominających kroki na żwirze, podążające za wspinaczem; intensywnym, niewytłumaczalnym poczuciu niepokoju, paniki lub bycia obserwowanym; pojawianiu się istoty głównie we mgle.
Istnieją nieliczne fotografie przedstawiające rzekome ślady stóp, jednak większość dowodów opiera się wyłącznie na relacjach ustnych.
W folklorze brytyjskim wskazuje się na podobieństwa do Brenin Llwyd (Szarego Króla) z mitologii walijskiej. Obie istoty są opisywane jako półcielesne, ciche i wykorzystujące mgłę do ukrycia. Różnią się jednak obszarem występowania (Brenin Llwyd nawiedza góry Walii) oraz zachowaniem – walijski odpowiednik jest częściej kojarzony z porywaniem dzieci.
Obserwacje mały|300x300px|Szczyt Ben Macdui J. Normana Collie podczas spotkania Klubu Cairngorm. Collie, ceniony chemik i członek Królewskiego Towarzystwa Geograficznego, w 1925 roku opisał zdarzenie z 1891 roku. Podczas samotnego schodzenia ze szczytu Ben Macdui we mgle, słyszał za sobą regularne odgłosy kroków, które nie pasowały do jego własnych. Mimo braku widoczności, miał wrażenie, że podąża za nim "coś wielkiego". Wyznanie szanowanego naukowca wywołało dyskusję publiczną i zachęciło innych wspinaczy do dzielenia się podobnymi doświadczeniami.
W odpowiedzi na relację Colliego, wspinacz Hugh D. Welsh opisał wyprawę z bratem w 1904 roku. Zgłaszali oni słyszenie "niewyraźnych kroków, jakby ktoś szedł po żwirze przesiąkniętym wodą" oraz towarzyszące temu "dziwne poczucie niepokoju", mimo braku wizualnego kontaktu z jakąkolwiek istotą"Unsolved Enigmas". .
W 1945 roku Pete Densham, biorąc udział w akcji ratunkowej w górach Cairngorm, w gromadzącej się mgle usłyszał dziwne dźwięki i poczuł ucisk w okolicach szyi, po czym uciekł. Wspinacz Richard Frere, pisał o wrażeniu „zupełnie abstrakcyjnej, ale intensywnie realnej obecności” w tej sytuacji, i wspominał, że kilka lat później, w 1948 roku, usłyszał „niezwykle wysoką, śpiewaną nutę”. Frere opowiadał także anonimową relację o sytuacji, w której osoba obozująca na Ben Macdui po obudzeniu się z uczuciem lęku i wyjrzeniu z namiotu, zobaczyła dużą postać o ciemnych włosach, stojącą na tle księżyca.
Wyjaśnienia mały| Zjawisko widma Brockenu
Widmo Brockenu Iluzja optyczna znana jako widmo Brockenu jest prawdopodobnym wyjaśnieniem dla obserwacji wizualnych. Jest to zjawisko optyczne polegające na rzuceniu cienia obserwatora na chmury lub mgłę znajdującą się poniżej, co przy odpowiednim kącie padania promieni słonecznych tworzy iluzję olbrzymiej postaci, często otoczonej tęczową aureolą (glorią)Brown, Dave; Mitchell, Ian. (1987). Mountain Days and Bothy Nights. Luath. p. 157. Ross, Helen. (1975). Mist, Murk and Visual Perception. New Scientist..
Czynniki psychologiczne Psychologowie zasugerowali, że złudzenia, halucynacje lub błędna interpretacja naturalnych bodźców mogą być wywołane wyczerpaniem fizycznym, izolacją oraz wpływem surowych warunków atmosferycznych. Te czynniki wpływające na percepcję wspinaczymogą wywoływać także pareidolię (dostrzegania kształtów w przypadkowych bodźcach) i halucynacji hipnagogicznychReed, Graham. (1988). The Psychology of Anomalous Experience. Prometheus Books. pp. 44–45. .
Infradźwięki Niektóre hipotezy sugerują, że ukształtowanie terenu i wiatr w górach Cairngorms mogą generować infradźwięki. Choć niesłyszalne dla ludzkiego ucha, mogą one wywoływać fizjologiczne objawy lęku, niepokoju oraz dreszcze, tożsame z opisami świadków.
Przypisy
Kategoria:Kryptozoologia Kategoria:Folklor szkocki Kategoria:Mitologia celtycka