Mangusteczka etiopska (Helogale hirtula) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny mangustowatych, jeden z dwóch gatunków mangusteczki obok mangusteczki karłowatej. Jedna z najmniejszych mangustowatych, długości głowy i tułowia 20–27 cm. Ma szare, szpakowate futro. Wiedzie dzienny tryb życia w grupach. Zasiedla suche, porośnięte krzewami tereny Półwyspu Somalijskiego. Nie zagraża jej wyginięcie.
Budowa ciała thumb|left|Mangusteczki to najmniejsze z mangustowatych. Ciało mangusteczki etiopskiej pokrywa szare, szpakowate futro Długość głowy i tułowia wynosi pomiędzy 20 a 27 cm, a więc więcej niż u mangusteczki karłowatej (16–23 cm). Ogon mierzy od 15 do 18 cm, także jest dłuższy niż u mangusteczki karłowatej. Masa ciała wynosi pomiędzy 220 a 354 g. Wielkości te czynią mangusteczkę etiopską jedną z najmniejszych mangustowatych. Dymorfizmu płciowego nie obserwuje się.
Ciało zwierzęcia pokrywa szare, szpakowate futro. Barwa biała obecna jest na twarzy i brzusznych częściach ciała. Mangusteczka karłowata odróżnia się od mangusteczki etiopskiej większą ilością czerwieni, podczas gdy mangusteczka karłowata ma dłuższe i bardziej kudłate futro, a także czarnobrązowe palce.
Głowę zwierzęcia opisują autorzy jako krótką, ale zaostrzoną, uszy jako niewielkie i zaokrąglone. Wzór zębowy obejmuje po 3 siekacze, pojedynczy kieł, 3 przedtrzonowce i 2 trzonowce, nie przedstawiając odmienności od licznych innych mangustowatych. Zęby policzkowe zdają się jednak ciężkie, jeżeli porówna się je z homologami mangusteczki karłowatej.
Ciało tego ssaka jest niskie, wydłużone, a utrzymuje się na krótkich nogach. Przednie łapy kończą się długimi pazurami.
Systematyka thumb|left|Najbliższą krewną mangusteczki etiopskiej jest mangusteczka karłowata Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1904 roku angielski zoolog Oldfield Thomas, umieszczając nowo opisany gatunek w rodzaju Helogale i nadając mu epitet gatunkowy hirtula. Opis ukazał się w artykule zatytułowanym O kolekcji ssaków pozyskanej w Somalilandzie przez majora H. N. Dunna, R.A.M.C., wraz z opisami pokrewnych gatunków z innych lokalizacji, opublikowanym w czasopiśmie „The Annals and magazine of natural history”. Miejsce typowe to Gabredarre w Kebridarze na terenie Etiopii. Holotyp to samica (sygnatura BMNH:Mamm:1904.5.9.8) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy odłowił 7 marca 1904 roku oficer British Army Henry Nason Dunn.
Zdarzało się autorom wyróżniać dwa podgatunki. Tak więc podgatunek nominatywny podawano z Etiopii, Somalii i Kenii, podczas gdy podgatunek percivali umieszczano w zachodniej i środkowej Kenii. Niemniej trudno wyróżniać rzeczone podgatunki w sytuacji braku odpowiednich okazów. Handbook of the Mammals of the World traktuje gatunek jako monotypowy. Niekiedy wyróżniano ich aż pięć: H. h. hirtula, H. h. ahlselli, H. h. annulata, H. h. lutescens i H. h. powelli.
Na podstawie sekwencjonowania genów cytochromu b, ND2 i intronu transtyretyny otrzymano następujący kladogram (uproszczono):
Etymologia Helogale: helos ‘bagno’; γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’. hirtula: ‘szorstki, owłosiony’; przyrostek zdrabniający -ulus-a-um.
Tryb życia Mangusteczka etiopska wiedzie dzienny tryb życia, podobnie jak wiele innych przedstawicieli swej rodziny. Żyje ona prawdopodobnie w grupach społecznych, podobnie jak mangusteczka karłowata.
Zwierzę używa skalnych wychodni i termitier, aby urządzać sobie jamy.
Nie wiadomo nic o rozrodzie mangusteczki etiopskiej. Blisko spokrewniona mangusteczka karłowata rozmnaża się w wilgotne miesiące, głównie dominujące samice, które mogą mieć aż 4 mioty w roku.
Rozmieszczenie geograficzne Wśród państw, na terenie których odnotowano występowanie gatunku, wymienia się Etiopię, Kenię i Somalię. Zwierzę może ponadto zasiedlać Dżibuti i Tanzanię, co jednak wymaga potwierdzenia, jako że stwierdzenia były pojedyncze. Ogólnie gatunek zasiedla Półwysep Somalijski. Sięga południa i południowego wschodu Etiopii poprzez Somalię, zajmując tereny aż do północy Kenii. Niemniej zasięg nie jest ciągły.
Gatunek osiąga wysokość 600 m nad poziomem morza.
Ekologia thumb|left|Siedliskiem mangusteczki etiopskiej są głównie tereny suche, półpustynne, porosłe trawą, krzakami, buszem Siedliskiem mangusteczki etiopskiej są głównie tereny suche, półpustynne, porosłe trawą, krzakami, buszem, a także suche, otwarte tereny leśne. Nie znajdzie się jej jednak w lasach, podczas gdy inni przedstawiciele jej rodziny lasy zamieszkują, czego przykładem mangustka kongijska czy mangustka angolska. W Etiopii zasiedla tereny krzewiaste porośnięte głównie roślinami z rodzajów Acacia, Commiphora, Cordia, Euphorbia, Grewia i Sterculia. Nie wymaga obecności wody. Lubi natomiast termitiery i wychodnie skalne, gdzie szuka schronienia.
Prawdopodobnie ssak ten pada ofiarą licznych drapieżników.
Na części swojego zasięgu występowania żyje sympatrycznie z mangusteczką karłowatą.
Zagrożenia i ochrona Nie wiadomo, jaki jest trend populacyjny gatunku. Niemniej w niektórych miejscach występuje ona pospolicie. Zdarza się, że poluje na kury domowe.
IUCN uznaje mangusteczkę etiopską za gatunek najmniejszej troski. Pierwszy raz oceniono ją w 1996 roku jako gatunek najniższego ryzyka / najmniejszej troski. W 2008 roku nazwę kategorii zmieniono na najmniejszej troski i taką samą klasyfikację zachowano w 2015 roku. Organizacja uzasadnia to szerokim zasięgiem występowania gatunku, zawierającym zapewne liczne tereny prawnie chronione, a także brakiem ewidentnych zagrożeń.
Uwagi
Przypisy 29. Ethiopian Dwarf Mongoose, s. 325, w: 25. Alexander's Cusimanse, s. 324, w: 26. Angolan Cusimanse, s. 324, w: 30. Common Dwarf Mongoose, s. 325–326, w:
Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Mangustowate Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Fauna Etiopii Kategoria:Fauna Kenii Kategoria:Fauna Somalii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1904 roku Kategoria:Taksony opisane przez Oldfielda Thomasa