Język czułymski – krytycznie zagrożony wymarciem język z rodziny turkijskiej, używany przez lud Czułymów.
Alfabet Język czułymski zapisuje się zmodyfikowaną wersją cyrylicy, ułożoną przez Wasilija Gabowa (wówczas najmłodszego użytkownika j. czułymskiego; pomimo, że skończył on swoją edukację na 3. klasie podstawówki, został uznany za geniusza dzięki ułożeniu tego alfabetu, a jego dzieło oceniono bardzo pozytywnie). Czułymska cyrylica zawiera 29 liter i 1 dwuznak. +А аБ бВ вГ гҒ ғД дДж джЕ еЁ ёЖ жЗ зИ иЙ йК кЛ лМ мН нҤ ҥО оП пР рС сТ тУ уФ фЦ цЧ чШ шЩ щЪ ъЫ ыЬ ьЭ эЮ юЯ я
Historia Najpóźniej w XVIII wieku Czułymowie przestali używać poprzedniego, niezidentyfikowanego języka (prawdopodobnie należącego do rodziny jenisejskiej) i przestawili się na język turkijski. Po raz pierwszy lingwiści zainteresowali się j. czułymskim w XIX wieku. Obecnie język jest zagrożony wymarciem z powodu rosyjskiej wrogości z połowy XX wieku. W latach 40. rząd Józefa Stalina wprowadził „politykę drugiego języka ojczystego”. Polegała ona na wyłapywaniu dzieci i wysyłaniu ich do szkół z internatem, gdzie były uczone języka rosyjskiego i zmuszane do nie mówienia w języku ojczystym. Program szybko spowodował, że społeczność zaprzestała używać języka czułymskiego. Później język był postrzegany negatywnie, co sprawiło, że zyskał niski status społeczny. W filmie rodzima użytkowniczka języka czułymskiego Wasja Gabow powiedziała, że „czułymski był postrzegany jako „ściekowy język” i nie uczono go dzieci. W latach 70. XX w. Czułymowie zostali osadzeni w rosyjskojęzycznych osiedlach, gdzie musieli się zasymilować i zacząć mówić po rosyjsku, by osiągnąć wyższy status. Na przykład wioska, w której mieszkała Gabow, Nowotarłagany, została zlikwidowana, podobnie jak inne czułymskie wsieLemskaja, Walerija (2010). „Middle Chulym: The state of the art” (PDF). Turkic Languages. 14: 113-126.. W 2011 roku dialekt dolnoczułymski wymarł, ale język wciąż żyje.
Opis
Gramatyka Korzystając z sufiksów, język odmienia słowa przez 2 liczby (pojedynczą i mnogą), 7 przypadków i 6 form dzierżawczych (tj. form gramatycznych, które wskazują na przynależność rzeczownika − np. twój, mój, jego itd.). Sufiksy dodaje się w kolejności liczba-forma dzierżawcza-przypadek. Tak jak inne języki turkijskie, czułymski nie posiada prefiksów.
Dialekty Czułymski nie posiada standardu literackiego. Wyróżniono kilka dialektów i subdialektów:
(wymarły od 2011) Podział wg M. Pomorskiej: yachi yezhi turgay Podział wg A. Dulzona kuerikski kecikski eżiński jacziński czibiński
melet tutal küerik ketsik
Dialekty czułymskie różnią się między sobą fonetyką, morfologią i, w największym stopniu, leksyką. Dolnoczułymski jest podobny do języka syberyjskotatarskiego, a środkowoczułymski do języka chakaskiego.
Leksyka Język czułymski posiada zapożyczenia z mongolskiego i rosyjskiego, a także z języka jenisejskiego (zwłaszcza hydronimy).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Ewangelia Marka w języku czułymskim Lekcje j. czułymskiego po rosyjsku
Kategoria:Języki Rosji Kategoria:Języki turkijskie