Edward Ciupak, ps. „Mały” (ur. 14 grudnia 1928 w Wólce Ratajskiej, zm. 5 lipca 2026) – polski działacz kombatancki, żołnierz Armii Krajowej, żołnierz wyklęty, więzień polityczny, Narodowych Sił Zbrojnych oraz Wolności i Niezawisłości, porucznik w stanie spoczynku Wojska Polskiego III RP.
Życiorys Urodził się 14 grudnia 1928 w Wólce Ratajskiej koło Janowa Lubelskiego. Podczas okupacji niemieckiej pełnił funkcję łącznika w zgrupowaniu NOW-AK mjra Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”. Po nadejściu okupacji sowieckiej na Lubelszczyźnie w 1944 został aresztowany przez funkcjonariuszy NKWD. Zbiegł jednak z transportu i po krótkim okresie samodzielnego ukrywania się dołączył do oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem rtm. Tadeusza Lachowskiego ps. „Nałęcz”. Na początku 1946 przeszedł do oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego dowodzonego przez kpt. Józefa Zadzierskiego ps. „Wołyniak”. Brał udział w walkach partyzanckich na Lubelszczyźnie przeciw UB, KBW, NKWD i MO. W czerwcu 1946 podczas jednej z potyczek został ciężko ranny w wyniku wybuchu granatu zaczepnego. Na skutek odniesionych obrażeń przez dwa miesiące dochodził do zdrowia. Podczas jednej z potyczek został kontuzjowany. W listopadzie 1946, po rozmowach dowództwa NZW z WiN, „Mały” przeszedł pod komendę mjr. cc. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”. Wcielono go do plutonu Michała Szeremeckiego „Misia”, z którym próbował przetrwać nadchodzącą zimę. Pełnił wówczas funkcję amunicyjnego Kazimierza Kowala „Sokoła”. Brał udział w starciach pod Zakąciem, Bełżycach i Hoszni Ordynackiej. Dosłużył się stopnia kaprala.
Został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa po ujawnieniu 1947. Po ciężkim śledztwie osadzono go na lubelskim zamku. W lipcu 1947 Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie skazał Edwarda Ciupaka na 15 lat więzienia i 5 lat pozbawienia praw obywatelskich. Wyrok odsiadywał w więzieniach w Sieradzu i Strzelcach Opolskich, a następnie w Bytomiu, gdzie służył w karnej kompanii górniczej w kopalni Dymitrow. Po 8 miesiącach ciężkiej pracy na mocy trzeciej amnestii wyszedł na wolność. Wkrótce ożenił się i w 1958 wyjechał do Białogardu na Ziemie Odzyskane. Resort bezpieczeństwa aresztował go ponownie w 1962 w związku ze sprawą Andrzeja Kiszki ps. „Dąb”. Za pomoc udzielaną „Dębowi” w latach 50. Sąd skazał Ciupaka na 5 lat więzienia. Drugi wyrok odsiadywał w więzieniu w Wiśniczu. W 1966 wyszedł warunkowo z więzienia i wrócił do Nasutowa w gminie Białogard, gdzie do przejścia na emeryturę pracował w tamtejszym PGR-ze.
W 2020 został członkiem Związku Żołnierzy NSZ. W latach 2021–2024 zasiadał w Radzie Naczelnej ZŻNSZ.
W grudniu 2024 w Białogardzie miała miejsce premiera filmu fabularno-dokumentalnego o życiu Edwarda Ciupaka pt. „Mały – partyzant majora Zapory”.
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci o najnowszej historii Polski” – 2023Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 stycznia 2023 r. nr rej. 52/2023 o nadaniu orderów i odznaczeń (). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2008 Medal „Pro Bono Poloniae” – 2021 Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości – 2025 Kombatancki Krzyż Zwycięstwa – 2024 Odznaka Pamiątkowa Kolumbowie Rocznik '20 Krzyż Zasługi Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych Medal Pamiątkowy 75-lecia Narodowych Sił Zbrojnych
Przypisy
Kategoria:Amnestionowani przez władze komunistyczne w Polsce w 1947 Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Działacze środowisk kombatanckich Kategoria:Kombatanci mianowani oficerami III Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Pro Bono Poloniae” Kategoria:Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Polscy robotnicy Kategoria:Porucznicy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2026 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1957–1989 Kategoria:Więźniowie zamku lubelskiego (Polska Ludowa) Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych Kategoria:Żołnierze Narodowego Zjednoczenia Wojskowego