Idealizm brytyjski, idealizm angielski – nurt współczesnej , dominujący w niej od drugiej połowy XIX w. do pierwszych dekad XX w., gdy został wyparty przez filozofię analityczną.
Była to forma idealizmu wywodząca się z idei Kanta i Hegla. Centralnym pojęciem było w niej pojęcie Absolutu.
Historia powstania W końcu XIX w. empiryczno-idealistyczne systemy Benthama, J. St. Milla i H. Spencera zaczęły w Anglii stopniowo schodzić na drugi plan. Miejsce tych doktryn zajmuje nowy kierunek w filozofii angielskiej, szkoła idealizmu absolutnego. Szkoła ta opierała się z początku na idealizmie heglowskim i nawet wprost nazywano ją „angloheglizmem”. Jednakże wkrótce główni przedstawiciele tego kierunku — T. Green, F. Bradley, J. Ward, bracia Caird (Edward i ), J. MacTaggart, B. Bosanquet i inni — wyrzekli się niektórych idei heglowskiego racjonalizmu. Większy wpływ na przedstawicieli idealizmu brytyjskiego wywarli Platon, Berkeley i . Idealiści brytyjscy przyznawali, że jedną z przyczyn powstania ich filozofii było dążenie do teoretycznego uzasadnienia religii i związanej z nią etyki absolutnego dobra i zła.
Początki idealizmu brytyjskiego wiązane są z twórczością filozofujących eseistów (Coleridge’a i Carlyle’a), którzy sprowadzili heglizm do Wielkiej Brytanii. Na uniwersytetach recepcja Hegla nastąpiła dzięki takim autorom jak i . Praca Strilinga (1865) była pierwszym systematycznym wykładem filozofii Hegla w języku angielskim i miała ogromne znaczenie dla jej recepcji w Wielkiej Brytanii. Z kolei Jowett zgromadził wokół siebie grono uczniów na Uniwersytecie Oksfordzkim, z którego ukształtował się nurt brytyjskiego idealizmu.
Przedstawiciele thumb|Thomas Hill Green. Grafika Charlesa Williama Sherborna, 1885
Za właściwego twórcę brytyjskiego idealizmu uważa się Thomasa Hilla Greena. Jego uczniami w Balliol College w Oksfordzie byli Bernard Bosanquet, , , Francis Herbert Bradley oraz . Do nurtu tego zaliczani są także (w Balliol College w latach 1860 i 1893)), (student Balliol College, uczeń Nettleshipa), (Corpus Christi College), Robin George Collingwood, James Ward oraz G.R.G. Mure. Wallace, Joachim, Bradley i działali również w Merton College w Oksfordzie.
Poza Oksfordem drugim ośrodkiem idealizmu było Glasgow, gdzie studiowali i wykładali Edward i . Do uczniów Edwarda Cairda należą John Watson, Henry Jones, , oraz .
thumb|Edward Caird. Ilustracja w „Vanity Fair” z 4 kwietnia 1895 Kolejnym ośrodkiem był Edynburg, związany z takimi nazwiskami jak , oraz Richard Burdon Haldane. Ritchie przeszedł w latach 1874–1878 do Balliol College, a Haldane na uniwersytet w Getyndze, gdzie studiował u Hermanna Lotzego. W Kolegium Trójcy Świętej w Cambridge działali Mackenzie, Sorley oraz J.M.E. McTaggart.
W XX wieku idealizm brytyjski (choć w mocno zmienionej formie) kontynuowany był przez Michaela Oakeshotta i .
Niektórzy historycy filozofii (Władysław Tatarkiewicz) łączą brytyjskich idealistów z amerykańskim transcendentalizmem (Ralph Waldo Emerson) i idealizmem (Josiah Royce), nazywając ich łącznie idealistami anglosaskimi. Brytyjscy idealiści są też czasami nazywani neoheglistami i grupowani łącznie z Heglem, Schellingiem i Roycem jako idealiści absolutni.
Charakterystyka thumb|Francis Herbert Bradley Początkowo idealizm brytyjski był krytyką dominujących nurtów: empiryzmu, utylitaryzmu i naturalizmu. Taki wymiar miała filozofia Greena. Rozwiniętą i oryginalną postać idealizmu zaprezentował dopiero Bradley.
Filozofia brytyjskich idealistów jest przede wszystkim ukształtowana przez ich pogląd na naturę wiedzy i rzeczywistości. Centralne miejsce zajmuje tu pojęcie Absolutu, wywiedzione przez Bradleya z filozofii Hegla.
Absolut jest całością zarówno bytu jak i poznania. Rzeczywistość jest Absolutem, na który składa się wszystko (zjawiska, idee, myśli) i który ma charakter wszechobejmującego systemu. Poszczególne doznania jednostek są tylko częścią tego Absolutu. Chociaż w procesie poznania rzeczywistość postrzegana jest jako pooddzielane zjawiska, a także jako rozdzielenie rzeczywistości i aktu poznania (doświadczenia, myśli). To intelekt rozdziela, różnicuje i dokonuje abstrakcji, przez co nie jest w stanie pojąć bezpośrednio Absolutu. Takie postrzeżenie możliwe jest natomiast za pomocą czucia i emocji
Konsekwencją tego jest także to, że poszczególne nauki, a także religia i literatura nie są oddzielone, lecz są elementami wspólnej całości. Poszczególne dyscypliny badawcze prezentują perspektywy partykularne, natomiast przedmiotem filozofii jest badanie całości.
Bradleyowskie ujęcie Absolutu było przedmiotem dyskusji i krytyki wśród samych idealistów (np. McTaggarta).
Filozofia praktyczna Wielu filozofów z tego kręgu zajmowało się obszernie tematyką etyczną, filozofią społeczną i polityczną. Idealiści podjęli się krytyki kontraktualistycznego liberalizmu, hedonizmu i utylitaryzmu.
Filozofia społeczna i polityczna wyrastała z krytyk utylitaryzmu i indywidualizmu (szczególnie w wydaniu Herberta Spencera) czy leseferyzmu w gospodarce. Opierała się na założeniu, że jednostki nie można zrozumieć bez społeczeństwa, które w znaczący sposób ją kształtuje. Państwo nie powinno jedynie strzec wolności, ale pomagać jednostkom w osiąganiu pełni ich możliwości. Prawo nie jest prawem naturalnym, lecz ma służyć realizacji celów państwa. Ponadto brytyjscy idealiści opowiadali się za jednością teorii i praktyki, co oznacza, że nauka powinna angażować się w polityczne debaty. Współcześnie można odnotować wzrost zainteresowania brytyjskim idealizmem i łączenie go z socjalliberalizmem.
Historia W refleksji idealistów brytyjskich duże znaczenie grała historia, a historyczność zjawisk była jednym z przejawów wpływów heglowskich. Pojmowali oni historię filozofii nie jako zbiór idei i stanowisk, ale jako proces nawarstwiania się problemów i rozwiązań, rozwijających się w dialektycznym procesie znoszenia przeciwieństw.
Najbardziej znaczącym idealistycznym historykiem i filozofem historii był Robin George Collingwood. Innym znanym historykiem idealistycznym był , autor prac z zakresu historii gospodarczej.
Krytyka Idealizm, jako dominujący nurt filozoficzny w Wielkiej Brytanii przełomu XIX i XX w., spotkał się z wieloma krytykami. Amerykańscy pragmatyści odrzucali jego koncepcję Absolutu i związanym z nią monizmem w stosunku do świata. Rzeczywistość dla nich miała charakter pluralistyczny. Była zbiorem wielu sprzecznych zjawisk, ciągle się zmieniających, nietworzących harmonijnej całości i niedających się całościowo ująć.
W Wielkiej Brytanii idealizm stał się przedmiotem krytyki powstającej filozofii analitycznej. Systematyczną krytykę idealizmu przeprowadzili Bertrand Russell i George Edward Moore, którzy podważali idealistyczną jedność poznania i rzeczywistości (wskazując na niezależność tych kategorii).
Późniejsza dominacja angielskiej filozofii politycznej przez filozofię analityczną spowodowała, że idealizm był przez wiele lat niedoceniany i uznawany za przestarzały.
Przypisy
Bibliografia po polsku
w językach obcych
Kategoria:Kierunki filozoficzne Kategoria:Filozofia anglojęzyczna Kategoria:Filozofia współczesna Kategoria:Heglizm