Wanda Kisiel z domu Kamycka (ur. 21 stycznia 1946 w Sieteszy, zm. 19 marca 2018 w Krakowie) – polska farmaceutka, chemiczka i fitochemiczka, profesor nauk farmaceutycznych, wieloletnia kierowniczka Zakładu Fitochemii Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie; członkini Rady Naukowej IF PAN; sekretarz (1984–1996), a następnie przewodnicząca (1999–2011) Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii Komitetu Terapii i Nauk o Leku PAN; członkini Editorial Advisory Board czasopisma „Herba Polonica”.Ludzie Nauki – Wanda KisielNauka Polska – Wanda Kisieli
Życiorys Urodziła się 21 stycznia 1946 roku jako Wanda Kamycka w Sieteszy, położonej wówczas w województwie rzeszowskim. Była córką Augustyna Kamyckiego (1913–1988) i Heleny Kamyckiej z domu Rudnickiej (1920–2011). Miała troje rodzeństwa: Annę Kamycką (1947–2007), Józefa Kamyckiego oraz Mariana Kamyckiego (1961–2002).Wanda Kisiel, „Klimaty dzieciństwa”, w: Jan Rudnicki, Sieteskie „Przędziwo” Rudnickich, Przeworsk 2001, s. 145–149, ISBN 83-916787-0-9.
Jej dziadkami ze strony ojca byli Andrzej Kamycki (1885–1978) i Maria Kamycka z domu Kochmańska (1883–1975), a ze strony matki Robert Rudnicki (1893–1989) i Maria Rudnicka z domu Kot (1898–1992).
Szczególną rolę w jej dzieciństwie odegrała babka Maria Kamycka z domu Kochmańska, która w znacznej mierze uczestniczyła w jej wychowaniu. Wanda Kisiel we wspomnieniu Klimaty dzieciństwa opisywała, że babka opiekowała się nią podczas nieobecności rodziców, uczyła modlitw i rodzinnych zwyczajów oraz zwracała uwagę na otaczającą przyrodę. Wspólnie zbierały rośliny wykorzystywane tradycyjnie jako lecznicze, m.in. dziurawiec, macierzankę, rumianek, miętę, melisę oraz kwiat lipy. Po latach wiązała te doświadczenia ze swoją późniejszą działalnością naukową dotyczącą chemii roślin leczniczych i ich składników czynnych. Jej dziadek Andrzej Kamycki pracował jako mierniczy. Wanda Kisiel wspominała jego przyrządy pomiarowe, wykonywane obliczenia i sporządzane mapy gruntów; jeszcze przed rozpoczęciem nauki szkolnej uczył ją podstawowych działań arytmetycznych. Podczas I wojny światowej służył w artylerii konnej armii austro-węgierskiej.
Ojciec Wandy Kisiel, Augustyn Kamycki, podczas II wojny światowej był jeńcem niemieckiego oflagu. Jego fotografię z okresu niewoli opublikował Jan Rudnicki w książce Sietesz od czasów dawnych do współczesności. Matka Wandy Kisiel, Helena Kamycka z domu Rudnicka, podczas okupacji niemieckiej uczestniczyła w tajnym nauczaniu gimnazjalnym w Sieteszy. Wspomnienia z tego okresu opublikowała w tekście Wspomnienia o tajnym nauczaniu.
Stryjem Wandy Kisiel był Józef Kamycki (1909–1940), urodzony 29 sierpnia 1909 roku w Sieteszy, absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, podporucznik artylerii rezerwy. Po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej i był więziony w obozie NKWD w Starobielsku. Wiosną 1940 roku został zamordowany przez NKWD w Charkowie jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej. Jego biogram zamieszczono również w wydanej przez Stowarzyszenie Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego publikacji Wychowankowie Uniwersytetu Jagiellońskiego – ofiary II wojny światowej (1939–1945). Biogramy, w której Wandę Kisiel wskazano jako jego bratanicę.Wychowankowie Uniwersytetu Jagiellońskiego – ofiary II wojny światowej (1939–1945). Biogramy, t. 1, Stowarzyszenie Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1995, s. 71, ISBN 83-904090-0-3. 17 marca 1990 roku Wanda Kisiel wstąpiła do Stowarzyszenia Rodzin Ofiar Katynia Polski Południowej w Krakowie. Jej zaangażowanie w działalność Stowarzyszenia było związane z zachowaniem pamięci o Józefie Kamyckim i innych ofiarach zbrodni katyńskiej.
Bratem jej matki, Heleny Kamyckiej z domu Rudnickiej, był inż. Edward Rudnicki (1923–2008), absolwent Wydziału Hutniczego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Pozostawił maszynopis Wspomnienia inżyniera, przechowywany w zbiorach Działu Rękopisów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Wspomnienia obejmują jego dzieciństwo w Sieteszy przed II wojną światową, działalność w Batalionach Chłopskich, udział w tajnym nauczaniu oraz powojenne studia w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Wanda Kisiel naukę rozpoczęła w Szkole Podstawowej w Sieteszy (obecnie Szkoła Podstawowa im. św. Jadwigi Królowej w Sieteszy). Następnie uczęszczała do Liceum Ogólnokształcącego Nr 2 w Łańcucie (obecnie II Liceum Ogólnokształcące w Łańcucie), które ukończyła w 1964 roku. W tym samym roku rozpoczęła studia na Wydziale Farmaceutycznym Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika w Krakowie (obecnie Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego). Studiowała od 1 października 1964 do 30 września 1969 roku. 16 września 1969 roku uzyskała dyplom magistra farmacji, broniąc pracy pt. Wpływ temperatury na przeżywalność Toxoplasma gondii.
Podczas studiów była wyróżniana za wyniki w nauce i działalność społeczną. W roku akademickim 1965/1966 otrzymała nagrodę rektorską za dobre wyniki w nauce i pracę społeczną. W roku 1966/1967 ponownie została laureatką nagrody rektorskiej, a także laureatką konkursu „Krakowska Czerwona Róża”.
W 1968 roku odbyła studencki pobyt naukowy na Uniwersytecie w Neapolu, gdzie od 31 sierpnia do 23 września pracowała w laboratoriach chemii organicznej Wydziału Farmaceutycznego.
W 1969 roku podjęła pracę w Zakładzie Fitochemii Instytutu Farmakologii Polskiej Akademii Nauk (obecnie Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk). Początkowo, jako stażystka-inżynier, prowadziła badania nad alkaloidami indolowymi Amsonia angustifolia pod kierunkiem dr Heleny Tomczyk, ówczesnej kierowniczki Zakładu Fitochemii.Ludzie Nauki – Wanda Kisiel, POL‑on
W 1973 roku odbyła staż w Instytucie Chemii Organicznej PAN w Warszawie, współpracując z prof. Włodzimierzem Daniewskim (laktony seskwiterpenowe pochodzenia grzybowego). Następnie zrealizowała staż naukowy w Instytucie Chemii Organicznej i Biochemii Czechosłowackiej Akademii Nauk w Pradze, kierowanym przez prof. Františka Šorma, co pogłębiło jej specjalizację w chemii związków naturalnychi
23 czerwca 1975 roku uzyskała stopień doktora nauk przyrodniczych na podstawie rozprawy Badania fitochemiczne nad laktonami seskwiterpenowymi i flawonoidami Vernonia flexuosa Sims Promotorem rozprawy był doc. dr hab. Stanisław Kohlmünzer.
Stopień doktora habilitowanego nauk farmaceutycznych w zakresie fitochemii uzyskała w 1987 roku. Centralna Komisja Kwalifikacyjna 30 marca 1987 roku zatwierdziła uchwałę Rady Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej w Krakowie z 21 listopada 1986 roku. Jej rozprawa habilitacyjna Laktony seskwiterpenowe Crepis capillaris obejmowała m.in. izolację i określenie struktur trzech nowych gwajanolidów oraz czterech nowych glikozydów laktonów seskwiterpenowych.Małgorzata Schlegel-Zawadzka, „Doc. dr hab. Wanda Kisiel”, „Farmacja Polska”, 1991, t. 47, nr 3, s. 204.
W latach 1981–1988 pełniła obowiązki kierowniczki Zakładu Fitochemii Instytutu Farmakologii PAN, a od 1 stycznia 1988 roku zajmowała stanowisko docenta. Z dniem 1 kwietnia 1989 roku została powołana na stanowisko kierownika Zakładu Fitochemii; funkcję tę sprawowała do 31 maja 2014 roku..
W 1991 roku jako stypendystka DAAD odbyła staż naukowy na Technische Universität Berlin w zespole prof. Ferdinanda Bohlmanna, nawiązując wieloletnią współpracę m.in. z Jasminem Jakupoviciem.
28 lutego 1995 roku Prezydent RP Lech Wałęsa nadał jej tytuł naukowy profesora nauk farmaceutycznych. Od 1 grudnia 1995 roku zajmowała stanowisko profesora nadzwyczajnego Instytutu Farmakologii PAN, 15 października 1997 roku została mianowana na stanowisko profesora, a od 1 października 2010 roku była profesorem zwyczajnym.
Z Instytutem Farmakologii PAN była związana zawodowo przez 45 lat – od 15 października 1969 do 31 grudnia 2014 roku.
Jej mężem był Stanisław Kisiel (1942–2022), dr inż., inżynier mechanik i wieloletni pracownik naukowy Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, związany z Wydziałem Inżynierii Mechanicznej i Robotyki AGH. Ich córką jest mgr inż. Agnieszka Osińska z domu Kisiel, pracownik Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Wanda i Stanisław Kisielowie mieli dwoje wnuków – Julię i Tomasza.
Zmarła 19 marca 2018 roku w Krakowie. Została pochowana na Cmentarzu Parafialnym pw. św. Franciszka z Asyżu w Zabierzowie (woj. małopolskie)Cmentarz parafii św. Franciszka z Asyżu w Zabierzowie – lokalizacja i informacjeOficjalna strona parafii pw. św. Franciszka z Asyżu w Zabierzowie.
Badania i działalność naukowa Badania prof. Wandy Kisiel koncentrowały się na metabolitach wtórnych roślin, przede wszystkim na terpenoidach (laktony seskwiterpenowe) plemienia Cichorieae (Cichorium, Lactuca, Taraxacum, Crepis). Obejmowały one: opisy nowych związków i rewizje struktur (m.in. w Cichorium intybus), badania kultur „owłosionych korzeni” i biosyntezy metabolitów, ocenę aktywności biologicznej wybranych związków (m.in. efektów przeciwbólowych i sedatywnych guaianolidów – laktucyny i pochodnych), oraz analizy zależności struktura–aktywność (m.in. jako inhibitorów czynnika transkrypcyjnego NF-κB).
Wieloletnia kierowniczka Zakładu Fitochemii instytutu Farmakologii PAN i członkini Rady Naukowej IF PAN; w Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii Komitetu Terapii i Nauk o Leku PAN pełniła funkcje: sekretarz (1984–1996) i przewodnicząca (1999–2011). Od 1996 roku była członkinią Komitetu Terapii i Nauk o Leku PAN. Zasiadała w Editorial Advisory Board „Herba Polonica”
Była promotorką czterech doktorów, opiekunką prac magisterskich i staży; działała jako recenzentka, promotorka w wielu przewodach. Jej dorobek obejmuje ok. 130 prac oryginalnych indeksowanych w Web of Science/Scopus. Występowała także jako recenzentka w komisjach habilitacyjnych m.in. na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.
Była także twórczynią wynalazku Sposób otrzymywania laktonu seskwiterpenowego. Zgłoszenie wynalazku przez Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk nastąpiło 6 października 1975 roku pod numerem P.183811. Rozwiązanie zostało objęte patentem tymczasowym nr 99398. Dotyczyło sposobu otrzymywania laktonu seskwiterpenowego z korzeni Vernonia flexuosa z zastosowaniem ekstrakcji, chromatografii i krystalizacji.Urząd Patentowy PRL, zgłoszenie P.183811, Sposób otrzymywania laktonu seskwiterpenowego, patent tymczasowy nr 99398; twórca: Wanda Kisiel, uprawniony: Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk. Współpraca naukowa Prof. Wanda Kisiel współpracowała z wieloma zespołami badawczymi zarówno w Instytucie Farmakologii PAN, jak i na uczelniach medycznych w Polsce. W Instytucie Farmakologii PAN ściśle współpracowała z prof. Anna Wesołowska — związana z Instytutem oraz Wydziałem Farmaceutycznym Collegium Medicum UJ — oraz z prof. Ewą Chojnacką-Wójcik, również emerytowaną pracowniczką IF PAN„19 Naukowców IF PAN w gronie najbardziej wpływowych…” – IF PAN, 2023, wymieniono prof. E. Chojnacką-Wójcik jako emerytowaną z IF PAN.Anna Wesołowska – hasło w Wikipedii; profesor nauk farmaceutycznych, afiliacja: IF PAN i CM UJ :contentReference[oaicite:4]{index=4}.
Na uczelniach medycznych w Polsce współpracowała m.in.:
na Wydziale Farmaceutycznym Collegium Medicum UJ – z prof. Stanisław Kohlmünzerem (związanym z CM UJ oraz Farmakologią PAN), prof. Janem Grzybkiem, prof. Jadwigą Robak, prof. Haliną Ekiert i prof. Zbigniewem Janeczką, na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi – z prof. Haliną Wysokińską, na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu – z prof. Gerardem Nowakiem, na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie – z dr hab. Renatą Nowak.
Utrzymywała także bliskie kontakty naukowe z ośrodkami zagranicznymi, m.in.:
w Niemczech – z prof. Siegfriedem Huneckiem (Leibniz-Institut für Pflanzenbiochemie w Halle), prof. Jasminem Jakupoviciem (Institut für Pharmazeutische Biologie, Freie Universität Berlin) oraz prof. Irmgard Merfort (Institute of Pharmaceutical Sciences, University of Freiburg),