Ninurta-bel-uṣur (mdMAŠ.EN.PAP, tłum. „Ninurto, strzeż pana!”) – gubernator miasta Kar-Salmanasar (akad. Kar-Salmānu-ašarēd), założyciel miasta Hadattu i sługa Szamszi-ilu działający w I poł. VIII w. p.n.e.

Inskrypcje z Arslan Taş Ninurta-bel-uṣur znany jest jedynieTen Ninurta-bel-uṣur nie jest wymieniony w haśle: H.D. Baker, s.v. Inūrta-bēlu-uṣur, [w:] PNA 2.1 (2000), s. 548. z inskrypcji wyrytych na posągach lwów z Arslan Taş (staroż. HadattuRGTC 7.1, s.v. Ḫadattu, s. 82–83.). Posągi znajdowały się przy wschodniej i zachodniej bramieP. Albenda, The Gateway and Portal Stone Reliefs from Arslan Tash, s. 5–30; H.D. Galter, Die Torlöwen von Arslan Tash, s. 193–211.. Na południowym lwie z bramy wschodniej zachowała się trilingwa akadyjsko-aramejsko-luwijska, z której opublikowano jedynie fragment luwijskiRINAP 1, Tiglath-pileser Ill 2001, s. 162; CHLI 1, s. 245–246.. Trilingwa z lwa północnego jest zbyt uszkodzona, by można ją było zrekonstruowaćRINAP 1, Tiglath-pileser Ill 2001, s. 162.. Lwy z bramy zachodniej posiadały bilingwiczne inskrypcje akadyjsko-aramejskie. Ich tekst rekonstruuje się poprzez skolacjonowanie wersji z obu posągówTekst inskrypcji z lwa północnego z bramy zachodniej: W. Röllig, Die Inschriften des Ninurta-bēlu-uṣur, s. 265–278; tekst inskrypcji z lwa południowego z bramy zachodniej: F. Thureau-Dangin, Arslan-Tash. v. 1: texte, s. 85; angielskie tłumaczenia skolacjonowanych tekstów: COS IV, 4.25, s. 98..

Pochodzenie Nie wiadomo, czy Ninurta-bel-uṣur miał asyryjskie, czy aramejskie pochodzenieW. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182.. Nosił asyryjskie imię, mógł je jednak przyjąć na potrzeby rozwijania kariery w administracji imperium asyryjskiegoK.L. Younger Jr., Some of What’s New in Old Aramaic Epigraphy, s. 142.. Aramejska forma jego imienia to ʾnrtblṣrCOS IV, 4.25, s. 98; W. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182. bez inicjalnego „n”. Dość długi opis pochodzenia i brak filiacji mogą sugerować, że był aramejskim parweniuszem chcącym podkreślić legalność swojej władzyW. Röllig, Die Inschriften des Ninurta-bēlu-uṣur, s. 277.. Rodzinnym miastem Ninurta-bel-uṣura było Ṣiranu, które znajdowało się „na terenie miasta Halahhu, czyli naprzeciwko miasta Lipapan w górach”COS IV, 4.25, s. 98; W. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182.. Toponimy „Ṣiranu” i „Lipapan” pojawiają się wyłącznie w inskrypcjach z Arslan Taş; miasto Halahhu znajdowało w pobliżu NiniwyRGTC 7.1, s.v. Ḫalaḫḫi, s. 83; W. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182., ale tak szczegółowy opis lokalizacji przedstawiony przez Ninurta-bel-uṣura może wskazywać, że chodziło o jakieś inne, mniej znane HalahhuRGTC 7.1, s.v. Ḫalaḫḫi, s. 83; W. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182..

Kariera Według inskrypcji z Arslan Taş Ninurta-bel-uṣur posiadał tytuł „gubernatora (miasta) Kar-Salmanasar” (sum. LÚEN.NAM, ak. bēl pīhāti)RINAP 1, Tiglath-pileser Ill 2001, v. 1, s. 162.; luwijska wersja inskrypcji tytułuje go „Masuwarejskim gubernatorem” – oba określenia odnoszą się do Til-Barsip (luw. MasuwariJ.D. Hawkins, The Hittite Name of Til Barsip, s. 131–136., współ. Tell Ahmar) przemianowanego na „Kar-Salmanasar” przez Salmanasara III ok. roku 856 p.n.e.F.M. Fales, s.v. Til-Barsip, [w:] RlA 14 (2014), s. 37. Trilingwa z południowego lwa z bramy wschodniej zawiera informację, że Ninurta-bel-uṣur był „eunuchem” (LÚSAG) Szamszi-iluTa informacja znajduje się w nieopublikowanej części trilingwy, odniesieniem są zatem stwierdzenia badaczy, którzy wiedzieli oryginalny tekst na posągu: W. Röllig, Aramäer und Assyrer, s. 182; W. Röllig, Die Inschriften des Ninurta-bēlu-uṣur, s. 270; RINAP 1, Tiglath-pileser Ill 2001, s. 161; K.L. Younger Jr., Some of What’s New in Old Aramaic Epigraphy, s. 142., turtanu działającego w ok. 780–752 p.n.e. (daty graniczne to daty jego eponimatów)R. Mattila, s.v. Šamši-ilu, [w:] PNA 3.2 (2011), s. 1226; A.K. Grayson, Assyrian Officials and Power in the Ninth and Eighth Centuries, s. 27.; pozwala to na datowanie okresu aktywności zawodowej Ninurta-bel-uṣura mniej więcej na I poł. VIII w. p.n.e. Założył również miasto Hadattu i wzniósł wspomniane posągi lwówRINAP 1, Tiglath-pileser Ill 2001, vv. 6–7, s. 163..

Przypisy

Bibliografia Albenda P., The Gateway and Portal Stone Reliefs from Arslan Tash, „Bulletin of the American Schools of Oriental Research” 271 (1988), s. 5–30. Baker H.D., s.v. Inūrta-bēlu-uṣur, [w:] The Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, vol. II.1 (H–K) [= PNA 2.1], ed. H.D. Baker, Helsinki 2000, s. 548. CHLI 1 = J.D. Hawkins, Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, vol. I (Inscriptions of the Iron Age), Berlin–New York 2000. COS IV = The Context of Scripture, ed. K.L. Younger Jr., vol. IV, Leiden–Boston 2017. Fales F.M., s.v. Til-Barsip, [w:] Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie [=RlA] 14 (2014), s. 34–37. Galter H.D., Die Torlöwen von Arslan Tash, „Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes” 97 (2007), s. 193–211. Grayson A.K., Assyrian Officials and Power in the Ninth and Eighth Centuries, „State Archives of Assyria. Bulletin” 7 (1993), s. 19–52. Hawkins J.D., The Hittite Name of Til Barsip: Evidence from a New Hieroglyphic Fragment from Tell Ahmar, „Anatolian Studies” 33 (1983), s. 131–136. Mattila R., s.v. Šamši-ilu, [w:] The Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, vol. III.2 (Š-Z) [= PNA 3.2], ed. H.D. Baker, Helsinki 2011, s. 1226. RGTC 7.1 = A.M. Bagg, Die Orts- und Gewässernamen der neuassyrischen Zeit, Teil 1: Die Levante, Wiesbaden 2007. RINAP 1 = The Royal Inscriptions of Tiglath-pileser III (744–727 BC), and Shalma-neser V (726–722 BC), Kings of Assyria, ed. H. Tadmor, S. Yamada, Winona Lake (Indiana) 2011. Röllig W., Aramäer und Assyrer. Die Schriftzeugnisse bis zum Ende des Assyrerreiches, [w:] Essays on Syria in the Iron Age, ed. G. Bunnens, Louvain–Paris–Sterling 2000, s. 177–186. Röllig W., Die Inschriften des Ninurta-bēlu-uṣur, Statthalters von Kār-salmānu-ašarēd. Teil I, [w:] Of God(s), Trees, Kings, and Scholars, ed. M. Luukko, S. Svärd, R. Mattila, Helsinki 2009, s. 265–278. Thureau-Dangin F., Arslan-Tash. v. 1: texte, Paris 1931. Younger K.L. Jr., Some of What’s New in Old Aramaic Epigraphy, „Near Eastern Archaeology” 70/3 (2007), s. 139–146.

Kategoria:Asyryjscy dostojnicy