Olingo skryty (Bassaricyon alleni) – gatunek małego, nadrzewnego ssaka, drapieżnego z rodziny szopowatych. Nie wyróżnia się podgatunków. Długość głowy i tułowia między 30 a 49 cm, ogona 35 do 53 cm, masa ciała pomiędzy 0,9 a 1,6 kg. Futro brązowe, grzbiet odcina się od jaśniejszego brzucha, na puchatym ogonie słabo widoczne pierścienie. Zamieszkuje wschodnie stoki Andów i w pobliskich nizinnych lasach. Wiedzie nocny, skryty, nadrzewny tryb życia. Gatunek poliestralny, ciąża trwa 74 dni, matka rodzi jedno młode. Żywi się głównie owocami, ale zjada też niewielką zdobycz.

Genetyka Diploidalna liczba chromosomów 2n = 38. Liczba fundamentalna wynosi 68.

Budowa thumb|left|Na rycinie z 1902 Wedle starych danych, sprzed wyodrębnienia dwóch podgatunków do oddzielnego gatunku, długość głowy i tułowia zwierzęcia wynosi pomiędzy 30 a 49 cm, czemu towarzyszy ogon długości od 35 do 53 cm, wedle nowszych danych średnio 390 ± 21 mm, z zakresem 335–424 mm. Ogon jest dłuższy u osobników żyjących wyżej. Całkowita długość ciała średnio wynosi 842 ± 50,6 mm z zakresem 705–985 mm. Masa ciała wynosi wedle starszych danych pomiędzy 0,9 a 1,6 kg, wedle nowszych 872 ± 169 g (750–1065 g). Długość ucha 34 ± 4,3 mm (zakres 25–39 mm). Podobne rozmiary ciała ma także olingo puszystoogonowy, może on być też większy. Bassaricyon medius z terenów na zachód od Andów jest wyraźnie mniejszy od olingo skrytego, czego nie można powiedzieć o podgatunku orinomus. Znacznie większy jest natomiast mylony niekiedy z olingo kinkażu, osiąga on bowiem do 76 cm długości i tułowia oraz może ważyć aż 4,5 kg – zwykle jest od olingo dwa razy cięższy, mimo że długość ciała może być podobna. Z kolei olingo górski jest mniejszy.

Pysk jest bardziej zaostrzony niż u kinkażu, zabarwiony na szaro. Nos jest czarny. Zęby policzkowe są większe niż u olingo górskiego, podobnie bullae auditivae.

Olingo skryty zabarwiony jest odcieniem garbowanego brązu. Grzbiet ostro odcina się od brzucha, jaśniejszego od niego, czego nie obserwuje się u kinkażu. Od innych olingo jest natomiast ciemniejszy. Najłatwiej pomylić go z B. medius, uważanym niegdyś za jego podgatunek, jednak allopatrycznym. Końce włosów porastających grzbiet olingo skrytego są jednak bardziej czarne niźli u B. medius. Ponadto ma on proporcjonalnie krótszy a szerszy pysk niż B. medius, jak również większe bullae auditivae. Długi ogon olingo skrytego zdobią słabo widoczne pierścienie. Cechuje się bardziej jednorodnym ubarwieniem niż rudawy ogon B. m. orinomus. Jest on też bardziej puchaty niż muskularny ogon kinkażu. Nie jest też chwytny, tylko kinkażu bowiem jako jedyny przedstawiciel swej rodziny i drapieżnych w ogóle ma chwyt na ogon. Niemniej ogon olingo może służyć utrzymaniu równowagi na drzewach. Innym oprócz kinkażu zwierzęciem, z którym można pomylić olingo, jest szopik dżunglowy, od którego jedne olingo skryty jest bardziej brązowy. Ponadto prążki na jego ogonie są znacznie słabiej widoczne. Słabiej prążkowany ogon odróżnia również olingo skrytego od olingo puszystoogonowego.

Systematyka thumb|left|Gatunki olingo wykazują drobne różnice w anatomii czaszki Olingo odkryte zostały późno, w latach 70. XIX wieku. Nowy gatunek ssaka opisał pod obecną nazwą brytyjski zoolog Oldfield Thomas w 1880 roku. Jako miejsce typowe podał on Sarayacu nad rzeką Bobonaza w górnym biegu rzeki Pastaza. Tereny te znajdują się w Ekwadorze. Holotyp, BMNH 80.5.6.37, obejmuje skórę i czaszkę dorosłej samicy.

Kolejni autorzy opisywali kolejne podgatunki, w sumie pięć. Wyróżniano później 3 podgatunki: B. a. alleni Thomas, 1880 (podgatunek nominatywny), B. a. medius Thomas, 1909, B. a. orinomus Goldman, 1912.

Niemniej wiedza o olingo pozostawała uboga, głównie z uwagi na niedługą historię badań i skryty tryb życia zwierzęcia, przekładające się na niewielką liczbę zebranych okazów. Do 2013 nie ukazał się żaden wyczerpujący przegląd rodzaju. Lukę tę uzupełnili Helgen i współpracownicy. Ich publikacja wydziela B. medius do odrębnego gatunku, do którego jako podgatunek włącza orinomus. Propozycję tę zaakceptowali inni autorzy i potwierdziły ją dalsze badania.

Zwierzę należy do rodzaju Bassaricyon, czyli olingo, wraz z kilkoma innymi gatunkami, takimi jak olingo puszystoogonowy czy olingo górski, a także opisany w 2013 Bassaricyon neblina. Odrębność rodzaju została dobrze potwierdzona. Należą one do rodziny szopowatych. Jej odrębność również została potwierdzona. Jej linia oddzieliła się około 21,4 miliona lat temu.

Autorzy opisu B. neblina wyróżniają prócz niego i olingo skrytego jeszcze 2 gatunki olingo. Wedle ich badań jako pierwsza oddzieliła się linia Bassaricyon neblina. Podział między olingo skrytym a Bassaricyon medius nastąpił 2,5–2,8 milionów lat temu, populacje rozdzielają Andy. Ich cytochrom b różni się w 6–7%.

Wedle badań mtDNA Willis i innych z 2025 olingo skryty był grupą siostrzaną kladu złożonego z olingo puszystoogonowego i olingo górskiego. Natomiast w badaniu opartym na cytochromie b z tej samej pracy okazał się parafiletyczny wobec uwzględnienia Bassaricyon beddardi, tworzył z nim klad będący grupą siostrzaną dla Bassaricyon medius.

Tryb życia thumb|left|Olingo skryty wiedzie nocny, skryty, nadrzewny tryb życia Aktywność swą olingo zaczyna z zachodem słońca, kończy ją o świcie, wiedzie bowiem nocny tryb życia. W dzień śpi w dziuplach drzew lub innych kryjówkach na drzewach.

Olingo skryty wiedzie nadrzewny tryb życia. Mając do przejścia pewien teren nieporosły drzewami, nie waha się jednak schodzić na ziemię. O podróżach olingo wiadomo niewiele. Wszystkie w zasadzie zebrane dane pochodzą od jednego samca, który przemieszczał się 4–5 km przez noc na obszarze 37 ha.

Nie wiadomo, jaki system społeczny mają olingo skryte. Prawdopodobnie są jednak bardziej samotne od kinkażu, które potrafią występować w niewielkich grupach z dwoma samcami i samicą. W niewoli zaobserwowano olingo skryte znaczące teren i wydające odgłosy. Pracownicy terenowi opisywali je jako (transkrypcja angielska) wer-toll, wake-up i whey-chuck.

Cykl życiowy Rozród olingo skrytego poznany został dzięki osobnikom trzymanym w niewoli. Wiadomo dzięki temu, że jest to gatunek poliestryczny, a jego cykl miesięczny trwa 24 dni. Samiec zbliża się do samicy przez trzy kolejne noce i współżyje z nią w czasie do 68 minut. Dzięki temu zachodzi ona w ciążę trwającą około 74 dni, po której na świat przychodzi pojedynczy noworodek. Pojedynczy noworodek charakterystyczny jest dla nadrzewnych szopowatych, nie tylko olingo, ale też kinkażu, podczas gdy szopowate naziemne, takie jak ostronosy, wydają na świat liczniejsze młode, niekiedy nawet cztery. Młode olingo skrytego po trzech tygodniach staje na nogi, natomiast po 10 tygodniach już chodzi. Po 7 tygodniach zaczyna jeść samodzielnie. Na drzewa zaczyna wspinać się po 3 do 5 miesiącach. Pokolenie trwa 8,2 roku.

Rozmieszczenie geograficzne Olingo skryty zamieszkuje Amerykę Południową i jest to jedyny gatunek swego rodzaju spotykany na wschód od Andów. Zamieszkuje na wschodnich stokach Andów i w pobliskich nizinnych lasach, sięgając zachodu Brazylii, aczkolwiek pierwsze okazy z Brazylii pozyskano dopiero w 2010. IUCN wymienia następujące państwa: Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gujana, Kolumbia, Peru, Wenezuela. Zwierzę żyje na wysokości od poziomu morza do 2000 m, zazwyczaj jednak poniżej 1000 m, wyżej, między 1100 a 2000 m nad poziomem morza, w Peru i Ekwadorze. W efekcie ma największy zasięg ze wszystkich olingo.

Ekologia thumb|left|Olingo skryty wiedzie nocny tryb życia w lasach. Zdjęcia z pracy Helgena i innych z 2013 Gatunek zależy od lasów. Siedliskiem olingo skrytego są wilgotne lasy tropikalne. Sięga on co prawda wysokości 1800 m nad poziomem morza, jednak zwykle przebywa poniżej 1500 m nad poziomem morza. Różni się tym samym od olingo górskiego zasiedlającego zwykle tereny powyżej 1500 m nad poziomem morza.

Olingo są owocożercami. Zdarza się im też przyjąć pokarm zwierzęcy, jednak nie jest pewne, w jakim stopniu się nim pożywiają. Badania terenowe opisują jedynie olingo zjadające owoce i kwiaty. Wszystkie informacje dotyczące zjadania mięsa przez olingo pochodzą z niewoli. Niemniej budowa zębów zwierzęcia wskazuje na konsumpcję drobnej zdobyczy, jak owady, których konsumpcję zaobserwowano po raz pierwszy w 2023. Prócz nich zjada też małe gryzonie, jaszczurki i ptasie jaja. W przeciwieństwie do pozostałych gatunków olingo zdaje się należeć w swoim ekosystemie do drapieżników szczytowych.

Olingo skryty często żywi się tym samym pokarmem owocowym, co kinkażu. Większy kinkażu potrafi przegonić mniejsze olingo.

Zagrożenia i ochrona IUCN uznaje olingo skrytego za gatunek najmniejszej troski. Jedyną ocenę (po wyodrębnieniu B. medius do odrębnego gatunku) opublikowano w 2016. Uzasadniono ją szerokim zasięgiem występowania, obejmującym liczne tereny objęte ochroną. IUCN zaznacza jednak, że gatunek poznany został słabo.

Całkowita liczebność gatunku obniża się. Został on poznany słabo, a relacje od miejscowej ludności nie są wiarygodne, jako że mylą go z kinkażu. Spotyka się go rzadko. Wiadomo jednak, że wymaga obecności lasów, a lasy na terenie jego występowania są niszczone. Ulegają coraz większej fragmentacji, powstają kolejne osady ludzkie. Natomiast rzadko poluje się na olingo. Nie ma informacji odnośnie handlu i wykorzystania gatunku. Prawdopodobnie zasiedla liczne tereny chronione, jako że ma szeroki zasięg występowania, nie ma jednak na ten temat bliższych danych.

Przypisy 1. Lowland Olingo, s. 525, w:

2. Northern Olingo, s. 525, w: 3. Andean Olingo, s. 525, w: 9. Kinkajou, s. 528–529, w:

Nazwa polska za:

Kategoria:Szopowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1880 roku Kategoria:Taksony opisane przez Oldfielda Thomasa