Michał Stefan Bokalski ps. Maciek (ur. 29 września 1900 w Ostrowach Górniczych, zm. 7 czerwca 1966 w Katowicach) – pułkownik dyplomowany pilot obserwator Polskich Sił Powietrznych, komendant Wyższej Szkoły Lotniczej i Centrum Wyszkolenia Ziemnego, zastępca dowódcy Brygady Bombowej, dyrektor nauk Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania.

Życiorys Urodził się w rodzinie Karola Bokalskiego, inżyniera górniczego Warszawskiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych, zawiadowcy kopalni „Kazimierz” oraz Anny ze Strużyńskich. Był najmłodszy z czworga rodzeństwa, jego bratem był Karol Krzysztof (1894–1967), pułkownik dyplomowany kawalerii. W wieku niecałych dwóch lat stracił ojca, który został zamordowany w drodze do pracy.

Uczył się w Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupców w Będzinie. Podczas nauki przystąpił do patriotycznego Dąbrowskiego Kółka Wycieczkowego, a w 1912 wstąpił do I Drużyny Skautowej im. Dionizego Czachowskiego w Dąbrowie Górniczej. Był członkiem IV plutonu w Ząbkowicach.

W maju 1915 zgłosił się ochotniczo do Legionów Polskich, trafił do formującego się 4 Pułku Piechoty III Brygady. Po kilku miesiącach został jednak zwolniony ze służby ze względu na wiek oraz stan zdrowia i powrócił do szkoły. Od września 1915 do października 1918 pełnił funkcję zastępcy komendanta organizacji lokalnej Polskiej Organizacji Wojskowej w Okręgu Zagłębia Dąbrowskiego pod pseudonimem „Maciek”.

Służba wojskowa w II Rzeczpospolitej W listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego i został przydzielony do 7 Pułku Ułanów. Brał udział w walkach z Rosją bolszewicką na froncie litewsko-białoruskim. 17 kwietnia 1919 został ciężko ranny w okolicach Lidy i do sierpnia leczył się w szpitalu. Po rekonwalescencji został przydzielony do Szkoły Podchorążych Piechoty (SPPiech) w Warszawie, klasy 18Szkoła Podchorążych Piechoty: Księga Pamiątkowa 1830-29.XI-1930: szkice z dziejów piechoty polskiej, Ostrów-Komorowo 1930, s. 446.. Po ukończeniu SPPiech, 25 lutego 1920 został mianowany podporucznikiem z przydziałem do 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej i odkomenderowaniem na kurs do Centralnej Szkoły Karabinów Maszynowych w Ostrowi Mazowieckiej. Po ukończeniu kursu pozostał w Szkole jako instruktorMSWojsk, Dziennik Personalny R. 1 nr 9 (13/03/1920), s. 198..

W 1921 został skierowany jako uczeń do Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych (OSOL) w Toruniu. Po pomyślnym ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu obserwatora został przydzielony do 2 Pułku Lotniczego w KrakowieMSWojsk, Dziennik Personalny R. 3 nr 5 (11/03/1922), s. 220.MSWojsk, Dziennik Personalny R. 3 nr 35 (26/09/1922), s. 742.. Pełnił w nim funkcję dowódcy oddziału sztabowego oraz obserwatora w eskadrze. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznikaMSWojsk, Lista starszeństwa oficerów zawodowych, Warszawa 1922, s. 249..

W latach 1922–1924 służył w OSOL na stanowisku instruktora strzelania. Został wówczas ewidencyjnie przeniesiony do 3 Pułku LotniczegoMSWojsk, Dziennik Personalny R. 3 nr 57 (20/12/1922), s. 928.. W 1924 został odkomenderowany do Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy na kurs pilotażuMSWojsk, Dziennik Personalny R. 5 nr 12 (12/02/1924), s. 61.. Po ukończeniu kursu i zdobyciu tytułu pilota (nr odznaki 683)MSWojsk, Dziennik Personalny R. 5 nr 119 (07/11/1924), s. 661. został przydzielony do Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu na stanowisko instruktora broniMSWojsk, Dziennik Personalny R. 5 nr 111 (19/10/1924), s. 621.MSWojsk, Dziennik Personalny R. 5 nr 118 (05/11/1924), s. 660., przy czym w okresie od 5 stycznia do 20 lutego 1925 był odkomenderowany do Niższej Szkoły Pilotów na stanowisko wykładowcyMSWojsk, Dziennik Personalny R. 6 nr 11 (30/01/1925), s. 48..

W 1925 odbył staż w Szkole Strzelania i Bombardowania w Cazaux we Francji i w czerwcu tego roku został referentem uzbrojenia w Wojskowej Centrali Badań Lotniczych w Centralnych Zakładach Lotniczych. Wraz z powstaniem Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa został do niego przeniesiony i objął stanowisko kierownika stacji doświadczalnej uzbrojeniaMSWojsk, Dziennik Personalny R. 6 nr 68 (27/06/1925), s. 347.MSWojsk, Dziennik Personalny R. 7 nr 34 (25/08/1926), s. 279.. 3 maja 1926 został awansowany na stopień kapitanaMSWojsk, Dziennik Personalny R. 7 nr 18 (03/05/1926), s. 132..

W 1928 wstąpił do Aeroklubu Rzeczpospolitej PolskiejLot Polski: organ Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej, R. 6 (1928), nr 3 (54), s. 477., który przyznał mu Międzynarodowy Dyplom Pilota w kategorii CLot Polski: organ Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej, R. 6 (1928), nr 12 (63), s. 837..

Od lipca 1929 sprawował funkcję dyrektora nauk w Lotniczej Szkole Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu. Od listopada 1930 przebywał na 4-miesięcznym kursie dowódców eskadr w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa (CWOL) w Dęblinie. Po jego ukończeniu został przeniesiony do 2 Pułku Lotniczego w Krakowie, gdzie zajął stanowisko dowódcy Eskadry Szkolnej, a potem Dywizjonu Szkolnego i w styczniu 1932 21 Eskadry Liniowej. W listopadzie 1933 ponownie odbył kurs dowódców eskadr w CWOL i w lutym 1934 został przeniesiony do 1 Pułku Lotniczego w Warszawie, na stanowisko dowódcy II Dywizjonu Bombowego. 27 czerwca 1935 został awansowany na stopień majoraMSWojsk, Dziennik Personalny R. 16 nr 9 (28/06/1935), s. 71..

16 maja 1935 pełnił wartę honorową przy trumnie Józefa Piłsudskiego w katedrze św. Jana w WarszawiePrzegląd Lotniczy: organ lotnictwa wojskowego R.8, nr 6 (czerwiec 1935), s. 244..

Od października 1936 pracował w Wyższej Szkole Lotniczej w charakterze wykładowcy taktyki lotnictwa bombowego i później kierownika katedry lotnictwa bombowego. W latach 1938–1939 jednocześnie ukończył III kurs w tej szkole, a we wrześniu 1938 odbył staż w lotnictwie rumuńskim. 19 marca 1939 został awansowany na stopień podpułkownika.

II wojna światowa 31 sierpnia 1939 objął stanowisko zastępcy dowódcy Brygady Bombowej i wraz z wysuniętym rzutem sztabu Brygady stacjonował na lotnisku w Dęblinie. Po wybuchu II wojny światowej koordynował akcje bojowe jednostek Brygady Bombowej. Po zbombardowaniu lotniska w Dęblinie przez Niemców sztab przeniósł się do Końskowoli w nocy z 2 na 3 września. Później dostał rozkaz powrotu do Warszawy, a 8 września – ze względu na przerwanie łączności – udał się osobiście do Podlodowa, by przekazać rozkazy XV Dywizjonowi. Dokonał również przeglądu jednostki, po czym zameldował przełożonym o przemęczeniu personelu i złym stanie technicznym sprzętu. 9 września wraz ze sztabem ewakuował się na wschód, kolejno do Brześcia, Włodzimierza Wołyńskiego, Brodów i Horodenki.

Po agresji sowieckiej na Polskę ewakuował się do Rumunii i potem do Budapesztu, gdzie koordynował ewakuację lotników przez Węgry do Francji. Później sam przedostał się do Francji i pracował w Sztabie Inspektoratu Lotnictwa w Paryżu. W styczniu 1940 został wysłany do Wielkiej Brytanii, gdzie został kierownikiem wyszkolenia w Centrum Lotnictwa Polskiego w Eastchurch, a w czerwcu 1940 komendantem Centrum Wyszkolenia Ziemnego w Blackpool. Za pracę szkoleniową i wkład w budowę polskich dywizjonów lotniczych w Wielkiej Brytanii został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Imperium BrytyjskiegoInstytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie: A.11.E/3, s. 159..

W październiku 1941 został oficerem łącznikowym przy brytyjskim Dowództwie Wyszkolenia w Powietrzu (Flying Training Command). W kwietniu 1943 został komendantem Wyższej Szkoły Lotniczej, którą dowodził do stycznia 1944, po czym na własną prośbę przeszedł kurs pilotażu RAF i od listopada 1944 do kwietnia 1945 latał bojowo jako pilot w Dywizjonie 301. W jednostce tej odbył 14 lotów operacyjnych o łącznym czasie trwania 105 godzin. 1 września 1943 został awansowany na stopień pułkownika.

Od kwietnia 1945 był zastępcą szefa sztabu Naczelnego Wodza do spraw lotnictwa, od listopada oficerem łącznikowym Dowództwa Polskich Sił Powietrznych w Sztabie Głównym w Londynie.

W Polsce Ludowej 10 czerwca 1948 powrócił do Polski i zamieszkał w Katowicach. Pracował kolejno: od września 1948 do marca 1949 w Przedsiębiorstwie Mechanizacji Budowy i Sprzętu Budowlanego w Gliwicach jako kierownik administracyjno-finansowy, od kwietnia 1949 do kwietnia 1950 w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego nr 10 w Chorzowie-Batorym jako kierownik bazy gospodarczej, od maja 1950 w Zakładzie Budowy Kolei Piaskowej Chorzów-Batory jako kierownik administracyjny bazy, a potem w Centrali Sprzętu i Transportu Chorzów-Batory oraz w Zakładzie Robót Budowlanych „Wschód” Chorzów-Batory i od marca 1951 w szopienickim Zjednoczeniu Instalacji Przemysłowych jako samodzielny referent produkcji pomocniczej.

Zmarł 7 czerwca 1966 w Katowicach, został pochowany na cmentarzu parafialnym w Dąbrowie Górniczej-GołonoguNiebieskaeskadra.pl: Michał Bokalski dostęp [2025-08-17].

Życie prywatne Ożenił się ze Stefanią Prize. Nie miał dzieci.

Według Andrzeja Lorenca, autora książek o Ząbkowicach, Bokalski miał w zwyczaju przylatywać do Ząbkowic samolotem, zataczać kręgi nad willą „Basiula”, należącą do swojej matki i zrzucać z pokładu wiązanki kwiatówAndrzej Lorenc Ząbkowice, tom II, 2020, s. 146..

Publikacje Uwagi o prowadzeniu strzeleckiego wyszkolenia lotnika, Poznań 1925. Bomby i rakiety lotnicze, Warszawa 1928. Lekki karabin maszynowy Vickers wz. F (obserwatorski), Warszawa 1928. Lekki karabin maszynowy Lewis: ryciny, Warszawa 1928. Problem bombardowania lotniczego, Warszawa 1938.

Awanse oficerskie podporucznik – 1920 porucznik – 1922 kapitan – 1926 major – 1935 podpułkownik – 1939 pułkownik – 1943

Odznaczenia Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości. Srebrny Krzyż Zasługi Medal Lotniczy (czterokrotnie) Medal za Ratowanie Ginących Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Srebrny Medal za Długoletnią Służbę Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Odznaka Obserwatora Polowa Odznaka Pilota Odznaka za Rany i Kontuzje Odznaka pamiątkowa Wyższej Szkoły Lotniczej Krzyż LegionowyDąbrowa Górnicza - znane postacie, Michał Bokalski dostęp [2025-08-17]. Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji WojskowejDąbrowa Górnicza - znane postacie, Michał Bokalski dostęp [2025-08-17]. Czechosłowacka odznaka pilota (Czechosłowacja)Dziennik Personalny R. 8 nr 19 (22/07/1927), s. 226. Krzyż Oficerski Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania) Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda Italii (Wielka Brytania) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Album ze zdjęciami M. Bokalskiego

Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Polscy piloci bombowi Kategoria:Podpułkownicy lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1966 Kategoria:Wojskowi związani z Katowicami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Lotniczym (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem za Ratowanie Ginących Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Obserwatora Kategoria:Odznaczeni Polową Odznaką Pilota Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą Italii Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945