Reakcja Blanca, chlorometylowanie Blanca – reakcja pierścieni aromatycznych, formaldehydu i chlorowodoru prowadząca do podstawienia atomu wodoru w pierścieniu grupą (na zasadzie substytucji elektrofilowej). Jest zazwyczaj katalizowana chlorkiem cynku () lub innymi kwasami Lewisa.
class=skin-invert-image|bezramki|300px
Reakcja została opisana po raz pierwszy w 1898 r. przez włoskich chemików G. Grassiego i C. Masselliego, a później zbadana dokładniej przez , od nazwiska którego przyjęła swoją nazwę.
Mechanizm reakcji wiąże się z atomem tlenu formaldehydu, przez co na atomie węgla w grupie karbonylowej wykształca się ładunek dodatni, zwiększając jego elektrofilowość. Następnie jest on atakowany przez elektrony π pierścienia aromatycznego z wytworzeniem chlorocynkowej pochodnej alkoholu benzylowego, która ulega substytucji do docelowego związku:
class=skin-invert-image|bezramki|560px
W alternatywnym mechanizmie formaldehyd ulega protonowaniu, co także ułatwia atak związku aromatycznego na węgiel karbonylowy. Ostatni etap w tym ujęciu to substytucja nukleofilowa (SN1 lub SN2), w której jon chlorkowy podstawia protonowaną grupę hydroksylową:
class=skin-invert-image|bezramki|525px
Rolą kwasu Lewisa jest ułatwienie protonowania aldehydu:
Wadą reakcji Blanca jest powstawanie silnie karcynogennego .
Inne możliwe elektrofile, które mogą brać udział w tej reakcji to między innymi kation (chlorometylo)oksoniowy () lub , które mogą się tworzyć przy udziale chlorku cynku.
Reagenty które są zdezaktywowane i niechętnie biorą udział w reakcji Friedla-Craftsa(np. acetofenon lub nitrobenzen), nie będą chętnie brały również udziału w reakcji chlorometylowania (ponieważ pierścienie aromatyczne są wtedy uboższe w elektrony). Dezaktywowane substraty lepiej reagują w zmodyfikowanej reakcji chlorometylowania, z użyciem eteru metylowo-chlorometylowego i w obecności 60% kwasu siarkowego. Z kolei, silnie aktywowane substraty (np. fenole) będą dalej reagować przez reakcję Frielda-Craftsa i wydajność całego procesu może być niska. Często obserwowany produkt uboczny to diarylometan, zwłaszcza gdy reakcję prowadzi się przy dużym stężeniu HCl. Ostatni etap reakcji ma wówczas charakter SN1:
class=skin-invert-image|bezramki|420px
Jeżeli do reakcji zastosuje się inny halogenowodór, można przeprowadzić analogiczne fluorometylowanie, bromometylowanie lub jodometylowanie.
Uwagi
Przypisy
Blanca Kategoria:Reakcje substytucji Kategoria:Reakcje sprzęgania węgiel-węgiel