Mrzonka pierzak, mrzonka piórkowąs (Colotois pennaria) – gatunek motyla z rodziny miernikowcowatych i podrodziny . Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną oraz zachodnią i dalekowschodnią część palearktycznej Azji. Gąsienice żerują na rozmaitych drzewach i krzewach liściastych. Postacie dorosłe latają jesienią. Aktywne są nocą.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1761 roku przez Karola Linneusza pod nazwą Phalaena pennaria. W 1823 roku Jacob Hübner umieścił go w nowym rodzaju Colotois. Stanowi dlań gatunek typowy.
Wyróżnia się w jego obrębie dwa lub trzy podgatunki (pierwszy z wymienionych synonimizowany bywa z nominatywnym):
Colotois pennaria paupera Hausmann, 1995 Colotois pennaria pennaria (Linnaeus, 1761) Colotois pennaria ussuriensis Bang-Haas, 1927
Morfologia Owad dorosły thumb|left|Pierzaste czułki samca thumb|left|Imago o ciemnym tle przednich skrzydeł thumb|left|Imago o bardzo jasnym tle skrzydeł Motyl osiągający od 40 do 48 mm rozpiętości skrzydeł.
Głowa ma czoło porośnięte odstającymi łuskami. Głaszczki gęsto od spodu pokrywają włoski o długości co najmniej równej długości całego głaszczka. U samicy czułki są nitkowate, u samca zaś mocno pierzaste.
Tułów jest mocno owłosiony. Obie pary skrzydeł mają nieco faliste krawędzie zewnętrzne. U samicy skrzydła są znacznie węższe niż u samca. Przednie skrzydło ma od 23 do 25 mm długości i pozbawione jest dołka nasadowego. Jego tło może być kremowe, beżowe, żółtobrunatne, rdzawe, popielatoszare, czerwonobrunatne czy czarniawoszare. Na tle tym występują dwie cienkie, ciemnobrunatne przepaski obrzeżające pole środkowe, mała, biała plamka w czarnej obwódce leżąca w polu zewnętrznym trochę poniżej wierzchołka skrzydła oraz drobna, z wyjątkiem form ciemnych wyraźna, ciemna plamka środkowa. Tylne skrzydło ma tło bledsze, a nim przepaskę poprzeczną i ciemną, drobną plamkę środkową, które mogą być wyraźne lub słabo widoczne. Strzępiny obu par są ciemne z jasnym plamkowaniem.
Genitalia samca cechują się asymetrycznym i nieco rozdwojonym unkusem, słabo wyodrębnionymi od walw kostami i dużym polem krótkich kolców na sakulusie. Mocno wcięte łożysko edeagusa ma dwa bardzo długie i cienkie wyrostki po bokach, a sam edeagus jest zgięty i wyposażony w dwa lub trzy ciernie.
Larwa Gąsienice dorastają do 50 mm i wykazują mimikrę względem gałązek. Ubarwienie mają głównie szare, brązowe lub rudobrązowe, przy czym głowa jest czerwona lub czerwonawobrązowa ze słabo zaznaczonym wzorem, a dwunasty, przedostatni segment odwłoka zaopatrzony jest w dwie czerwone brodawki. Ponadto zwykle za głową obecne są żółtawe plamki. Ciało wydaje się być nagie, aczkolwiek posiada słabe owłosienie.
Biologia i ekologia thumb|Imago zamaskowane w środowisku naturalnym thumb|Imago na liściu Owad dość wszędobylski, zasiedlający lasy liściaste i mieszane, zarośla, parki, ogrody, sady i nasadzenia przydrożne.
Postacie dorosłe pojawiają się w drugiej połowie września lub w październiku i latają do końca listopada lub grudnia. Aktywne są nocą i bywa, że przylatują do sztucznych źródeł światła. Jaja składane są jesienią w grupkach na gałęziach roślin żywicielskich. Gąsienice lęgną się wiosną. Żerują od końca kwietnia lub maja do lipca. Przepoczwarczenie ma miejsce w glebie.
Gąsienice są polifagiczne i żerują na różnych drzewach i krzewach liściastych. Wśród ich roślin pokarmowych wymieniane są: brzozy (w tym: brodawkowata, omszona i szerokolistna), buki (w tym karbowany i buk zwyczajny), dęby (w tym: bezszypułkowy, mongolski, portugalski, ostrolistny, szypułkowy, węgierski i Q. pyrenaica), derenie (w tym biały i właściwy), głogi (w tym: dwuszyjkowy, jednoszyjkowy, miękkawy i włoski), grab pospolity, grusze (w tym oliwnikowa, pospolita i ussuryjska), jabłonie (w tym domowa, dzika i niska), jarząb pospolity, jesiony (w tym japoński, koreański i wyniosły), kaliny, kasztan japoński, klony (w tym jawor, polny i zwyczajny), lespedeza dwubarwna, leszczyna pospolita, ligustr pospolity, lilak pospolity, lipy, malina właściwa, orzech włoski, pistacje (w tym kleista i terpentynowa), róże (w tym dzika, pomarszczona i sina), śliwy (w tym czeremcha zwyczajna, czereśnia, śliwa domowa, tarnina i P. maackii), topole (w tym: czarna, osika i Maksymowicza), wiązy (w tym: górski i pospolity), wierzby (w tym biała i iwa), wiciokrzewy (w tym: przewiercień i suchodrzew).
Rozprzestrzenienie Gatunek palearktyczny.
Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, San Marino, Malty, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Kosowa, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. Poza Europą podawany jest z Maroka, Algierii, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, anatolijskiej części Turcji, Turkmenistanu i Iranu. Wyróżniany jedynie przez część badaczy C. p. paupera jest endemitem Cypru.
Azjatycki C. p. ussuriensis podawany jest z Dalekiego Wschodu Rosji z Sachalinem włącznie, Korei i Japonii.
Przypisy
Kategoria:Miernikowcowate Kategoria:Motyle Afryki Kategoria:Motyle Azji Kategoria:Motyle Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1761 roku