Pawilon nad Źródłami w Iwoniczu-Zdroju – zabytkowy budynek uzdrowiskowy zlokalizowany w centrum Iwonicza-Zdroju, przy placu Karola i Józefa, obok Pawilonu źródła "Józef" i pijalni wód mineralnych z łazienkami, w dolinie Iwoniczanki, na stoku Łysówki. Do rejestru zabytków wpisany został 30 czerwca 1973 (numer A-730).
Historia lewo|mały|230x230px|Widok sprzed remontu w 2011 W latach 30. XIX wieku uzdrowiskiem Iwonicz zarządzał Józef Bonawentura Załuski, zastępując w tych czynnościach naczelnika wojsk litewskich podczas powstania listopadowego, Karola Załuskiego, który został skazany przez Rosjan na karę śmierci i musiał uchodzić na emigrację. W 1835 zlecił on doktorowi Teodorowi Torosiewiczowi przeprowadzenie analiz lokalnych wód, która wypadła bardzo korzystnie. W 1837 odbudował źródła nr I i II, ujmując je w drewnianą cembrowinę. Nad nią wzniósł klasycystyczny pawilon mający formę ośmiobocznej gloriety. W 1862, po analizach fizykochemicznych tutejszych wód przeprowadzonych w 1860 przez chemika Adolfa Aleksandrowicza i doktora Teofila Żebrowskiego, biorąc pod uwagę wskazówki prof. Józefa Dietla, projekt nowej regulacji wykonał inżynier Jacek Matusiński. Zdroje obudowano ciosami piaskowcowymi z granitowym gzymsem. Źródła uzyskały wówczas swoje nazwy, upamiętniające właścicieli i założycieli uzdrowiska: nr I – "Karol", nr II – "Amelia", a nr III – "Józef". Pawilon nad Źródłami (glorieta) remontowany był w 2011, kiedy to uzyskał pokrycie dachowe z blachy miedzianej w miejsce ocynkowanej.
Architektura
Ośmioboczny, klasycystyczny pawilon wzniesiony jest ze sztucznego kamienia oraz drewna i przykryty ośmiospadowym dachem drewnianym (strop zasłaniający więźbę dachową, z plafonem i lampą w środku). Całość pomalowana jest na biało. Dach, wsparty na drewnianych kolumnach, pokryto blachą miedzianą (łuska), a w centrum umieszczono iglicę. Kolumny mają doryckie kapitele ułożone poprzecznie do naroży belkowania. Belkowanie z architrawem nie posiada żadnych dekoracji, a nad nim znajduje się fryz z tryglifem (pod każdym tryglifem regula z guttami). Wewnątrz pawilonu stoją dwie studzienki z granitowymi gzymsami. Budynek jest jednokondygnacyjny, otwarty i dostępny dla wszystkich przez całą dobę. Posadzkę wyłożono kostką polbrukową. Przypisy
Kategoria:Obiekty budowlane w Iwoniczu-Zdroju Kategoria:Architektura klasycystyczna w województwie podkarpackim Kategoria:Zabytki nieruchome w Iwoniczu-Zdroju