Bitwa pod Hartmannswillerkopf () – seria starć zbrojnych stoczonych na froncie zachodnim I wojny światowej o kontrolę nad szczytem Hartmannswillerkopf w Alzacji w latach 1914–1916. Szczyt jest piramidalną, skalistą granią w Wogezach, położoną ok. 5 km na północ od Thann, wznoszącą się na wysokość 956 m i górującą nad Równiną Alzacką, doliną Renu i Schwarzwaldem w Niemczech. Hartmanswillerkopf został zdobyty przez armię francuską podczas bitwy pod Miluzą (7–10 i 14–26 sierpnia 1914). Z tego punktu obserwacyjnego można było zobaczyć Miluzę i linię kolejową Miluza – Colmar, a jednocześnie francuska linia kolejowa z Thann do Cernay i Belfort po drugiej stronie była osłonięta przez górę.

Dwie francuskie inwazje i zdobycie Miluzy przez francuski VII Korpus (gen. Louis Bonneau), a następnie Armię Alzacji (gen. Paul Pau), zostały odparte przez niemiecką 7 Armię (gen. Josias von Heeringen). Obie strony ograniczyły wówczas swoje siły w Alzacji, aby wzmocnić armie walczące na ważniejszych odcinkach nad Marną, Aisne i dalej na północ. Przez resztę 1914 i cały 1915 rok obie strony podejmowały sporadyczne próby zdobycia Hartmanswillerkopf. Operacje te były bardzo kosztowne i ostatecznie, po kolejnym okresie ataków i kontrataków, który trwał do początku 1916 roku, obie strony zaakceptowały impas w tym miejscu, z dość stabilną linią frontu wzdłuż zachodnich zboczy góry, która utrzymywała się niezmieniona aż do jesieni 1918 roku.

Tło

Po wypowiedzeniu wojny Francji przez Niemcy doszło do kilku potyczek granicznych; po 5 sierpnia, wraz z nasileniem się francuskich ataków na Alzację, wysłano więcej niemieckich patroli. Wojska francuskie posuwały się z Gérardmer do przełęczy Col de la Schlucht, gdzie Niemcy wycofali się i wysadzili tunel. Francuski VII Korpus (gen. Louis Bonneau), składający się z 14. i 41 Dywizji, posuwał się z Belfort do Miluzy i Colmaru, 35 km na północny wschód. Korpus miał trudności z zaopatrzeniem, ale zdobył przygraniczne miasto Altkirch, 15 km na południe od Miluzy, szarżą na bagnety. 8 sierpnia Bonneau ostrożnie kontynuował natarcie i zajął Miluzę, wkrótce po odejściu jej obrońców. Wczesnym rankiem 9 sierpnia elementy XIV i XV Korpusu niemieckiej 7 Armii przybyły ze Strasburga i przeprowadziły kontratak pod Cernay; Miluza została odbita przez wojska niemieckie 10 sierpnia, a Bonneau wycofał się w kierunku Belfort.

thumb|Zdobycie Miluzy przez Francuzów, 8 sierpnia 1914 Gen. Paul Pau objął dowództwo nad nowo utworzoną Armią Alzacji, która miała ponownie zaatakować Alzację 14 sierpnia, w ramach szerszej ofensywy 1. i 2 Armii na Lotaryngię. Armia Alzacji rozpoczęła nową ofensywę przeciwko czterem niemieckim brygadom Landwehry, które prowadziły działania opóźniające, gdy Francuzi nacierali z Belfort. Dwie dywizje po prawej stronie przechodziły przez Dannemarie u szczytu doliny rzeki Ill. Na lewym skrzydle nacierały dwie dywizje z kilkoma batalionami strzelców, które wkroczyły do doliny Fecht 12 sierpnia. Wieczorem 14 sierpnia zdobyto Thann, a najbardziej wysunięte oddziały francuskie dotarły do zachodnich obrzeży miasta do 16 sierpnia. 18 sierpnia VII Korpus zaatakował Miluzę i zdobył Altkirch na południowo-wschodniej flance. Do wieczora 19 sierpnia Francuzi zajęli miasto, biorąc 3000 jeńców, zdobywając 24 działa i znaczną ilość sprzętu. Po zdobyciu mostów na Renie i dolin prowadzących na równinę, Francuzi przejęli kontrolę nad Górną Alzacją, ale 26 sierpnia wycofali się z Miluzy na bardziej obronną linię w pobliżu Altkirch, aby zapewnić posiłki armiom francuskim walczącym na podejściu do Paryża.

Preludium Armia Alzacji została rozwiązana 26 sierpnia, a wiele jej jednostek rozdzielono między pozostałe armie francuskie. We wrześniu 1914 roku niemiecka 7 Armia została przeniesiona nad Aisne i pozostawiła trzy brygady Landwehry w Oberelsaß (Górna Alzacja). 19 września 1914 roku Armee-Gruppe-Gaede („grupa armijna” była improwizowanym zgrupowaniem wojskowym większym niż korpus, a mniejszą niż armia, podporządkowaną dowództwu armii) nazwaną na cześć jej dowódcy, generała piechoty Hansa Gaede (byłego szefa sztabu XIV Korpusu), a 30 stycznia 1915 roku przemianowaną na Armee-Abteilung Gaede (Oddział Armijny Gaede).

Bitwa thumb|Artystyczne przedstawienie walk na Hartmannswillerkopf thumb|Msza polowa na Hartmannswillerkopf 1914–1915 W Boże Narodzenie, 25 grudnia 1914 roku, francuska 66 Dywizja i batalion strzelców alpejskich zaatakowały w głębokim śniegu przez las, aby wzmocnić pozycję Francuzów na szczycie Hartmannswillerkopf. Francuski atak zakończył się sukcesem, ale niemieccy obrońcy zostali odparci tylko na niewielką odległość. Dywizja Fuchs z Armee-Abteilung Gaede atakowała na linii od Hartmannswillerkopf do ruin Herrengluh, Wolfskopf i Amselkopf w gęstej mgle od 18 do 21 stycznia 1915 roku i zdołała otoczyć francuskie pozycje, odbijając szczyt Hartmannswillerkopf i Hirzstein na południu. Francuski kontratak został odparty. Główny niemiecki atak 30 stycznia w pobliżu Wattwiller poczynił wczesne postępy, lecz następnie utknął na francuskiej obronie. Francuskie ataki przeciwko Dywizji Fuchs od 19 do 27 lutego zostały odparte, lecz francuski atak 26 lutego doprowadził do zdobycia ok. 100 metrów terenu. 5 marca Francuzi zdobyli bunkier, a niemiecki kontratak siłami dwóch pułków został odparty.

152 Pułk Piechoty przybył, aby wzmocnić Strzelców Alpejskich; po czterogodzinnym przygotowaniu artyleryjskim piechota i strzelcy zdobyli dwie linie okopów i wzięli 250 jeńców, ale nie udało im się przebić nowych niemieckich linii obronnych w pobliżu szczytu. Francuzi ponownie zaatakowali 17 i od 23 marca do 6 kwietnia; 26 marca, po ostrzale przygotowawczym, 152 Pułk zdobył szczyt Hartmannswillerkopf w 10 minut, biorąc 400 jeńców i stwierdzając, że teren został zupełnie ogołocony z drzew w wyniku wymiany ognia artyleryjskiego. Niemcy zawiesili ofensywę pod Wattwiller i Steinbach, aby skoncentrować wszystkie rezerwy w rejonie Hartmannswillerkopf, lecz 17 marca szef sztabu armii niemieckiej, gen. Erich von Falkenhayn, nakazał przerwanie działań ofensywnych w Alzacji. Sukces Francuzów umożliwił obserwatorom artyleryjskim skierowanie dział na linię kolejową Colmar – Miluza. Lokalne niemieckie ataki 25 kwietnia odbiły szczyt, lecz Francuzi odbili go następnego dnia; 152 Pułk stracił 825 żołnierzy.

1915–1916 thumb|Ciężki moździerz 370 mm Model 1914 Filloux w czasie prowadzenia ognia W grudniu 1915 roku gen. Augustin Dubail dowodzący Wschodnią Grupą Armii zaplanował większą operację mającą na celu umocnienie francuskiej pozycji w regionie poprzez ponowne zdobycie Miluzy. Atak na Hartmannswillerkopf, przeprowadzony przez 66 Dywizję (gen. Marcel Serret), która walczyła w tym rejonie przez cały rok, miał być preludium do większego ataku. Dywizja otrzymała dodatkowe 250 dział, w tym dwa superciężkie moździerze 370 mm Model 1914 Filloux, co oznaczało średnio jedno działo na 13 metrów niemieckiego frontu. Po kilku przesunięciach w czasie, francuskie bombardowanie rozpoczęło się 21 grudnia na odcinku od Hartmannswillerkopf do Wattwiller. Po południu 66 Dywizja zaatakowała, zdobywając szczyt i okopy w Hirtzstein na północny zachód od Wattwiller, podczas gdy niemieckie rezerwy tworzyły nową linię frontu na wschodnich zboczach.

Następnego dnia, 82 Brygada Landwehry z 12 Dywizji Landwehry kontratakowała z posiłkami i odbiła szczyt, z wyjątkiem okopów na północnym zboczu, które upadły 23 grudnia. Francuski 152 Pułk został prawie unicestwiony, tracąc 1998 żołnierzy od 21 do 22 grudnia, wraz z gen. Serretem, który został śmiertelnie ranny, a Niemcy wzięli 1553 jeńców. Po południu 24 grudnia, 82 Brygada Landwehry próbowała odzyskać utracone okopy w Hirtzstein, z pomocą zespołów miotaczy ognia, ale odniosła tylko częściowy sukces. Wieczorem 28 grudnia francuskie ataki doprowadziły do zdobycia kilku pozycji między Hartmannswillerkopf i Hirzstein, po których nastąpiły niemieckie kontrataki w nocy; od 29 do 30 grudnia i w Nowy Rok, 1 stycznia 1916 roku. Przywrócono pierwotną linię frontu, a 8 stycznia 187 Brygada Landwehry odbiła okopy w Hirzstein, utracone 21 grudnia.

Straty Walki od 20 grudnia 1915 do 8 stycznia 1916 roku kosztowały Francuzów 7465 ofiar, około 50% atakujących sił, z czego 1103 żołnierzy dostało się do niewoli, wraz z 30 karabinami maszynowymi. Niemcy ponieśli 4513 ofiar, a 1700 ludzi dostało się do niewoli. Dubail wstrzymał działania ofensywne, aby dać odpocząć ocalałym i uniknąć marnotrawstwa francuskich zasobów; w Étude au sujet des opérations dans les Vosges z 4 stycznia 1916 roku Dubail zalecał unikanie takich przedsięwzięć.

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Bitwa pod Hartmannswillerkopf Kategoria:Bitwy na froncie zachodnim I wojny światowej Kategoria:Bitwy w 1914 Kategoria:Bitwy w 1915 Kategoria:Bitwy w 1916