Bitwa o Lotaryngię – starcie zbrojne stoczone na froncie zachodnim I wojny światowej w dniach 14 sierpnia – 7 września 1914 roku. Armie Francji i Niemiec niemal jednocześnie zakończyły mobilizację – Francuzi zgodnie z Planem XVII, aby przeprowadzić ofensywę przez Lotaryngię i Alzację do serca Niemiec, a Niemcy w myśl Aufmarsch II West, aby przeprowadzić ofensywę na północy przez Luksemburg i Belgię w głąb Francji, uzupełnioną atakami na południu, aby związać walką przeciwnika i uniemożliwić Francuzom przerzucenie wojsk na północ, gdzie istniało dla nich większe zagrożenie.

Tło Belgia thumb|left|Front zachodni, 2 sierpnia 1914 Belgijskie plany wojenne opierały się na założeniu, że inne mocarstwa zagwarantują neutralność Belgii, wypierając najeźdźcę z jej terytorium. Prawdopodobieństwo niemieckiej inwazji nie skłoniło rządu belgijskiego do postrzegania Francji i Wielkiej Brytanii jako potencjalnych sojuszników ani nie zamierzał zrobić nic więcej poza obroną swojej niepodległości. Ententa angielsko-francuska (1904) uświadomiła Belgom, że brytyjskie nastawienie do Belgii uległo zmianie i że będą walczyć o obronę niepodległości Belgii. Belgijski Sztab Generalny został utworzony w 1910 roku, ale jego szef gen. mjr Harry Jungbluth przeszedł w stan spoczynku 30 czerwca 1912 roku i został zastąpiony dopiero w maju 1914 roku przez gen. por. Chevaliera de Selliers de Moranville’a.

Moranville rozpoczął planowanie koncentracji armii i spotkał się z urzędnikami kolejowymi 29 lipca. Wojska belgijskie miały być skoncentrowane w centralnej Belgii, przed Redutą Narodową, gotowe do wymarszu na każdą z belgijskich granic, podczas gdy Twierdza Liège i Twierdza Namur miały zabezpieczyć same granice. Po mobilizacji król Belgów miał stać się Naczelnym Dowódcą i decydować o miejscu koncentracji armii. W obliczu zakłóceń w nowym programie zbrojeń, zdezorganizowani i słabo wyszkoleni żołnierze belgijscy mieli korzystać z Reduty Narodowej, aby opóźnić marsz agresora, ale potrzebowali również fortyfikacji do obrony na granicy. Z kolei jedna ze szkół w tamtym czasie postulowała powrót do rozmieszczenia wojsk na pograniczu, zgodnie z francuskimi teoriami wojennymi. Belgijskie plany stały się kompromisem między tymi dwoma koncepcjami, w którym armia polowa skoncentrowała się za rzeką , z dwiema dywizjami wysuniętymi w kierunku Liège i Namur.

Aufmarsch II West

thumb|Wydanie belgijskiej gazety „Le Soir” z 4 sierpnia 1914 roku obwieszczające wybuch wojny Feldmarszałek Alfred Graf von Schlieffen był szefem niemieckiego Sztabu Generalnego (Oberste Heeresleitung, OHL) od 1891 roku aż do przejścia na emeryturę w 1906. Uczeń Carla von Clausewitza, podobnie jak inni pruscy oficerowie, został nauczony, że „serce Francji leży między Paryżem a Brukselą”. W 1839 roku Francja, Prusy, Rosja, Austria i Wielka Brytania podpisały traktat londyński, opracowany przez brytyjskiego dyplomatę Lorda Palmerstona, na mocy którego powstało niepodległe Królestwo Belgii. Francja i Rosja zawarły sojusz wojskowy w 1892 roku, który zagroził Niemcom możliwością wojny na dwóch frontach. Niemiecka strategia dawała priorytet operacji ofensywnej przeciwko Francji i strategicznej obronie przeciwko Rosji. Planowanie miało być determinowane przez przewagę liczebną, szybkość mobilizacji, koncentrację i wpływ nowoczesnego uzbrojenia. Niemcy spodziewali się, że ataki frontalne będą kosztowne i długotrwałe, co doprowadzi do ograniczonego sukcesu, szczególnie po tym, jak Francuzi i Rosjanie zmodernizowali fortyfikacje na swoich granicach z Niemcami. Aby ominąć ufortyfikowaną granicę z Francją, Schlieffen opracował plan, który w latach 1898–1899 przewidywał szybkie przejście niemieckich sił między Antwerpią a Namur, aby zdobyć Paryż od północy, zadając Francji szybką i zdecydowaną klęskę.

Niemiecka lewa flanka w Alzacji (odebranej Francji po wojnie francusko-pruskiej) miała skusić Francuzów do ataku, odciągając ich od Paryża i niemieckiego prawego skrzydła. W wersji z 1906 roku plan Schlieffena przewidywał sześć tygodni i użycie siedmiu ósmych sił cesarskiej armii niemieckiej (liczącej ok. 1,5 miliona ludzi) na pokonanie Francji, podczas gdy reszta miała walczyć z armią rosyjską w Prusach Wschodnich. Helmuth von Moltke Młodszy zastąpił von Schlieffena w 1906 roku i nie był pewien, czy Francuzi podporządkują się niemieckim założeniom. Moltke dostosował plan rozmieszczenia i koncentracji, aby uwzględnić atak w centrum lub atak okrążający z obu flanek jako warianty, dodając dywizje do lewego skrzydła naprzeciwko granicy francuskiej, z ok. 1 700 000 ludzi, którzy mieli zostać zmobilizowani w ramach Westheer (armii zachodniej). Główne siły niemieckie nadal miały posuwać się przez Belgię, aby zaatakować na południe, w kierunku Francji, wskutek czego armie francuskie zostałyby okrążone z lewej strony i odepchnięte za rzeki Moza, Aisne, Somma, Oise, Marna i Sekwana, nie mogąc wycofać się do centralnej Francji. W ten sposób Francuzi albo zostaliby unicestwieni przez manewr z północy, albo stworzyliby warunki do niemieckiego zwycięstwa w centrum lub w Lotaryngii na wspólnej granicy. Moltke planował wysłać siły liczące około 320 000 ludzi do obrony Alzacji i Lotaryngii na południe od Metzu, 400 000 ludzi do inwazji na Francję i Luksemburg przez Ardeny oraz 700 000 kolejnych żołnierzy do inwazji na Belgię.

Plan XVII Zgodnie z Planem XVII, armia francuska w czasie pokoju miała utworzyć pięć armii polowych liczących łącznie ok. 2 000 000 żołnierzy, z „Grupami Dywizji Rezerwowych” przydzielonymi do każdej armii oraz Grupą Dywizji Rezerwowych na każdej ze skrajnych flanek. Armie miały się skoncentrować naprzeciwko granicy niemieckiej wokół Épinal, Nancy i linii Verdun – Mezières, z armią w rezerwie wokół Ste Ménéhould i Commercy. Od 1871 roku budowa kolei zapewniła francuskiemu Sztabowi Generalnemu szesnaście linii prowadzących do granicy niemieckiej, w porównaniu z trzynastoma liniami, którymi dysponowała armia niemiecka; dzięki temu Francuzi mogli sobie pozwolić na czekanie, aż niemieckie zamiary będą jasne. Francuzi mieli być gotowi do odparcia niemieckiej ofensywy w Lotaryngii lub przez Belgię. Przewidywano, że Niemcy użyją oddziałów rezerwowych, ale spodziewano się również mobilizacji dużej armii niemieckiej na granicy z Rosją, co pozostawi armii niemieckiej na Zachodzie liczbę żołnierzy wystarczającą jedynie do przemarszu przez Belgię na południe od Mozy i Sambry. Ponadto francuski wywiad uzyskał wyniki gry wojennej niemieckiego Sztabu Generalnego z 1905 roku, w której wojska niemieckie nie dotarły dalej na północ niż do Namur i doszedł do błędnych wniosków, że plany oblężenia belgijskich fortów były jedynie środkiem obronnym przed armią belgijską.

Przewidywano niemiecki atak z południowo-wschodniej Belgii w kierunku Mézières oraz możliwą ofensywę z Lotaryngii w kierunku Verdun, Nancy i Saint-Dié; plan stanowił ewolucję Planu XVI i przewidywał większe możliwości niemieckiej ofensywy przez Belgię. Armie: 1., 2. i 3. miały skoncentrować się między Épinal i Verdun naprzeciw Alzacji i Lotaryngii, 5 Armia miała się zgromadzić w Montmédy, w kierunku Sedanu i Mézières, a 4 Armia miała być zatrzymana na zachód od Verdun, gotowa do przesunięcia się na wschód, aby zaatakować południową flankę niemieckich sił inwazyjnych w Belgii lub na południe przeciwko północnej flance ataku przez Lotaryngię. Nie przewidziano formalnie połączonych działań z Brytyjskim Korpusem Ekspedycyjnym, ale podjęto wspólne ustalenia. W 1911 roku, podczas drugiego kryzysu marokańskiego, Francuzom powiedziano, że mogą spodziewać się sześciu dywizji brytyjskich operujących wokół Maubeuge.

Wypowiedzenie wojny O północy z 31 lipca na 1 sierpnia rząd niemiecki wysłał Rosji ultimatum i ogłosił stan Kriegsgefahr. W ciągu dnia rząd osmański zarządził mobilizację, a londyńska giełda została zamknięta. 1 sierpnia rząd brytyjski zarządził mobilizację marynarki wojennej, rząd niemiecki zarządził powszechną mobilizację i wypowiedział wojnę Rosji. Rozpoczęły się działania wojenne na granicy z Polską, rząd francuski zarządził powszechną mobilizację, a następnego dnia rząd niemiecki wysłał ultimatum do Belgii, żądając przejścia przez terytorium belgijskie, gdy wojska niemieckie przekraczały już granicę z Luksemburgiem. Na granicy z Francją rozpoczęły się działania wojenne, Lipawa została ostrzelana przez niemiecki lekki krążownik SMS „Augsburg”, a rząd brytyjski zagwarantował ochronę morską francuskich wybrzeży. 3 sierpnia rząd belgijski odrzucił niemieckie żądania, a Wielka Brytania zagwarantowała wsparcie militarne Belgii w przypadku niemieckiej inwazji. Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, rząd brytyjski zarządził powszechną mobilizację, a Włochy ogłosiły neutralność. 4 sierpnia rząd brytyjski wysłał Niemcom ultimatum i wypowiedział im wojnę o północy z 4 na 5 sierpnia. Belgia zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a Niemcy wypowiedziały wojnę Belgii. Wojska niemieckie przekroczyły granicę belgijską i zaatakowały Liège.

Preludium Niemieckie przygotowania do ofensywy 6 Armia rozlokowała się siłami XXI i XVI Korpusu od Wogezów na północ do Metzu. III Korpus przybył w dniach 8–12 sierpnia i przemieścił się na granicę z Beux do Béchy i Rémilly. II Korpus Bawarski rozlokował się w dniach 7–10 sierpnia na odcinku od Lucy do Château Salins i Moerchingen. XXI Korpus zmobilizował się w okolicach Dieuze 10 sierpnia i przemieścił brygadę 42 Dywizji do Igney, jako osłonę flanki dla I Korpusu Bawarskiego. 11 sierpnia francuski nocny atak został odparty, ale wydarzenia w Wogezach doprowadziły do szybkiego przesunięcia I Korpusu Bawarskiego w rejon Eyweiler i Sieweiler.

Bitwa thumb|Bitwy graniczne w 1914 Główna ofensywa francuska na południu rozpoczęła się 14 sierpnia, kiedy 1 Armia (gen. Auguste Dubail) posunęła się siłami dwóch korpusów w głąb Wogezów i kolejnymi dwoma korpusami na północny wschód w kierunku Sarrebourga, podczas gdy dwa korpusy prawej flanki 2 Armii (gen. Noël de Castelnau) posuwały się na lewo od 1 Armii. Jeden korpus i 2 Grupa Dywizji Rezerwowych powoli posuwały się w kierunku Morhange, tworząc osłonę flanki przed niemieckim atakiem z Metzu. 1 Armia zdobyła kilka przełęczy dalej na południe po 8 sierpnia, aby chronić południową flankę podczas posuwania się armii w kierunku Donon i Sarrebourga.

Pomimo ostrzeżeń gen. Josepha Joffre’a przed rozdrobnieniem sił, armia musiała posuwać się dwiema trasami, w kierunku przełęczy przez Wogezy na południowy wschód, na wschód w kierunku Donon i na północny wschód w kierunku Sarrebourga. Wojska niemieckie wycofały się w ciągu dnia, Donon został zdobyty, a na lewym skrzydle przeprowadzono natarcie na głębokość 10–12 km. O zmierzchu 26 Dywizja XIII Korpusu zaatakowała Cirey i została ostrzelana przez artylerię i karabiny maszynowe, które odparły Francuzów, zadając im liczne straty. 15 sierpnia 2 Armia doniosła, że niemiecka artyleria dalekiego zasięgu była w stanie bez przeszkód ostrzeliwać francuską artylerię i piechotę, a okopana niemiecka piechota zadała Francuzom liczne straty podczas ataku.

2 Armia musiała atakować metodycznie po przygotowaniu artyleryjskim, ale udało jej się odeprzeć Niemców. Raporty wywiadowcze zidentyfikowały główną linię oporu niemieckiej 6. i 7 Armii (połączonych pod dowództwem następcy tronu Bawarii, księcia Rupperta) w pobliżu nacierających wojsk francuskich i oceniły, że kontrofensywa nieprzyjaciela jest nieuchronna. 16 sierpnia Niemcy przeciwstawili się natarciu ogniem artyleryjskim dalekiego zasięgu, a 17 sierpnia 1 Armia wzmocniła natarcie na miasto w bitwie pod Sarrebourgiem. Kiedy Niemcy opuścili miasto, Joffre nakazał 2 Armii przesunąć się dalej na północ, co spowodowało zwiększenie dystansu między armiami francuskimi.

thumb|Odwrót Francuzów, 20–23 sierpnia 1914