Czesław Nowiński, właśc. Sawa Frydman (ur. w Dziśnie, zm. 4 lipca 1981 w Warszawie) – polski prawnik, filozof, ekonomista, działacz partyjny i państwowy narodowości żydowskiej, doktor habilitowany nauk prawnych. Podsekretarz stanu w Ministerstwie Aprowizacji i Handlu (1946–1947), rektor Szkoły Głównej Planowania i Statystyki (1949–1952). Życiorys Urodził się w rodzinie żydowskiej, syn nauczyciela Samsona (zm. 1941) i Sara-Rachela z domu Ratner oraz brat Jakuba Chlebowskiego, internisty i rektora Akademii Medycznej w Białymstoku. Od 1917 uczył się w gimnazjum koedukacyjnym w Dzisnie, następnie w Wilnie w Gimnazjum Stowarzyszenia Rozpowszechniania Wykształcenia Średniego i Koedukacyjnym Gimnazjum Humanistycznym Chaima Epsztejna. W latach 1925–1929 studiował prawo na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, następnie od 1929 do 1933 filozofię na tej samej uczelni, odbywając wizyty na uniwersytetach w Wiedniu, Tybindze i Kolonii. W 1934 uzyskał stopień doktora w zakresie filozofii prawa na podstawie pracy pt. Czym jest dogmatyka prawa, został wykładowcą macierzystego wydziału. W okresie przedwojennym opublikował kilka prac z zakresu teorii i dogmatyki prawa, prawa skarbowego i socjologii prawa. Pracował równocześnie w wileńskiej ekspozyturze Prokuratorii Generalnej, początkowo jako aplikant, a od 1930 jako referendarz.
Po wybuchu II wojny światowej jesienią 1939 wyjechał do Lidy, a następnie Baranowicz, pracując jako inspektor szkół zawodowych i kierownik wydziału planowo-finansowego w kuratorium oświaty. Następnie we Lwowie pracował jako ekonomista ds. normowania pracy, kierownik wydziału organizacji pracy w elektrowni oraz planista w kombinacie spożywczym. Po inwazji III Rzeszy zaczął ukrywać swoją tożsamość, przybierał nazwiska Edward Michałowski i Czesław Nowiński, mieszkał kolejno w Zaleszczykach, Krakowie i Warszawie. Pracował jako pomocnik murarski, agent ubezpieczeniowy, rymarz, sekretarz w biurze. Dwukrotnie został zadenuncjowany jako Żyd, jednak udało mu się zbiec i wykupić z rąk granatowej policji. Został ranny w trakcie powstania warszawskiego, trafił do szpitala na Powiślu i następnie do Milanówka, gdzie doczekał nadejścia Armii Czerwonej w styczniu 1945.
Od około 1945 zaczął oficjalnie występować jako Czesław Nowiński. W styczniu 1945 krótko pracował w Biurze Organizacyjnym Uniwersytetu Warszawskiego, od lutego 1945 był starszym asystentem na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W listopadzie 1946 habilitował się na UJ na podstawie pracy pt. Formalizm prawoznawstwa a prawo jako forma życia społecznego, przygotowanej podczas okupacji. W 1946 miał zostać zatrudniony jako profesor nadzwyczajny socjologii na Uniwersytecie Łódzkim (nie jest pewne, czy podjął pracę), bezskutecznie starał się o zatrudnienie w Szkole Głównej Handlowej. W 1947 został szefem Katedry Encyklopedii i Teorii Prawa Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.
Równocześnie od 1945 zatrudniony w administracji państwowej jako podsekretarz stanu w Ministerstwie Handlu i Aprowizacji (sierpień 1945/6 – marzec 1947), zastępca szefa Kancelarii i szef Biura Studiów Rady Państwa (październik 1947 – październik 1949). Prawdopodobnie pod koniec wojny związał się ze środowiskiem komunistycznym, od 1946 członek Polskiej Partii Robotniczej, od 1948 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Był autorem niezrealizowanych koncepcji utworzenia ciał koordynujących działalność i badania naukowe. W 1949 wszedł w skład komitetu organizacyjnego I Kongresu Nauki Polskiej.
Doprowadził do upaństwowienia i przekształcenia Szkoły Głównej Handlowej w Szkołę Główną Planowania i Statystyki, a także powołania Polskiej Akademii Nauk. Od 30 września 1949 (realnie już kilka tygodni wcześniej) do 30 czerwca 1952 pełnił funkcję rektora SGPiS. Został kierownikiem Katedry Podstaw Marksizmu-Leninizmu oraz Zakładu Materializmu Dialektycznego na tej uczelni. Pośród pracowników uczelni został przyjęty chłodno, jego rządy utrudniał też stan zdrowia, w efekcie czego w lutym 1952 poprosił o przedterminowe zwolnienie ze stanowiska.
Po odejściu z SGPiS został kierownikiem Katedry Materializmu Dialektycznego i Historycznego oraz Zakładu Materializmu Dialektycznego na Wydziale Filozoficzno-Społecznym UW. Od 1954 pracował w Polskiej Akademii Nauk jako szef Katedry Materializmu Dialektycznego i Historycznego, w 1956 włączonej do Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, później kierował Zespołem Metodologii Dialektycznej i Filozoficznych Problemów Nauk Przyrodniczych. W latach 60. kierował Katedrą Filozofii na Akademii Medycznej w Warszawie. Od drugiej połowy lat 50. w pracy naukowej porzucił tematykę prawną i ekonomiczną, zajmując się filozofią przyrody i materializmem dialektycznym. Z końcem grudnia 1977 przeszedł na emeryturę.
Życie prywatne Po II wojnie światowej poślubił Janinę Sztachelską, siostrę Jerzego Sztachelskiego. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Odznaczenia W 1949 odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy ekonomiści Kategoria:Polscy filozofowie marksistowscy Kategoria:Polscy filozofowie prawa Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Polscy specjaliści prawa finansowego Kategoria:Pracownicy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN Kategoria:Rektorzy Szkoły Głównej Handlowej Kategoria:Urzędnicy II Rzeczypospolitej Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy III Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1981