Stanisław Kucharski, ps. Bard, Braun (ur. 18 września 1891 w Warszawie, zm. 20 lub 21 czerwca 1940 w Palmirach) – major Wojska Polskiego, inżynier chemik, oficer Oddziału II Sztabu Głównego, działacz niepodległościowy, urzędnik państwowy, naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa MSW, uczestnik I wojny światowej, ofiara zbrodni w Palmirach.

Życie Młodość, edukacja i działalność niepodległościowa

Urodził się w rodzinie Antoniego i Franciszki z Kurowskich.

W 1902 rozpoczął naukę w rosyjskojęzycznym gimnazjum realnym w Warszawie, w którym uczył się do strajków szkolnych w 1905. Za udział w protestach został relegowany ze szkoły i przeniósł się do prywatnej szkoły prowadzonej przez Emiliana Konopczyńskiego. Szkołę ukończył w 1910, zdawszy egzamin maturalny. Ponieważ dyplom nie dawał prawa do studiowania w Imperium Rosyjskim, Kucharski zapisał się na Politechnikę Lwowską, gdzie ukończył semestr chemii fizycznej. W 1911 przeniósł się do Belgii, do Wyższej Szkoły Włókienniczej (L'École Supérieure des Textiles) w Verviers. Na uczelni tej zaliczył dwa lata studiów.

Podczas nauki angażował się w działalność organizacji niepodległościowych. W gimnazjum w Warszawie działał w organizacji PET, we Lwowie w stowarzyszeniach młodzieży akademickiej Kuźnica oraz Życie, a w Belgii w organizacji Filarecja. Jesienią 1913 został prezesem koła Filarecji w Verviers. W 1912 wstąpił do Związku Strzeleckiego. Służył w 4 plutonie w Verviers pod pseudonimem Bard.

I wojna światowa

Po wybuchu I wojny światowej Verviers zostało zajęte przez wojska niemieckie. Kucharski zaczął przedzierać się do Polski przez Niemcy, jednak w trakcie przekraczania granicy z Austro-Węgrami został aresztowany i osadzony w więzieniu w Katowicach. Został zwolniony 4 października 1914 i wydalony do Austro-Węgier. Przybył do Krakowa i zgłosił się do punktu werbunkowego Legionów Polskich. W Legionach używał swojego strzeleckiego pseudonimu Bard.

Początkowo został przydzielony do 2 kompanii II batalionu 1 pułku piechoty, a potem do 3 kompanii (potem przenumerowanej na 7 kompanię) II batalionu 5 pułku piechoty. Z tą jednostką brał udział m.in. w walkach pod Łowczówkiem w grudniu 1914, nad Nidą w marcu–maju 1915, nad Stochodem i Styrem jesienią–zimą 1915. Pod koniec marca 1916 został ranny podczas starć na Wołyniu. Po powrocie z leczenia wziął udział w bitwie pod Kostiuchnówką w lipcu 1916. W drugiej połowie 1916 wraz z 5 pułkiem został wycofany na tyły.

mały|left|Obóz internowania w Szczypiornie (1917)

Podczas kryzysu przysięgowego odmówił złożenia przysięgi braterstwa broni z Niemcami i został internowany w Szczypiornie, gdzie trafił 17 lipca 1917. Później został przeniesiony do Łomży. W Legionach uzyskał stopień starszego sierżanta.

1 marca 1918 został zwolniony z obozu i w maju zaangażował się w działalność POW jako wywiadowca na terenie powiatu kutnowskiego. Przyjął pseudonim Braun. 1 listopada 1918 został komendantem POW w powiecie kutnowskim, a 11 listopada kierował akcją rozbrajania żołnierzy niemieckich w Kutnie.

Służba w kontrwywiadzie 13 grudnia 1918 wstąpił do Wojska Polskiego w stopniu podporucznika i został dowódcą kompanii w 30 pułku piechoty. Już w styczniu 1919 przeszedł do tworzącego się kontrwywiadu wojskowego.

Do sierpnia 1919 był kierownikiem kontrwywiadowczej Ekspozytury Łowicz Referatu Politycznego Dowództwa Okręgu Generalnego (DOGen) Łódź, a potem, do końca 1919 kierownikiem ekspozytury przy obozie jenieckim pod Strzałkowem, gdzie zajmował się pozyskiwaniem informacji wywiadowczych od jeńców sowieckich. Za dobre wyniki pracy uzyskał pochwałę od dowództwa obozu. 1 stycznia 1920 został kierownikiem kaliskiej ekspozytury Oddziału II Sztabu DOGen w Łodzi. W lipcu 1920 Kucharski został skierowany do Warszawy, gdzie zajął stanowisko referenta informacyjnego Oddziału II Sztabu DOGen Warszawa, a potem kierownika Ekspozytury Oddziału II Sztabu DOGen Warszawa i awansowany na porucznika.

Od połowy marca 1921 do początku maja 1924 był referentem kontrwywiadu w II Oddziale informacyjnym sztabu DOGen, a potem Dowództwa Okręgu Korpusu (DOK) nr I w Warszawie. Następnie do października 1924 pełnił funkcję szefa Samodzielnego Referatu Informacyjnego DOK nr I w Warszawie. 3 maja 1922 awansowany na stopień kapitanaMSWojsk, Lista starszeństwa oficerów zawodowych, Warszawa 1922, s. 57..

19 kwietnia 1925 w Warszawie ożenił się z Jadwigą Eufemią Fligiel.

W październiku 1921 został przyjęty na trzeci semestr studiów na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej. Starał się łączyć naukę na uczelni z pracą w kontrwywiadzie, jednak po roku został skreślony z listy studentów. Na studia wrócił w październiku 1924, tym razem z oficjalnym odkomenderowaniem, tj. bez obowiązku pracy. Dyplom inżyniera chemika uzyskał w kwietniu 1929. Podczas wakacji odbywał praktyki służbowe, w tym w gazowni przy ul. Ludnej w Warszawie w 1925, w Instytucie Badań Artylerii w 1926 i 1927. W lipcu 1928 został przesunięty z korpusu oficerów piechoty do korpusu oficerów uzbrojeniaMSWojsk, Dziennik Personalny R. 9 nr 11 (24/07/1928), s. 218..

Po ukończeniu studiów powrócił do II Oddziału Sztabu Głównego i od lipca 1929 do marca 1931 kierował Referatem Technicznym. Jednostka ta zajmowała się wywiadem naukowo-technicznym oraz zabezpieczała środki techniczne na potrzeby działań wywiadowczych i kontrwywiadowyczych. Kucharski rozwinął w referacie badania toksykologiczne oraz bakteriologiczne. 20 lutego 1930 awansowany na stopień majoraMSWojsk, Dziennik Personalny R. 11 nr 5 (20/02/1930), s. 66..

Był bardzo wysoko oceniany przez swoich przełożonych. W toku pracy uzyskał poniższe opinie:

W administracji państwowej W 1931 został oddelegowany do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, gdzie został naczelnikiem Wydziału Bezpieczeństwa (WB). Jako naczelnik zajmował się kierowaniem oraz nadzorem nad działaniem cywilnych służb specjalnych. Do jego głównych zadań należała walka z organizacjami prowadzącymi działania wywrotowe w Polsce, w szczególności z OUN, UWO, KPP, KPZU, KPZB oraz polskimi organizacjami nacjonalistycznymi. Zmienił taktykę działania Wydziału z celowania w kierowników organizacji na szerokie aresztowania ich członków. Ponadto do zadań WB należała ochrona członków rządu, ważnych urzędników oraz gości zagranicznych, a także zabezpieczanie uroczystości i strajków. Z dniem 31 marca 1932 został przeniesiony do rezerwyMSWojsk, Dziennik Personalny R. 13 nr 6 (23/03/1932), s. 221..

W 1931 nadzorował śledztwo w sprawie zabójstwa posła Tadeusza Hołówki. W latach 1931–1932 jego Wydział zajmował się monitorowaniem nastrojów społecznych związanych z procesem brzeskim, w którym sądzono liderów opozycji. Ponadto w kraju na początku lat 30. dochodziło do wielu strajków związanych z kryzysem gospodarczym, które angażowały uwagę WB.

W 1933 z jego polecenia przeprowadzono masowe aresztowania działaczy KPP. Aresztowano wówczas m.in. Mariana Buczka, Alfreda Lampego, Jakuba Prawina i Artura Rittera oraz zdobyto archiwum Komitetu Centralnego KPP. Doprowadziło to do paraliżu centralnego aparatu partii komunistycznej, a w przypadku organizacji w województwie pomorskim zmusiło ją do prowadzenia działalności z terenu Wolnego Miasta Gdańska.

thumb|280px|left| Ciało Bronisława Pierackiego na katafalku podczas uroczystości pogrzebowych 18 czerwca 1934

Jego wydziałowi udało się także rozpracować egzekutywę OUN, w czym kluczową rolę odegrało pozyskanie przez II Oddział Sztabu Głównego tzw. archiwum Senyka, składającego się z wewnętrznej dokumentacji OUN. Dzięki tym działaniom wiosną 1934 aresztowano m.in. przywódcę organizacji na Polskę Stepana Banderę oraz przewodniczącego referatu bojowego Romana Szuchewycza. Aresztowania objęły około połowę członków OUN, co sparaliżowało pracę tej organizacji. Nie zapobiegło to jednak zamachowi na Bronisława Pierackiego, ministra spraw wewnętrznych i przełożonego Kucharskiego. Pieracki został zastrzelony przez działacza OUN 15 czerwca 1934. Śmierć ministra zachwiała pozycją Kucharskiego jako kierownika WB odpowiedzialnego za ochronę członków rządu. Krytycy Kucharskiego (np. komendant Policji Kordian Józef Zamorski) oskarżali jego Wydział o opieszałość w badaniu dokumentów OUN, w których znajdowała się informacja o planowanym zamachu.

Po śmierci Pierackiego z inicjatywy WB doszło też do masowych aresztowań członków ONR, który był początkowo podejrzewany o przeprowadzenie zamachu. Konsekwencją zamachu było także stworzenie obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Osadzenie więźniów w tej jednostce odbywało się na wniosek naczelnika WB, zatwierdzonego przez ministra spraw wewnętrznych.

W czerwcu 1935 Kucharski odszedł ze stanowiska naczelnika WB, na którym zastąpił go Wacław ŻyborskiStanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938, s. 857-858.. Został dyrektorem Biura Personalnego MSW, gdzie zajmował się kreowaniem polityki personalnej ministerstwa. W kwietniu 1938 przeszedł do Prezydium Rady Ministrów na stanowisko dyrektora Biura Usprawniania Administracji, gdzie zajmował się nadzorem nad reformami administracji publicznej.

Przez wiele lat był działaczem Związku Peowiaków, w tym był członkiem Zarządu Głównego. Należał także do Koła Piątaków, skupiającego byłych żołnierzy 5 pułku Legionów Polskich, oraz był członkiem Rady Nadzorczej Towarzystwa Osiedli Robotniczych.

II wojna światowa i śmierć We wrześniu 1939 wraz z Prezydium Rady Ministrów został ewakuowany z Warszawy, jednak potem wrócił do miasta i zaangażował się w działalność konspiracyjną. Prawdopodobnie pod koniec marca 1940 został aresztowany przez Niemców i osadzony w więzieniu na Pawiaku. 20 lub 21 czerwca 1940 został wywieziony do Palmir i tam – wraz z żoną – zamordowany. Podczas ekshumacji w 1945–1946 zidentyfikowano ciało jego żony, która została pochowana w grobie VII/128Wykaz nazwisk osób zidentyfikowanych spoczywających na cmentarzu w Palmirach. [dostęp 2025-09-08].

Awanse oficerskie 35px podporucznik – 1918 35px porucznik – 1920 35px kapitan – 1922 35px major – 1930

Odznaczenia Krzyż Niepodległości (1931) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1936) Krzyż Walecznych (czterokrotnie, 1922)MSWojsk, Dziennik Personalny R. 3 nr 31 (16/09/1922), s. 674. Srebrny Krzyż Zasługi Medal za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż III klasy Orderu Krzyża Orła (1934, Estonia)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Członkowie Unii Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Niepodległościowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Łowczówkiem 1914 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Legioniści internowani po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie Kategoria:Internowani w Łomży Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Peowiaków Kategoria:Absolwenci Politechniki Warszawskiej Kategoria:Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Majorowie uzbrojenia II Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy Prezydium Rady Ministrów II Rzeczypospolitej Kategoria:Ofiary zbrodni w Palmirach