Ernst August Ferdinand Gennat (ur. 1 stycznia 1880, zm. 20 sierpnia 1939) – niemiecki kryminolog, dyrektor berlińskiej policji kryminalnej. W trakcie trzydziestoletniej kariery pracował pod rządami trzech systemów politycznych, uchodząc za jednego z najwybitniejszych i najbardziej skutecznych specjalistów w dziedzinie kryminalistyki w Niemieckiej Rzeszy. Prowadził m.in. sprawy Fritza Haarmanna oraz Petera KürtenaPolska Encyklopedia Kryminalistyki, tom 2, Warszawa 2010, s. 123–125..
Biografia W dzieciństwie mieszkał wraz z rodzicami w kwaterach służbowych zakładu karnego w Berlinie-Plötzensee. Szkołę średnią ukończył 13 września 1898 roku, a 18 października 1901 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma. W międzyczasie prawdopodobnie odbywał służbę wojskową (jako swoje zajęcie podał właśnie służbę wojskową podczas immatrykulacji na uczelni)Andrzej K. Nowak, Historia niemieckiej policji kryminalnej, Kraków 2008, s. 45–47..
12 lipca 1905 roku opuścił uniwersytet bez uzyskania dyplomu, na krótko przed zakończeniem semestru (15 sierpnia), aby rozpocząć karierę w policji – do służby policyjnej wstąpił już w 1904 roku, a 30 maja 1905 zdał egzamin na funkcjonariusza policji kryminalnej. Dwa dni później rozpoczął pracę jako asystent detektywa, a 1 sierpnia awansował na detektywa kryminalnegoMaria Kowalska, „Znani kryminolodzy Niemiec”, Przegląd Kryminalistyczny 2005, nr 3, s. 12–15..
W momencie, gdy Gennat rozpoczął pracę w policji kryminalnej, nie istniał jeszcze odrębny wydział zabójstw. Dopiero 25 sierpnia 1902 roku powołano całodobowy dyżur do spraw zabójstw. Sytuacja ta nie uległa zmianie nawet po reorganizacji policji berlińskiej 1 czerwca 1925 roku. Dopiero dzięki staraniom Gennata utworzono specjalny oddział do spraw zabójstw, co przyniosło mu awans na inspektora porucznika (w wieku 45 lat). Wcześniej był pomijany przy awansach z powodu konsekwentnej krytyki, jaką kierował pod adresem funkcjonowania wydziału kryminalnegoJanusz Wiśniewski, „Ernst Gennat – berliński detektyw”, Warszawa 2012, s. 89–92..
W okresie III Rzeszy kontynuował pracę, mimo że zachowywał dystans wobec NSDAP. Dzięki swoim sukcesom w 1934 roku awansował na stanowisko dyrektora wydziału, a w 1935 roku został zastępcą dyrektora policji berlińskiej. Krótko przed śmiercią, 20 sierpnia 1939 roku, w wieku 59 lat, poślubił inspektor kryminalną Elfriede Dinger. Cierpiał na chorobę nowotworową, jednak nagłość zgonu może wskazywać również na udarRegina Stürickow: Der Kommissar vom Alexanderplatz. Aufbau Taschenbuch-Verlag, Berlin 2000.. Wydział zabójstw Gennata w berlińskiej policji Po utworzeniu Zentrale Mordinspektion (centralnego inspektoratu do spraw zabójstw) jednostka odnosiła duże sukcesy pod kierownictwem Gennata. W 1931 roku inspektorat rozwiązał 108 ze 114 prowadzonych spraw, co stanowiło wskaźnik skuteczności na poziomie 94,7% (dla porównania współczesne śledztwa w sprawach zabójstw osiągają skuteczność od 85 do 95%). Sam Gennat pracował nad rozwiązaniem łącznie 298 spraw zabójstw. Jego wydział był zorganizowany jako stały zespół detektywów wspierany przez dwa zespoły rezerwowe. Zespół aktywny składał się z jednego starszego i jednego młodszego detektywa do spraw zabójstw, od 4 do 10 funkcjonariuszy kryminalnych, stenotypistki oraz przewodnika psa policyjnego. Zespoły rezerwowe obejmowały jednego starszego i jednego młodszego detektywa (pracujących w tzw. Mord-Ehe, czyli „małżeństwie morderstwa”), 2–3 funkcjonariuszy oraz stenotypistkę. Skład zespołu aktywnego zmieniano co cztery tygodnie, aby zapewnić każdemu funkcjonariuszowi odpowiednie doświadczenie zawodoweKarl Berg: Der Sadist, Der Fall Peter Kürten. Belleville, Monachium 2004..
Postęp w technikach śledczych Gennat zreorganizował w dużej mierze metodykę prowadzenia śledztw w sprawach zabójstw. Nawiązując do wczesnych osiągnięć kryminalistyki opracowanych przez Hansa Grossa, jako jeden z pierwszych dostrzegł znaczenie dokładnego zabezpieczenia dowodów na miejscu zbrodni. Do tego czasu powszechną praktyką było m.in. „uprzątanie bałaganu” przez pierwszych policjantów przybyłych na miejsce czy też układanie ciała w sposób „dekoracyjny” i pełen czci. Gennat opracował precyzyjne wytyczne dotyczące procedur na miejscu zbrodni i wprowadził nienaruszalną zasadę zakazującą komukolwiek dotykania lub zmiany czegokolwiek do czasu przybycia śledczych.
Dążąc do usprawnienia szybkiej i kompleksowej pracy śledczej, Gennat zlecił firmie Daimler-Benz AG zbudowanie według jego planów specjalnego samochodu dla wydziału zabójstw (potocznie nazywanego „morderczym samochodem”). Był to pojazd osobowy oparty na modelu Benz Limousine 16/50 PS, wyposażony w sprzęt biurowy i kryminalistyczny. Z okazji Wielkiej Wystawy Policyjnej w 1926 roku (25 września – 17 października) w Berlinie, publiczność miała możliwość obejrzenia tego pojazdu.
„Morderczy samochód” mógł być w razie potrzeby przekształcony w tymczasowe biuro. Na jego wyposażeniu znajdowała się maszyna do pisania (obsługiwana przez stenotypistkę), składane krzesła oraz stół do pracy w plenerze, a także dwa wysuwane stoliki wewnątrz pojazdu. Do bezpośredniej pracy na miejscu zbrodni służyły materiały do zabezpieczania dowodów oraz stalowe znaczniki z numeracją sekwencyjną; wyposażenie obejmowało również reflektory, noże diamentowe i siekiery.
Gennat zawsze zajmował miejsce za przednim fotelem pasażera, gdzie zamontowano specjalne wzmocnienie – w przeciwnym razie jego waga mogłaby zaburzyć równowagę pojazdu. Wydział zabójstw w berlińskim departamencie śledztw kryminalnych w Monachium, utworzony w 1927 roku, również otrzymał „morderczy samochód” wraz z odpowiednim wyposażeniem.
Co więcej, „centralny rejestr spraw zabójstw” Gennata, znany również jako „kartoteka dochodzeń śmierci”, zdobył międzynarodową sławę. Przez kilka dekad systemem tym zarządzał detektyw Otto Knauf, a każda znana policji przemocowa śmierć, nawet poza Berlinem, była w nim systematycznie dokumentowana. Do 1945 roku żaden inny wydział policyjny nie posiadał kolekcji opisów spraw tak obszernej jak Zentrale Mordinspektion. Kartoteka umożliwiała szybkie odtwarzanie wcześniejszych spraw w celu identyfikacji potencjalnych powiązań między przestępstwami. Materiały źródłowe obejmowały doniesienia prasowe i listy gończe, obok oryginalnych aktPolizeihistorische Sammlung Berlin – publikacje i katalogi archiwalne, Berlin Police Museum (źródło niemieckie)..
Ernst Gennat często żądał przesłania akt śledczych z innych wydziałów policji w celu ich analizy – niektóre z nich następnie „zapominał” odesłać. Systematycznie uporządkowana kartoteka obejmowała nie tylko przestępstwa przeciwko życiu, lecz także kategorie takie jak: „morderstwo pośrednie lub zimne” (samobójstwo w wyniku zniesławienia lub fałszywych oskarżeń), „niszczenie egzystencjalne poprzez złośliwe oszustwo” (samobójstwa wywołane przez oszustów, wyłudzenia, tajemniczych wróżbitów lub podszywających się pod małżonków) oraz „niszczenie egzystencjalne poprzez szantaż”. Gennat uważał, że doprowadzenie osoby do samobójstwa również powinno być karalne. Niektóre dokumenty z jego archiwum stanowią dziś część zbiorów Polizeihistorische Sammlung Berlin – kolekcji historii policji w Berlinie.
Osobowość Obok osiągnięć w zakresie organizacji i technik śledczych, to osobiste cechy Gennata przyczyniły się do jego sukcesu. Był szczególnie ceniony za wytrwałość i konsekwencję, fenomenalną pamięć oraz ogromną empatię psychologiczną, która pozwalała mu już wtedy stosować metody, które czterdzieści lat później nazwano "profilowaniem kryminalnym". Był zdecydowanie przeciwny stosowaniu przymusu podczas przesłuchań, stanowczo ostrzegając współpracowników: „Kto dotknie podejrzanego, wylatuje! Naszą bronią są mózg i nerwy!”.
Co więcej, to Gennat (a nie Robert Ressler) ukuł termin „seryjny morderca” w swoim artykule z 1930 roku „Die Düsseldorfer Sexualverbrechen” poświęconym Peterowi Kürtenowi. W wielu aspektach Gennat wydaje się zaskakująco nowoczesny. Podkreślał znaczenie działań prewencyjnych w porównaniu z samym śledztwem. Świadomy wpływu przestępstw na opinię publiczną oraz roli prasowej w kształtowaniu poglądów, starał się wykorzystywać media dla potrzeb pracy śledczej.
Poza swoim suchym berlińskim humorem oraz licznymi dowcipami i anegdotami krążącymi o jego osobie, Gennata wyróżniała także imponująca tusza (szacowana waga około 120 kg), co w dużej mierze przyczyniło się do uczynienia z niego słynnej postaci – „Wielkiego Faceta z wydziału zabójstw”. Było to związane z jego ogromnym apetytem, w szczególności zamiłowaniem do ciasta agrestowego. Innym jego przezwiskiem było „Budda z Alexanderplatz”, nawiązującym do lokalizacji jego biura. Jego sekretarka, Gertrude Steiner, zyskała przydomek „Bockwurst-Trudchen” nie bez powodu.
W kulturze Ernst Gennat był inspiracją dla fikcyjnej postaci inspektora Karla Lohmanna, który pojawił się w powieściach Fritza Langa „M” (1931) i „Testament doktora Mabuse” (1932).
Ernst Gennat pojawia się jako postać powtarzająca się w kilku powieściach z serii o Bernim Guntherze autorstwa Philipa Kerra.
Niemiecki aktor Udo Samel wciela się w rolę Gennata w drugim i trzecim sezonie serialu „Babylon Berlin”, opartego na historycznych powieściach kryminalnych Volkera Kutschera, których bohaterem jest inspektor Gereon Rath.
Literatura Karl Berg: Der Sadist, Der Fall Peter Kürten. Belleville, Monachium 2004 (Gerichtsärztliches und Kriminalpsychologisches zu den Taten des Düsseldorfer Mörders Peter Kürten ) Dietrich Nummert : Budda oder der vole Ernst. Der Kryminalista Ernst Gennat (1880–1939). W: Berlinische Monatsschrift , 1999, Heft 9, pp. 64 Pełny tekst Franz von Schmidt: Vorgeführt erscheint. Erlebte Kriminalistik. Stuttgarter Hausbücherei, Stuttgart 1955 Franz von Schmidt: Mord im Zwielicht. Erlebte Kriminalgeschichte. Verlag Deutsche Volksbücher, Stuttgart 1961 Regina Stürickow: Habgier. Berlin-Krimi-Verlag, Berlin-Brandenburgia 2003 (Historischer Kriminalroman, basierend auf dem authentischen Mordfall Martha Franzke von 1916) Regina Stürickow: Der Kommissar vom Alexanderplatz. Aufbau Taschenbuch-Verlag, Berlin 2000 (Biografia) Regina Stürickow: Mörderische Metropole Berlin, Kriminalfälle 1914 – 1933. Militzke, Lipsk 2004 Regina Stürickow: Mörderische Metropole Berlin, Kriminalfälle im Dritten Reich. Militzke, Lipsk 2005 Ernst Gennat: „Die Düsseldorfer Sexualmorde”. W: Kriminalistische Monatshefte 1930, s. 25. 2–7, 27–32, 49–54, 79–82.
Przypisy
Linki zewnętrzne Polizeihistorische Sammlung Berlinie Literature by and about Ernst Gennat
Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Zmarli w 1939