Franciszek Ignacy Herr (ur. przed 25 grudnia 1682 (data chrztu)Data chrztu w kościele św. Katarzyny w Braniewie. Została ustalona po raz pierwszy w 2021 przez Jerzego Przerackiego w opublikowanej pracy Beniamin Herr (przed 1642–1706) – ojciec Franciszka Ignacego Herra, dziekana dobromiejskiej kapituły kolegiackiej, Komunikaty Mazursko-Warmińskie Kwartalnik nr 1(311), Olsztyn 2021, s. 132–141 w Braniewie, zm. 22 czerwca 1747 w Dobrym Mieście) – warmiński duchowny katolicki, dziekan (1726) kapituły kolegiackiej w Dobrym Mieście, prepozyt (1733), bibliofil i intelektualista.

Życiorys mały|Opracowany przez ks. Herra, wraz z kanonikiem Simonisem, Rytuał Warmiński, Braniewo 1733 mały|W 1736 położył kamień węgielny pod kaplicę św. Mikołaja w Dobrym Mieście Urodził się w Braniewie w rodzinie Beniamina, znanego i szanowanego w Starym Mieście Braniewie rzemieślnika (szklarza), członka rady gminy w Braniewie i prowizora (witryka) kościółka św. Jana. Ojciec, Beniamin Herr, pochodził z Elbląga (ur. przed 1642 r., zm. 1706). Około 1674/1675 osiedlił się we Fromborku, a następnie w Starym Mieście Braniewie, gdzie uzyskał obywatelstwo w 1681 i tam mieszkał do śmierci. Beniamin Herr żenił się w sumie 4 razy (przyczyną była duża umieralność i grasująca epidemia dżumy), miał łącznie kilkanaścioro potomstwa. Rodzina Herrów prowadziła ożywione życie towarzyskie, utrzymując kontakty m.in. z malarzem braniewskim Janem SchwangemJerzy Przeracki Beniamin Herr (przed 1642–1706) – ojciec Franciszka Ignacego Herra, dziekana dobromiejskiej kapituły kolegiackiej, Komunikaty Mazursko-Warmińskie Kwartalnik nr 1(311), Olsztyn 2021, s. 132–141Danuta Bogdan, Jerzy Przeracki, Urzędnicy Starego i Nowego Miasta Braniewa do 1772 roku, Olsztyn 2018, s. 338, 625.

Matką Franciszka była druga żona Beniamina, Regina z domu Lunau. Franciszek Ignacy został ochrzczony w Boże Narodzenie 1682 w kościele farnym Starego Miasta pw. św. Katarzyny. Ojciec dbał o wykształcenie dzieci. Trzech synów Beniamina Herra zostało uczniami gimnazjum braniewskiego.

Franciszek w dniu 30 czerwca 1699Andrzej Kopiczko, Duchowieństwo Katolickie Diecezji Warmińskiej w latach 1525–1821, cz. 2 Słownik, Olsztyn 2000, s. 119 wstąpił do seminarium duchownego w Braniewie. 1 listopada 1700 otrzymał z rąk biskupa Andrzeja Załuskiego niższe święcenia (diakonatu), natomiast święcenia kapłańskie otrzymał 5 kwietnia 1705 we Fromborku. Od 18 listopada tego roku był wikariuszem przy katedrze fromborskiej. 20 kwietnia 1706 został sekretarzem kapituły. 19 maja 1706 został także beneficjentem Szpitala Świętego Ducha we Fromborku. W 1712 został mianowany proboszczem parafii Świętej Trójcy w Lubominie. 17 maja 1721 był prezentowany przez władze pruskie na proboszcza katolickiej parafii pw. św. Jana Chrzciciela w dzielnicy Królewca Sackheim, mianowany został 20 maja i instalowany 23 maja tego roku na ten urząd. W Królewcu jego posługa była bardzo owocna, żył ponadto w zgodzie z jezuitami, był ceniony przez parafian i innowierców. Słynął z inteligentnego sposobu konwersacji oraz dużego poczucia humoruKs. Alojzy Szorc Dzieje parafii katolickiej w Królewcu 1650–1780 [w: Mrągowskie Studia Humanistyczne Pismo poświęcone historii i literaturze w regionie mazurskim Tom 6–7 2004/2005, s. 73].

15 września 1726 został przez biskupa Potockiego od razu mianowany dziekanem kapituły w Dobrym Mieście, dokąd się przeprowadził i gdzie zamieszkał i posługiwał do końca życia. Instalowany na urząd dziekana został 17 września 1726. Nadal jednak posiadał komendarię w Królewcu, aż do czasu mianowania na urząd prepozyta kapituły dobromiejskiej w dniu 11 kwietnia 1733 roku (instalowany został 13 kwietnia).

W 1734 ufundował w Dobrym Mieście beneficjum Męki Pańskiej, w 1736 położył kamień węgielny pod budowę kaplicy św. Mikołaja (od 1958 świątynia ta służy jako cerkiew). W tym samym roku, 1734, założył bractwo Serca Pana Jezusa w Głotowie, zaś w 1743 wikarię w Dobrym Mieście dla opieki na szybko rozwijającym się bractwem. Dla bractwa Serca Pana Jezusa wydał książkę pielgrzymkową. Był na Warmii pierwszym krzewicielem nabożeństwa do Najświętszego Serca Pana Jezusa, przez założenie w Glotowie i wydanie dlań drukiem książeczki pielgrzymkowej, przełożonej z języka polskiego już w 1736 roku, tj. w 4 lata po dekrecie papieża Klemensa XII, zatwierdzającym arcybractwo w RzymieJulian Wojtkowski Kult Eucharystii w Glotowie według Dobromiejskich Kanoników Jana Leo (†1635) i Franciszka Ignacego Herra (†1747), Studia Warmińskie XXVII (1990)Henryk Żochowski Die Seelsorge im Ermland unter Bischof Christoph Andreas Johann Szembek 1724–1740, Zeitschrift ftir die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 11, 1993, s. 153.

Na synodzie diecezjalnym w 1726 roku biskup Szembek polecił opracowanie nowego rytuału sprawowania sakramentów, gdyż istniała pilna potrzeba ujednolicenia rytuałów, ponadto w wielu parafiach brakowało ksiąg do liturgii bądź były one znacznie zużyte i nieczytelne. Biskup Szembek powołał, jako znakomitych liturgistów, do tego zadania Franciszka Herra wraz z kanonikiem Kasprem Simonisem. Wspólnie opracowali oni i wydali w 1733 w drukarni Towarzystwa Jezusowego w Braniewie rytuał liturgiczny „Rituale sacramentorum, ac aliarum Ecclesiae ceremoniarum…”. Dzieło, które przygotowali, biskup Szembek kazał przyjąć i stosować w całej diecezji warmińskiej i sambijskiej. Ów Rytuał warmiński oparty został na rycie rzymskim, jak to nakazał papież Paweł V, uwzględniał jednakże również tradycje miejscowe, jak użycie języka ludowego, śpiew pieśni kościelnych, notację muzyczną tych pieśni, sprawowanie sakramentów świętych, a nawet obrzędy pogrzebu. Udane połączenie tego, co rodzime i znane z treściami i formą narzucaną przez Kościół stanowiło o sukcesie Rytuału warmińskiego, toteż stał się on wzorem dla rytuałów wydawanych przez następnych biskupów Philippa Krementza i Maximiliana KalleraAndrzej Kopiczko, Rytuał warmiński biskupa Krzysztofa Andrzeja Jana Szembeka z 1733 roku [w:] Agendy i rytuały Diecezji Warmińskiej (1574—1939) pod red. ks. Władysława Nowaka, Olsztyn 1999, s. 175–220.

Franciszek Herr był ponadto wielkim miłośnikiem książek. Do zgromadzonej biblioteki sporządził w 1744 katalog. W bogatym księgozbiorze znajdowało się najwięcej druków po łacinie, następnie były książki pisane w języku niemieckim, francuskim, włoskim, holenderskim, angielskim, nie brakowało również poloników. Swoją bogatą bibliotekę zapisał dobromiejskiej kapitule kolegiackiej, wraz z majątkiem, z którego czynsze miały służyć na dalszą rozbudowę tegoż księgozbioru. Księgozbiór ten nazywano od nazwiska jej fundatora Herriana. Zbiór ten stanowił część biblioteki kolegiackiej. Na przełomie XIX i XX wieku został z niej wyłączony i oznakowany specjalną pieczęcią i pełnił odtąd funkcję biblioteki parafialnejPaweł Błażewicz Katalogi biblioteki Kapituły Kolegiackiej pod wezwaniem Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście jako źródło do badań nad księgozbiorami historycznymi na Warmii. Część III Katalog biblioteki Franciszka Ignacego Herra, s. 282–284. Bibliotheca Herriana przed II wojną światową liczyła około 3000 tomówAlicja Łuczyńska Proweniencje królewieckie w księgozbiorze Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3 (326) 2024, s. 427–444.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Duchowni diecezji warmińskiej (I Rzeczpospolita) Kategoria:Kanonicy dobromiejskiej kapituły kolegiackiej Kategoria:Ludzie związani z Braniewem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1682 Kategoria:Zmarli w 1747 Kategoria:Ludzie urodzeni w Braniewie Kategoria:Pochowani w bazylice Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście