SMS Frauenlob (1902)

SMS Frauenlob – niemiecki krążownik lekki (konstrukcyjnie krążownik pancernopokładowy, klasyfikowany jako mały krążownik – niem. ) z początku XX wieku, jedna z 10 zbudowanych jednostek typu Gazelle.

Okręt miał wyporność pełną 3158 ton i osiągał prędkość 21,5 węzła, a jego główne uzbrojenie stanowiło 10 dział o kalibrze 10,5 cm i dwie wyrzutnie torped kalibru 45 cm.

Krążownik został zwodowany 22 marca 1902 roku w stoczni AG Weser w Bremie, a 17 lutego 1903 roku wcielono go do służby w Kaiserliche Marine. Nazwa jednostki oznaczała w języku niemieckim „chwała kobietom”; był drugim okrętem w niemieckiej flocie o tej nazwie. SMS „Frauenlob” służył na Morzu Północnym i Bałtyckim, biorąc udział w I wojnie światowej. Okręt został zatopiony 31 maja 1916 roku podczas bitwy jutlandzkiej, storpedowany przez brytyjski krążownik lekki . Wrak krążownika został zlokalizowany w 2000 roku przez duńskich nurków.

Projekt i budowa Objęcie tronu Cesarstwa Niemieckiego przez Wilhelma II w 1888 roku spowodowało początek rozbudowy floty wojennej, niezbędnej do zdobycia i utrzymania zamorskich posiadłości. Oprócz budowy floty liniowej, mającej w przyszłości stanowić zagrożenie dla Royal Navy, potrzebna była rozbudowa sił lekkich, których zadaniem była służba patrolowa na wodach metropolii oraz reprezentowanie niemieckiej bandery oraz obrona interesów Cesarstwa w koloniach. Do końca lat 80. XIX wieku rolę tę spełniały korwety o napędzie parowo-żaglowym, kanonierki i awiza. W latach 90. XIX wieku zbudowano nowe jednostki przeznaczone zarówno do służby kolonialnej, jak też współdziałania z flotą krajową, którymi były IV klasy typu , krążownik III klasy oraz awiza i . Na bazie tego ostatniego okrętu w latach 1895–1896 w biurze konstrukcyjnym Urzędu Marynarki Rzeszy opracowano projekt nowoczesnych krążowników IV klasy zdolnych do operacji z flotą liniową i do służby kolonialnej, o nieco powiększonej wyporności, prędkości 20 węzłów i uzbrojeniu porównywalnym z o wiele droższym „Gefionem”, zaakceptowany przez kierownictwo Kaiserliche Marine. W uchwalonej w 1898 roku przez Reichstag ustawie morskiej zagwarantowano środki na budowę czterech krążowników IV klasy, nazwanych od pierwszego okrętu typem Gazelle, powiększając ich liczbę do 10 po przyjęciu w 1900 roku drugiej ustawy morskiej (łącznie 50 mln marek do wykorzystania w latach 1897–1904). W 1899 roku zmieniono klasyfikację krążowników IV klasy na małe krążowniki (niem. ). Trzy ostatnie okręty, określane też jako typ Frauenlob, zamówione 1 kwietnia 1901 roku jako małe krążowniki G, H i J, zostały nieco zmodyfikowane w stosunku do poprzedników. Przede wszystkim poszerzono ich kadłub o 0,5 metra, zwiększono maksymalny zapas paliwa i podzielono maszynownię wzdłużną grodzią na dwa przedziały.

Krążownik „Frauenlob” został zamówiony pod tymczasową nazwą „Kleiner Kreuzer G”. Zbudowany został w stoczni AG Weser w Bremie pod numerem stoczniowym 132, będąc jedną z pięciu jednostek typu Gazelle powstałych w tej stoczni. Stępkę krążownika położono 8 lipca 1901 roku. Ceremonia wodowania i chrztu odbyła się 22 marca 1902 roku, w obecności dyrektora Generalnego Departamentu Morskiego w Cesarskim Urzędzie Marynarki Wojennej, wiceadmirała (matką chrzestną została księżna ). Nazwa okrętu oznaczała „chwała kobietom”, gdyż jego budowa została sfinansowana dzięki funduszom zebranym przez niemieckie kobiety. Był on drugim okrętem o tej nazwie, po szkunerze z połowy XIX wieku. Koszt budowy okrętu wyniósł 4 596 000 marek.

Dane techniczne Charakterystyka ogólna Okręty typu Gazelle były małymi krążownikami o sylwetce podobnej do poprzedników („Hela” i „Gefion”), różniąc się od tego ostatniego dwoma wysokimi kominami zamiast trzech. Kadłub o poprzeczno-wzdłużnym układzie wiązań podzielony był za pomocą 11 grodzi na 12 przedziałów wodoszczelnych, a dno podwójne obejmowało 46% jego długości. Krążownik miał taranowy, zaokrąglony dziób, połączone pomostami podwyższone pokłady dziobowy i rufowy, dwa maszty, prosty kil i dwie stępki boczne oraz krążowniczą rufę. W odróżnieniu od prototypowego „Gazelle”, pomost bojowy z opancerzonym znajdował się na „Frauenlob” między przednim masztem a pierwszym kominem. Zapasowe stanowisko dowodzenia znajdowało się za drugim masztem.

Długość całkowita okrętu wynosiła 105 metrów (104,4 metra na wodnicy), szerokość 12,4 metra i zanurzenie od 4,99 metra na dziobie do 5,61 metra na rufie. Wyporność normalna (konstrukcyjna) wynosiła 2706 ton, a pełna 3158 ton.

Załoga jednostki składała się z 256 oficerów, podoficerów i marynarzy. Kabiny podoficerskie, oficerskie i dowódcy znajdowały się w części rufowej, a kubryk marynarzy na dziobie; umywalnie marynarzy znajdowały się na śródokręciu za nadburciami.

Urządzenia napędowe i pomocnicze Okręt był napędzany przez umieszczone w dwóch maszynowniach dwie trzycylindrowe pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania wyprodukowane w macierzystej stoczni, które poruszały poprzez wały napędowe dwie trójłopatowe śruby napędowe o średnicy 3,5 metra każda. Para o ciśnieniu roboczym 15 at dostarczana była przez dziewięć kotłów wodnorurkowych Marinekessel (wyprodukowanych przez zakłady A.G. Germania z Berlina), o łącznej powierzchni grzewczej 2300 m², wyposażonych łącznie w 18 palenisk, zainstalowanych w dwóch kotłowniach. Kotły były opalane węglem, którego normalny zapas wynosił 380, a maksymalny 700 ton.

Nominalna moc siłowni wynosiła 8000 KM przy 165 obr./min, co pozwalało na osiągnięcie prędkości maksymalnej 21,5 węzła. Zasięg wynosił 4400 mil morskich przy prędkości 12 węzłów. Na rufie znajdował się pojedynczy półzrównoważony ster.

Energia elektryczna (prąd stały o napięciu 110 V) wytwarzana była przez trzy prądnice napędzane silnikami Diesla o łącznej mocy 110 kW.

Uzbrojenie Główne uzbrojenie krążownika składało się początkowo z 10 pojedynczych szybkostrzelnych dział o kalibrze 10,5 cm SK C/97 L/40. Dwa działa zostały umieszczone obok siebie na pokładzie dziobowym, dwa w takiej samej konfiguracji na pokładzie rufowym, a pozostałe sześć zainstalowano na sponsonach na śródokręciu (wszystkie osłonięte pancernymi maskami). Masa działa wynosiła 1750 kg, a jego długość całkowita 4,475 metra; długość samej lufy wynosiła 4,2 metra, a jej masa 1555 kg. Działa wykorzystywały pociski przeciwpancerne i burzące o masie od 14,25 do 18,2 kg wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 3,18 kg. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10 do +30°, a maksymalna donośność wystrzeliwanego z prędkością wylotową od 690 do 840 m/s pocisku wynosiła 12 200 metrów. Kąt ostrzału ośmiu dział mogących strzelać w kierunku dziobu albo rufy wynosił 150°, a dwóch dział umieszczonych centralnie na śródokręciu 120°. Zapas amunicji wynosił 1500 sztuk (czyli 150 pocisków na działo). Na przełomie 1912 i 1913 roku zdemontowane zostały cztery działa kalibru 10,5 cm SK C/97, a w zamian zainstalowano 10 szybkostrzelnych działek kalibru 3,7 cm, przeznaczonych do szkolenia. Według innych autorów plany te nie zostały jednak zrealizowane, a zdemontowane zostały tylko dwa środkowe działa burtowe, które w związku z wybuchem wojny w 1914 roku zainstalowano z powrotem.

Artyleria małokalibrowa składała się początkowo z 10–14 pięciolufowych działek rotacyjnych kalibru 3,7 cm Hotchkiss M1873. W późniejszym czasie zostały zastąpione taką samą liczbą pojedynczych szybkostrzelnych dział Kruppa kalibru 5 cm L/40. Masa działa z lawetą wynosiła 280 kg, a długość lufy 2 metry. Działa wykorzystywały pociski o masie 1,75 kg, wystrzeliwane z prędkością wylotową 655 m/s na maksymalną odległość 6200 metrów (przy kącie podniesienia lufy 20°).

Broń torpedową stanowiły dwie pojedyncze podwodne wyrzutnie kalibru 450 mm umieszczone na wysokości przedniego masztu z każdej burty, z łącznym zapasem pięciu torped. Używane początkowo torpedy typu C45/91S miały długość 5,1 metra, masę 550 kg (w tym głowica bojowa 197 kg trotylu), a ich zasięg wynosił 500 metrów przy prędkości 33,5 węzła i 1200 metrów przy prędkości 27 węzłów. W latach 1912–1913 dostosowano okręt do przenoszenia 200 min, instalując na pokładzie tory minowe na śródokręciu, przechodzące przez skróconą nadbudowę rufową i kończące się dwoma zrzutniami na rufie.

Do kierowania ogniem artyleryjskim służyły dwa dalmierze, umieszczone nad głównym i zapasowym stanowiskiem dowodzenia.

Opancerzenie Podstawowym elementem pancerza był wykonany z dwóch warstw zwykłej stali i jednej warstwy stali Kruppa pokład pancerny o grubości maksymalnej 25 mm na dziobie i rufie oraz 20 mm na śródokręciu, a jego skosy miały grubość 50 mm (zrębnice 80 mm stali Kruppa). Maski dział kalibru 10,5 cm miały grubość 50 mm, a wieża dowodzenia chroniona była płytami o grubości od 20 do 80 mm (maski i wieża wykonane były ze stali Kruppa). Niezatapialność jednostki starano się powiększyć poprzez wypełnienie przestrzeni między poszczególnymi pomieszczeniami i elementami konstrukcyjnymi korkiem.

Wyposażenie Jako środki ratownicze i komunikacyjne okręt miał na wyposażeniu barkas z napędem parowym, pinasę, dwa kutry, dwa jole i łódź ratunkową (dinghy). Wyposażenie do walki nocnej stanowiły dwa reflektory, umieszczone na platformach na przednim i tylnym maszcie.

Malowanie Podczas służby na wodach metropolii okręt pomalowany był według wprowadzonego w 1896 roku schematu numer 96: kadłub w kolorze szarym; pokład, nadbudówki, maszty, kominy oraz działa z maskami w kolorze jasnoszarym, a ornamenty dziobowe i rufowe w kolorze żółtym.

Służba mały|lewo|alt=SMS „Frauenlob” w Kanale Kilońskim około 1910 roku|SMS „Frauenlob” w Kanale Kilońskim około 1910 roku SMS „Frauenlob” został wcielony do służby w Kaiserliche Marine w celu odbycia prób 17 lutego 1903 roku. Pierwszym dowódcą okrętu został mianowany kmdr ppor. (niem. Korvettenkapitän) Johannes Nickel. Podczas odbytych nieopodal Skagen „Frauenlob” osiągnął prędkość 21,5 węzła przy przeciążeniu maszyn do 8623 KM (przy 160 obr./min). Po zakończeniu prób, 5 kwietnia krążownik dołączył do floty w Kilonii i 7 kwietnia został uznany za gotowy do służby. Po odbyciu kolejnych prób i rejsów szkoleniowych, 23 kwietnia został tam wcielony do sił rozpoznawczych . W dniach 7 maja – 10 czerwca „Frauenlob” udał się wraz z innymi okrętami 1. Eskadry w rejs na wody Hiszpanii, a w lipcu do Norwegii. We wrześniu okręt był remontowany w Wilhelmshaven, a następnie w listopadzie i grudniu uczestniczył w zimowym rejsie szkoleniowym po Morzu Północnym i Bałtyckim.

W styczniu 1904 roku krążownik wziął udział w zimowym rejsie szkoleniowym na wody Skagerraku, w marcu w rejsie okrętów rozpoznawczych na Morze Północne, w maju i czerwcu w manewrach Floty Bojowej na Morzu Północnym i Bałtyckim, a następnie w przeglądzie floty przed królem brytyjskim Edwardem VII. W lipcu i sierpniu SMS „Frauenlob” uczestniczył w letnim rejsie floty do Wielkiej Brytanii, Holandii i Norwegii, a następnie w jesiennych manewrach floty przeprowadzonych w sierpniu i wrześniu. We wrześniu nastąpiła zmiana dowódcy jednostki – kmdra por. (niem. Fregattenkapitän) Johannesa Nickela zastąpił kmdr por. Caesar. Na przełomie listopada i grudnia krążownik wziął udział w drugim zimowym rejsie floty na Morze Bałtyckie.

W 1905 roku aktywność „Frauenloba” wyglądała podobnie jak w roku poprzednim. 29 maja wychodząc z Bremerhaven okręt wszedł na mieliznę z powodu uszkodzenia steru, a w dniach 26–28 sierpnia uczestniczył w spotkaniu z brytyjską eskadrą w Świnoujściu. We wrześniu krążownik trafił do stoczni w Wilhelmshaven na remont po majowym uszkodzeniu, a po jego zakończeniu w październiku nowym dowódcą jednostki został kmdr ppor. . W grudniu okręt znów przebywał w stoczni, gdzie przeprowadzono szczegółowe oględziny podwodnej części kadłuba.