thumb|Niemiecka „Prawda” z czerwca 1942 roku Prawda () – rosyjskojęzyczny tygodnik wydawany w latach 1941–1943, będący niemiecką imitacją radzieckiej gazety partyjnej o tym samym tytule („Prawda”), najważniejszego dziennika w ZSRR. Imitacja ta służyła jako narzędzie propagandowe niemieckiego Wehrmachtu po inwazji na Związek Radziecki w czasie II wojny światowej.

Historia Inwazji wojsk niemieckich na terytorium ZSRR latem 1941 roku towarzyszyła intensywna ofensywa nazistowskiej propagandy. Skierowano ją do żołnierzy radzieckich i ludności cywilnej na okupowanych terytoriach, mając na celu podważenie morale tych docelowych grup i zachęcenie ich do współpracy z niemieckim Wehrmachtem. Jednym z narzędzi wykorzystywanych w tym przedsięwzięciu – oprócz ulotek, plakatów, audycji radiowych i komunikatów nadawanych przez lokalne megafony – była dystrybucja rosyjskojęzycznych gazet. Wydział Propagandy Wehrmachtu Komisariatu Rzeszy Wschód, wraz z kilkoma innymi publikacjami, wydawał egzemplarz ogólnokrajowego organu centralnego kierownictwa Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Najpóźniej w trzecim numerze ta imitacja zaczęła łudząco przypominać autentyczną „Prawdę” pod względem rozmiaru, formatu i wyglądu. Do redakcji gazety zatrudniono rosyjskich redaktorów znających radziecki rynek prasowy i mentalność docelowych odbiorców.

Fałszywa „Prawda” zawierała nie tylko teksty, ale także zdjęcia, mapy, karykatury i teksty piosenek. Relacjonowała bieżące wydarzenia wojenne – głównie w formie streszczeń raportów Oberkommando der Wehrmacht (OKW) – a także wybrane wydarzenia zagraniczne oraz rzekome wygody życia w Niemczech. Wiele artykułów atakowało radzieckie elity przywódcze, a także Żydów i ich kulturę. Często wzywała żołnierzy i cywilów do dobrowolnej współpracy z „niemieckimi wyzwolicielami”. Teksty były celowo proste i chwytliwe, „aby były zrozumiałe nawet dla najzwyklejszych robotników i chłopów”.

Obszar dystrybucji gazety obejmował większą część Grupy Armii Północ, Komisariat Rzeszy Wschód oraz mniejsze części Białorusi i Łotwy. Gazeta była zazwyczaj dystrybuowana bezpłatnie przez jednostki wojskowe, a później częściowo przez cywilną firmę kolporterską. Specjalny nakład do 12 000 egzemplarzy był przeznaczony dla obozów jenieckich. Z punktu widzenia wydawców gazeta początkowo cieszyła się dużym powodzeniem. Ukazywała się co tydzień i w grudniu 1941 roku osiągnęła nakład ponad 257 000 egzemplarzy. Tajne raporty Wydziału Propagandy wskazywały, że nawet rolnicy mieszkający daleko, przybywali do najbliższego punktu kolportażu, aby otrzymać gazetę. Wkrótce pojawiły się plany wydawania gazety kilka razy w tygodniu, a nawet codziennie – ale plany te nie powiodły się z powodu braku materiałów i przeciążonych kanałów dystrybucji.

Od późnego lata 1942 roku można było zauważyć spadek zainteresowania fałszywą „Prawdą” i jej nakładu. Jednym z powodów była rosnąca aktywność radzieckich partyzantów; gazety często nie mogły być rozpowszechniane bez przeszkód. Co ważniejsze, coraz bardziej rażące były sprzeczności między tekstami propagandowymi a rzeczywistością – brutalną polityką wschodnią narodowych socjalistów i wojną na wyniszczenie Wehrmachtu w Związku Radzieckim. Chociaż redaktorzy nadal uważali gazetę za najskuteczniejsze narzędzie propagandy, jej publikacja, o ile wiadomo, została przerwana na przełomie 1942/1943 roku.

Przykłady tekstów Pierwsza strona gazety Wehrmachtu „Prawda” z 28 sierpnia 1941 roku zawiera następujące elementy – zapisane cyrylicą i po rosyjsku: nad graficznie zwodniczo skopiowanym tytułem widnieje apel „Proletariusze wszystkich krajów, zjednoczcie się w walce z bolszewizmem!”, tendencyjna wersja formuły użytej w oryginalnej „Prawdzie”. Obok znajduje się zdjęcie Adolfa Hitlera z podpisem: „Naczelny Dowódca Armii Niemieckiej, która zwycięsko posuwa się w krucjacie przeciwko globalnemu wrogowi ludzkości, przeciwko bolszewizmowi”. Czerwony nagłówek informuje o „wspaniałych sukcesach Niemiec w pierwszych dwóch miesiącach wojny ze Związkiem Radzieckim”. Towarzyszący artykuł mówi o stratach poniesionych przez Armię Czerwoną, zdobyciu kilku rosyjskich miast, zagrożeniu dla sowieckich portów arktycznych i wygranej przez Niemców bitwie pod Homlem. Ponadto omówiono wydarzenia na zachodnim teatrze wojny, w tym naloty na Anglię i zestrzelenia brytyjskich samolotów. Mapa ilustruje straty terytorialne Związku Radzieckiego od początku wojny niemiecko-radzieckiej.

W niedatowanym wydaniu zaprezentowano wizerunek niemieckiego statku pasażerskiego „MS Wilhelm Gustloff”. Podpis, przetłumaczony na język polski, brzmi: „To, o czym nawet nie możecie marzyć, posiada niemiecki robotnik. Na zdjęciu [widać] niemiecki statek pasażerski „Wilhelm Gustloff”, będący w dyspozycji niemieckiej organizacji „Kraft durch Freude”. Ta armia robotnicza dysponuje dziesięcioma dużymi statkami transatlantyckimi, które nie tylko zawijają do portów niemieckich, ale także odbywają podróże zagraniczne... Robotnicy Związku Radzieckiego, przez 23 lata nie wolno wam było opuszczać „radzieckiego raju”, abyście nie mogli zaznać życia za granicą. Mieliście jedynie prawo zaznać życia w sowieckich obozach koncentracyjnych”.

Najpóźniej od sierpnia 1941 roku na łamach fałszywej „Prawdy” regularnie drukowano niemiecko-rosyjską przepustkę, pierwotnie rozprowadzaną jedynie w formie ulotek. Tekst brzmiał: „Żołnierze Armii Czerwonej! Z tą przepustką spotkacie się z serdecznym przyjęciem ze strony Niemców!”. I dodawano mniejszymi literami: „Żołnierze Armii Czerwonej! Jeśli kochacie ojczyznę i chcecie szczęśliwego życia dla siebie i swoich bliskich bez bolszewickiego bata, rzućcie broń i zgłoście się do Niemców! Wyrwijcie załączoną przepustkę i zachowajcie ją. Za pomocą jednej przepustki nieograniczona liczba oficerów i żołnierzy Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej może przejść na stronę wojsk niemieckich!”. I znowu większym drukiem: „Wyrwijcie i zachowajcie!”.

Zobacz też Prawda (1941–1944)

Przypisy

Kategoria:Czasopisma rosyjskojęzyczne Kategoria:Czasopisma wydawane od 1941 Kategoria:Czasopisma wydawane do 1943 Kategoria:Prasa pod okupacją hitlerowską Kategoria:Propaganda nazistowska Kategoria:Wehrmacht Kategoria:Front wschodni (II wojna światowa)