thumb|Sztandar niemieckich wojsk lądowych (1936–1945) Heer (z niem. dosł. „armia”) – wojska lądowe Wehrmachtu, regularnych sił zbrojnych nazistowskich Niemiec, od 1935 roku aż do upadku państwa w 1945 roku, a następnie formalnego rozwiązania struktur w sierpniu 1946 roku. Podczas II wojny światowej w armii niemieckiej służyło łącznie około 13,6 miliona poborowych i ochotników.
Zaledwie 17 miesięcy po ogłoszeniu przez Adolfa Hitlera niemieckiego programu przezbrojenia w 1935 roku, armia osiągnęła zakładany cel 36 dywizji. Jesienią 1937 roku utworzono dwa kolejne korpusy. W 1938 roku utworzono cztery kolejne korpusy, włączając do nich pięć dywizji armii austriackiej po aneksji Austrii w marcu. W okresie ekspansji pod rządami Hitlera armia niemiecka kontynuowała rozwój koncepcji zapoczątkowanych podczas I wojny światowej, łącząc działania jednostek lądowych i powietrznych na polu walki. To w połączeniu z nowoczesnymi działaniami operacyjnymi i taktycznymi, takimi jak manewry okrążające i flankujące, sprawiło, że armia niemiecka odnosiła szybkie zwycięstwa w pierwszych latach II wojny światowej, tworząc nowy styl walki, określany jako Blitzkrieg.
Struktura thumb|Adolf Hitler z Wilhelmem Keitlem, Friedrichem Paulusem i Waltherem von Brauchitschem, październik 1941 Oberkommando des Heeres (OKH) było naczelnym dowództwem armii nazistowskich Niemiec w latach 1936–1945. Ponieważ wojska lądowe były największym z trzech rodzajów niemieckich sił zbrojnych, Hitlerowi zależało na bezpośredniej kontroli nad nią. Polowa kwatera główna armii zawsze znajdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie Kwatery Głównej Führera (Führerhauptquartier). Po niepowodzeniu ofensywy moskiewskiej w grudniu 1941 Hitler odsunął Walthera von Brauchitscha od stanowiska Naczelnego Dowódcy Armii (Oberbefehlshaber des Heeres) i objął nad nią osobiste dowództwo. Sprawował je do końca życia, co doprowadziło do częściowego połączenia lub nakładania się funkcji Oberkommando der Wehrmacht (OKW) i OKH. Wilhelm Keitel, będąc szefem OKW, pełnił również funkcję oficera wykonawczego Hitlera w sprawach dotyczących wyłącznie armii. Podobnie, często trudno było rozróżnić faktyczne uprawnienia i funkcje Sztabu Generalnego Armii od zadań Sztabu Operacyjnego Wehrmachtu.
OKH składało się z dwunastu departamentów, z których każdy odpowiadał za konkretny aspekt armii. Był to bardzo podobny układ do spotykanego w armiach innych państw, z wyjątkiem Biura Administracji Armii (Heeresverwaltungsamt), które odpowiadało za zaopatrzenie w racje żywnościowe, zakwaterowanie, żołd i umundurowanie. Biuro to było obsadzone przez specjalistów technicznych i administracyjnych, których ścieżka kariery była nieco inna od normalnych kanałów kadrowych armii którzy podlegali własnemu korpusowi. Ludzie ci, znani jako Wehrmachtbeamten, byli przydzielani do jednostek polowych aż do szczebla kompanii. Nosili mundury i byli uznawani za żołnierzy – większość beamten na linii frontu posiadała stopień oficerski – i przechodzili podstawowe szkolenie piechoty. Po maju 1944 utracili część swojej niezależności; awanse i przeniesienia przeszły wówczas pod odpowiedzialność Departamentu Kadr Armii.
Organizacja sił polowych Armia (Heer) była podzielona na grupy armii (Heeresgruppe). W trakcie wojny istniało trzynaście grup armii. Każda grupa armii składała się z dwóch lub więcej armii polowych i była dowodzona przez feldmarszałka (Generalfeldmarschall) lub generała pułkownika (Generaloberst). Sztab grupy armii składał się z: szefa sztabu (Chef des Generalstabes), pierwszego adiutanta IIa ds. administracji kadrowej (odpowiedzialnego za oficerów), drugiego adiutanta IIc ds. dyscypliny i wymiaru sprawiedliwości, trzeciego oficera sztabu generalnego Ic (sytuacja wroga i obrona), pierwszego oficera sztabu generalnego Ia (operacje wojskowe), czwartego oficera sztabu generalnego Id (szkolenie), drugiego oficera sztabu generalnego Ic, oficera sztabu artylerii (Stabsoffizier der Artillerie „Stoart”), generała saperów (General der Pioniere, „Gen. d. Pi”) oraz dowódcy wywiadu grupy armii (Heeresgruppennachrichtenführer).
Piechota Armia polowa (Feldheer) licząca ok. 200 000 żołnierzy składała się z dwóch lub trzech korpusów i była zazwyczaj dowodzona przez generała pułkownika. Jej sztab liczący 1856–2686 ludzi składał się z: szefa sztabu pierwszego adiutanta IIa, drugiego adiutanta IIc, trzeciego oficera sztabu generalnego Ic, pierwszego oficera sztabu generalnego Ia, czwartego oficera sztabu generalnego Id, generała kwatermistrza (Oberquartiermeister), starszego dowódcy artylerii (Höherer Artilleriekommandeur), dowódcy saperów armijnych (Armeepionierführer) oraz oficera wywiadu (Armeenachrichtenführer).
Korpus liczący 65 000 żołnierzy zazwyczaj składał się z trzech dywizji i sztabu liczącego od 728 do 1004 osób. Korpusem dowodził Kommandierender General, którym zazwyczaj był generał porucznik (Generalleutnant). Sztab składał się z tych samych osób, z wyjątkiem czwartego oficera sztabu generalnego Id. Dywizja piechoty w sile od 16 860 do 17 895 żołnierzy składała się z trzech pułków i była dowodzona przez generała majora (Generalmajor). Sztab dywizji był podobny do sztabu korpusu, ale zamiast kwatermistrza miał drugiego oficera sztabu generalnego Ic, a dowódca był szefem sztabu.
Batalion (Abteilung) piechoty był najmniejszą jednostką taktyczną. Każdy batalion składał się z 860 oficerów i żołnierzy oraz 131 koni. Do 1944 roku liczebność batalionu spadła do 708 oficerów i żołnierzy. Batalion składał się z: sztabu batalionu, trzech oddziałów zaopatrzeniowych, jednostki wywiadowczej, plutonu saperów piechoty, trzech kompanii strzelców i jednej kompanii karabinów maszynowych oraz taboru. Sztab składał się z: dowódcy batalionu, który był również szefem sztabu, pierwotnie Oberstleutnanta (podpułkownika) lub majora, adiutanta, zastępcy adiutanta, chirurg batalionu i weterynarza batalionu.
Schützenkompanie (kompania strzelców), początkowo licząca 201 żołnierzy, składała się z trzech Schützenzüge (plutonów strzelców), każdy po 50 osób, trzech jednostek przeciwpancernych, oddziału zaopatrzeniowego i personelu sztabowego. Do 1944 roku liczebność kompanii została zredukowana do 142 osób. Kompanią zazwyczaj dowodził kapitan lub porucznik. W trakcie wojny dowództwo mogło zostać powierzone podporucznikowi ze względu na przywileje wyższych oficerów.
Pluton strzelców był kolejnym pododdziałem, składającym się z czterech Trupps (drużyn) po 10 żołnierzy każda. Podczas gdy pierwszy pluton podlegał podporucznikowi, drugim i trzecim często dowodził starszy sierżant lub sierżant techniczny. Drużyna strzelców była najmniejszą jednostką piechoty. Składała się z Gruppenführera (dowódcy drużyny) w randze sierżanta lub Stabsgefreitera oraz dziewięciu strzelców. Dotychczasowy podział na oddziały lekkich karabinów maszynowych i oddziały strzelców zanikł. W trakcie wojny liczebność drużyn naturalnie spadła, często do sześciu lub pięciu żołnierzy.
Wraz z tworzeniem nowych dywizji piechoty, broń artyleryjska niezbędna do ich wyposażenia została przeniesiona z istniejących pułków do odpowiednich jednostek. Gdy stało się jasne, że pułki artylerii w dywizjach piechoty nie spełniają wyznaczonych im ról, przeprowadzono kompleksową reorganizację głównych typów dywizji. Lekkie bataliony organizowano w standardowym szyku piechoty, składającym się z dwóch baterii po cztery haubice 10,5 cm każda, a także baterii lekkich dział polowych, składającej się z sześciu dział 7,5 cm oraz batalionu ciężkich haubic uzbrojonego w sześć dział 15 cm. Dodatkowo wprowadzono zmiany w strukturze pułków Gebirgsartillerie (artylerii górskiej) i pułków artylerii dywizji pancernych.
Wojska górskie Typowa struktura dywizji górskiej pod względem uzbrojenia, wyposażenia i szkolenia obejmowała dowództwo, dwa pułki strzelców lub Gebirgsjäger, pułk artylerii oraz standardowe służby dywizyjne, w tym batalion sygnalistów, oddziały rozpoznawcze, artylerii przeciwpancernej i saperów. Taka dywizja miała etatową liczebność 13 056 oficerów i żołnierzy. Transport dywizji składał się ze sznurów zwierząt jucznych, zazwyczaj rozdysponowanych do szczebla batalionu, ale z możliwością dalszego podziału w celu wyposażenia poszczególnych kompanii. Struktura dywizji górskiej oznaczała, że była ona mniej elastyczna podczas działań wojennych niż standardowa dywizja piechoty. Wynikało to z faktu, że transport oddziałów górskich w dużej mierze polegał na karawanach mułów, ponieważ docelowy obszar działań tych jednostek ograniczał możliwość użycia samochodów i innych pojazdów. Dywizja górska dysponowała 3056 zwierzętami jucznymi, których wykorzystanie było dość skuteczne podczas walk w górach, ale mniej korzystne w przypadku działań na otwartym terenie. Tam dywizja górska poruszała się powoli ze względu na tempo przemieszczania się zwierząt.
Standardowy pułk górski składał się z jednostki sztabowej i trzech batalionów, liczących łącznie 3064 żołnierzy. Grupa sztabowa pułku obejmowała pluton łączności i baterię ciężkich dział górskich. Każda jednostka górska składała się z dowództwa, trzech kompanii strzeleckich i kompanii karabinów maszynowych, a także oddziałów przeciwpancernych i broni ciężkiej. Oddział artylerii liczył 877 żołnierzy, podzielonych na 147 osób w każdej kompanii strzelców oraz pozostałą część w dowództwie batalionu, kompanii karabinów maszynowych i kompanii broni ciężkiej.
Pułk artylerii liczył 2330 oficerów i żołnierzy i był wyposażony w dwadzieścia cztery działa kal. 7,5 cm i dwanaście haubic kal. 7,5 cm. Posiadał również dwanaście haubic kal. 15 cm i dziesięć haubic kal. 10,5 cm. W formacjach górskich było mniej dział przeciwpancernych, ponieważ uznano za mało prawdopodobne, aby strzelcy górscy mieli styczność z wrogimi czołgami. Ponadto broń w arsenale dywizji górskich miała mniejszy zasięg niż broń używana przez standardową dywizję piechoty, ponieważ walki w górach odbywały się zwykle na krótszym dystansie niż w terenie nizinnym. W połowie wojny utworzono grupy specjalistyczne, aby wspierać dywizje górskie wykonujące misje specjalne. Były to grupy wysokogórskie (Hochgebirgs). Cztery takie bataliony utworzono między lipcem 1942 a listopadem 1943 roku. Jednak sytuacja militarna wkrótce uczyniła je zbędnymi i zostały one rozwiązane oraz wchłonięte do standardowych formacji górskich.
Wojska pancerne
Dywizje pancerne były główną siłą uderzeniową armii niemieckiej podczas II wojny światowej. Na początku wojny istniało tylko pięć takich dywizji, ale do 1940 roku ich liczba wzrosła do dziesięciu, a do zakończenia wojny do 27. Początkowo dywizje pancerne armii projektowano z dwoma pełnymi pułkami czołgów, składającymi się z ok. 400 pojazdów, a także z mniejszego kontyngentu piechoty i jednostek wsparcia. Jednak większość z maszyn stanowiły czołgi lekkie, głównie PzKpfw I i II, które były zasadniczo pojazdami opancerzonymi wyposażonymi w karabiny maszynowe lub działka małego kalibru. Niektóre dywizje posiadały również zdobyczne czechosłowackie czołgi LT vz. 35 i LT vz. 38 oraz ograniczoną liczbę cięższych pojazdów.
Kampania francuska 1940 roku obnażyła słabości pierwotnej struktury niemieckiej dywizji pancernej, co doprowadziło do jej reorganizacji. Nowa struktura składała się z jednego pułku czołgów, piechoty zmotoryzowanej i wzmocnionych jednostek wsparcia, przy czym zwiększone komponenty piechoty odzwierciedlały ukierunkowanie operacyjne. Dowództwo dywizji nadzorowało słuzby dywizyjne, w tym łączność, lokalną obronę i rozpoznanie. Piechota dywizji pancernej składała się z kompanii: piechoty zmotoryzowanej, ciężkiego uzbrojenia i saperów. Przydzielono także kompanie lekkich samochodów pancernych. Piechota była transportowana różnymi pojazdami, zwłaszcza na froncie wschodnim.